नेपालमा बौद्ध कलाको प्रतीकवादलाई बुझ्दै

नेपालमा बौद्ध कलाको प्रतीकवादलाई बुझ्दै नेपाल, बुद्धको जन्मभूमि, केवल सुन्दर पहाड र उपत्यकाहरूको देश मात्र होइन, यो गहिरो आध्यात्मिक र सांस्कृतिक धरोहरको खजाना पनि हो। यहाँको बौद्ध कलाले सदियौंदेखि मानिसहरूलाई मोहित पारेको छ। के तपाईँले कहिल्यै सोच्नुभएको छ कि यी कलाकृतिहरूमा चित्रित प्रत्येक रङ, आकार र मुद्राको अर्थ के होला? आउनुहोस्, आज हामी यही रहस्यमय संसारमा डुबुल्की मार्दै नेपालको बौद्ध कलामा लुकेका प्रतीकहरूलाई बुझ्ने प्रयास गरौं। बौद्ध कलामा रङ्गहरूको महत्व रङ्गहरू केवल सजावटका लागि मात्र प्रयोग गरिएका होइनन्। बौद्ध कलामा प्रत्येक रङ्गले विशिष्ट अर्थ बोकेको हुन्छ। यी रङ्गहरूले बुद्धका गुणहरू,…

Read More

काठमाडौंमा दैनिक जीवनका लागि माइन्डफुलनेसको (Mindfulness) अभ्यासहरू

काठमाडौंमा दैनिक जीवनयापनलाई सहज र शान्त बनाउन माइन्डफुलनेस (Mindfulness) अभ्यासहरू धेरै उपयोगी हुन सक्छन्। व्यस्त जीवनशैली, ट्राफिक जाम, कोलाहल र प्रदूषणले भरिएको काठमाडौंमा मानसिक शान्ति कायम राख्न माइन्डफुलनेस एक प्रभावकारी उपाय हो। यहाँ केही माइन्डफुलनेस अभ्यासहरू दिइएका छन्, जुन तपाईं आफ्नो दैनिक जीवनमा सजिलै अपनाउन सक्नुहुन्छ: १. बिहानको माइन्डफुलनेस बिस्तारै उठ्नुहोस्: अलार्म बज्नेबित्तिकै नउठ्नुहोस्। केही क्षण ओछ्यानमै आराम गर्नुहोस् र आफ्नो शरीरलाई महसुस गर्नुहोस्। श्वासप्रश्वासमा ध्यान दिनुहोस्: उठ्नेबित्तिकै केही मिनेट आफ्नो श्वासप्रश्वासमा ध्यान दिनुहोस्। गहिरो श्वास लिनुहोस् र बिस्तारै छोड्नुहोस्। कृतज्ञता अभ्यास: आजको दिनको लागि तपाईंसँग भएका केही कुराहरूको लागि…

Read More

नेपालमा बुद्ध जयन्तीको महत्व

नेपालमा बुद्ध जयन्ती एक महत्वपूर्ण पर्व हो। यो दिन भगवान गौतम बुद्धको जन्म, ज्ञान प्राप्ति र महापरिनिर्वाण तीनवटै घटनाको स्मरणमा मनाइन्छ। बुद्ध जयन्तीको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि गौतम बुद्धको जन्म लुम्बिनीमा भएको थियो, जुन नेपालमा पर्दछ। यस कारणले पनि नेपालमा बुद्ध जयन्तीको विशेष महत्व छ। बुद्धले बोधगयामा ज्ञान प्राप्त गरे र कुशीनगरमा देहत्याग गरे, तर उनको जीवनको सुरुवात नेपालबाट भएको हुनाले नेपालीहरूले यस दिनलाई श्रद्धापूर्वक मनाउँछन्। नेपालमा बुद्ध जयन्ती कसरी मनाइन्छ? बुद्ध जयन्ती नेपालमा विभिन्न तरिकाले मनाइन्छ। केही प्रमुख गतिविधिहरू निम्न अनुसार छन्: लुम्बिनी भ्रमण: हजारौं भक्तजन बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनीमा गएर पूजाअर्चना…

Read More

पहिलो अफ्रिकन रिन्पोछे लुम्बिनीमा

पहिलो अफ्रिकन रिन्पोचे पन्नबोधि लुम्बिनीमा चौथो एसियन बौद्ध सांस्कृतिक महोत्सवमा सहभागि हुनु भएको छ । केही महिना अघि चर्चामा आउनु भएका पहिलो अफ्रिकन रिन्पोछे, कंगोका भिक्षु पन्नबोधि रिन्पोछे, हालै लुम्बिनीमा सम्पन्न चौथो एसियन बौद्ध सांस्कृतिक महोत्सव २०२५ मा सहभागी हुनुभएको हो । लुम्बिनीस्थित लिटिल बुद्धको उभिएको मूर्ति परिसरमा आयोजित कार्यक्रममा करिब ६०,००० दीप प्रज्वलन गरिएको थियो । सारीपुत्र फाउन्डेसनद्वारा आयोजित सो दीप प्रज्वलन कार्यक्रममा पन्नबोधि रिन्पोछेले पनि दीप प्रज्वलन गर्नुभएको थियो । अफ्रिकामा पहिलो पटक तिब्बती बौद्ध गुरुको पुनर्जन्मको मान्यता प्राप्त गरी इतिहास रचेका पन्नबोधि रिन्पोछेको त्यतिबेला धेरै चर्चा भएको…

Read More

सुमति गुरुमाको ‘स्तुप र चैत्य’ सार्वजनिक, काठमाडौँका बौद्ध सम्पदा बुझ्न पुस्तक महत्वपूर्ण

लेखक सुमति वज्राचार्यद्वारा लेखिएको पुस्तक ’स्तूप र चैत्य’ पुनः परिमार्जनसहित पुनः प्रकाशित भएको छ । यो पुस्तकले काठमाडौं उपत्यकाका प्राचीन चैत्य तथा स्तूपहरूको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र धार्मिक महत्वमाथि विस्तृत अध्ययन प्रस्तुत गरेको छ । यो पुस्तकको पहिलो संस्करण १७ वर्षअघि प्रकाशित भएको थियो । पुस्तकको खेन्पो ग्युर्मे छुल्ठ्रिम, डा. गौतमवीर वज्राचार्य र लेखक वज्राचार्यले संयुक्तरुपमा विमोचन गरेका थिए । विगतमा पनि पुस्तकमा समावेश जानकारी र अनुसन्धानको उच्च प्रशंसा भएको थियो । पुस्तकको लोकप्रियता र यसले पुरातन सम्पदाको संरक्षणमा पु¥याएको योगदानको कारणले पुनः प्रकाशनको आवश्यकता महशुस गर्दै मुगुम पब्लिकेसन प्रा.लि.ले यो…

Read More

बौद्ध धर्ममा वज्र गुरु जप: अर्थ र महत्व

बौद्ध धर्ममा वज्र गुरु जप एक पवित्र मन्त्र जपको अभ्यास हो, जुन विशेष रूपमा वज्रयान बौद्ध परम्परासँग सम्बन्धित छ। यो मन्त्र “ॐ वज्र गुरु पद्म सिद्धि हूँ” (Om Vajra Guru Padma Siddhi Hum) को रूपमा प्रचलित छ र यसलाई गुरु रिन्पोछे अर्थात् पद्मसम्भवसँग जोडिएको मानिन्छ। पद्मसम्भव आठौं शताब्दीमा तिब्बतमा बौद्ध धर्म फैलाउने प्रमुख व्यक्तित्व थिए, जसलाई दोस्रो बुद्धको रूपमा पनि सम्मान गरिन्छ। यो जप वज्रयान बौद्धहरूका लागि आध्यात्मिक उन्नति र शुद्धिकरणको शक्तिशाली माध्यम मानिन्छ। वज्र गुरु मन्त्रको प्रत्येक अंशको गहिरो अर्थ छ। “ॐ” ले विश्वव्यापी चेतनालाई संकेत गर्छ, “वज्र” ले…

Read More

पहिलो रेपा बौद्ध काउन्सिल फर्पिङमा जारी, छोग्याल रिन्पोचे सहभागि

पहिलो रेपा बौद्ध (काउन्सिल) परिषद् ३ मार्च २०२५ अर्थात सोमवारदेखि फर्पिङको लामा गाउँमा शुरु भएको छ । परिषदमा ठूलो संख्यामा रेपा धर्म मित्रहरू सहभागि भएका छन् । ५ दिने रेपा बौद्ध परिषदमा संसारभरका रेपा धर्म परिवारका सदस्यहरु सहभागि छन् । चोग्याल रिन्पोचेको आशिरवाद रहेको रेपा बौद्ध परिषद रेपा विद्यार्थी र ध्यान साधकहरुका लागि एउटा उत्कृष्ट स्थान बनेको छ । परिषदमा चोग्याल रिन्पोचे ज्यूबाट शिष्यहरूलाई साधना र मौखिक प्रक्षेपण (अभिषेक) गरिन्छ । अभिषेक बिहान ८ बजे देखि साँझ ५ बजे सम्म चल्नेछ । सहभागि विद्यार्थीहरुलाई बिहान र राति दुई चरणमा व्यक्तिगत…

Read More

श्रीलंकामा बौद्ध धर्मको विस्तार

श्रीलंकामा बौद्ध धर्म पहिलो पटक सम्राट अशोकको शासनकाल (ई.पू. तेस्रो शताब्दी) मा पुगेको इतिहास पाइन्छ। सम्राट अशोकले आफ्ना छोरा महिन्द्र थेर र छोरी संघमित्रा लाई बौद्ध धर्म प्रचारका लागि श्रीलंका पठाएका थिए। त्यसबेला श्रीलंकाका राजा देवानम्पिय तिस्स (२४७–२०७ ई.पू.) थिए । महिन्द्र थेरको उपदेशबाट प्रभावित भएर राजाले बौद्ध धर्म ग्रहण गरे। राजाको प्रेरणाले श्रीलंकामा बौद्ध धर्म तीव्र रूपमा फैलियो। संघमित्रा थेरिले भारतको बोधगयाबाट बोधि वृक्षको हाँगोलाई श्रीलंका ल्याएर अनुराधापुरमा रोपिन्, जसले श्रीलंकामा बौद्ध धर्मको जरा गाड्न मद्दत ग¥यो। यसपछि श्रीलंकामा बौद्ध धर्म संस्कृति, शिक्षा, र समाजको अभिन्न अंग बन्यो। समयक्रममा…

Read More

ग्याल्पो ल्होसार र बौद्ध धर्मः सांस्कृतिक तथा धार्मिक महत्व

नेपालमा मनाइने प्रमुख लोसारहरूमध्ये ग्याल्पो लोसार तामाङ, शेर्पा, भोटे, ह्योल्मो, गुरुङ लगायत हिमाली समुदायहरूले विशेष रूपमा मनाउने पर्व हो। ल्होसार नयाँ वर्ष हो, जुन तिब्बती पात्रोअनुसार पहिलो महिनाको पहिलो दिन पर्छ। यस वर्ष ग्याल्पो ल्होसार फागुन १६ गते (फेब्रुअरी २८) परेको छ। बौद्ध धर्मसँग गहिरो सम्बन्ध भएको ग्याल्पो ल्होसारलाई गुरु पद्मसंभव र अन्य बौद्ध गुरुहरूको शिक्षालाई स्मरण गर्ने पर्वका रूपमा पनि लिइन्छ। बौद्ध धर्मको वज्रयान परम्परामा विशेष स्थान राख्ने यो पर्व लामा, गुम्बा र बौद्ध अनुयायीहरूको लागि आध्यात्मिक महत्त्व बोकेको छ। ग्याल्पो ल्होसारको मुख्य विशेषता घर, मठ र गुम्बाहरू सफा…

Read More

प्रतीत्य–समुत्पाद : बौद्ध धर्मको आधारभूत सिद्धान्त

काठमाडौं – बौद्ध धर्मको प्रमुख सिद्धान्तहरूमध्ये प्रतीत्य–समुत्पाद एक महत्वपूर्ण शिक्षादर्शन हो। यस अवधारणाले सबै चीज परस्पर निर्भर कारण र परिणामहरूको शृङ्खलाबाट उत्पन्न हुने सिद्धान्तलाई स्पष्ट पार्छ। बुद्धले भन्नुभएको छ, “यो हुँदा उ हुन्छ, यो नहुँदा उ हुँदैन,” जसले कारण र परिणामको अविच्छिन्न सम्बन्धलाई दर्शाउँछ। प्रतीत्य–समुत्पादको शिक्षाले जीवन, दुःख, तथा मुक्ति कसरी सम्भव छ भन्ने बुझ्न मद्दत गर्छ। यस सिद्धान्तअनुसार संसारका सबै घटनाक्रम परस्पर आश्रित छन्, जसले जन्म, मृत्यु, पुनर्जन्म, र कर्मको चक्रलाई पनि स्पष्ट पार्छ। यसै आधारमा, बौद्ध धर्मले निरन्तर परिवर्तनशीलतालाई स्वीकार्दै मुक्तिको मार्गको रूपमा अज्ञानताको अन्त्यलाई देखाउँछ। सम्पूर्ण बौद्ध…

Read More