Author: rinpoche

तेर्मा परम्परा के हो? तिब्बती बौद्ध धर्मको निङ्मा सम्प्रदायमा, तेर्मा परम्परा एक गहिरो र विलक्षण विधि हो, जसलाई ‘गुप्त आध्यात्मिक निधि’ पनि भनिन्छ। यो केवल पुराना ग्रन्थहरू फेला पार्नु मात्र नभई, समयको आवश्यकताअनुसार बुद्ध शासनलाई जीवन्त राख्न गुरु पद्मसम्भवद्वारा स्थापित एक दिव्य प्रणाली हो। आठौं शताब्दीमा महागुरु पद्मसम्भव र डाकिनी येशे छोग्यालले भविष्यका प्राणीहरूको कल्याण र धर्मको ह्रासलाई रोक्न यी गम्भीर उपदेशहरूलाई गोप्य निधिको रूपमा स्थापित गर्नुभएको थियो। ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र निधिको संकल्प आठौं शताब्दीमा तिब्बतका धर्मराजा ठ्रिसोङ देउचेनको निमन्त्रणामा महागुरु पद्मसम्भव र महाउपाध्याय शान्तरक्षित तिब्बत पाल्नुभयो। उहाँहरूले साम्ये महाविहारको…

काठमाडौंमा बौद्ध दर्शन प्रवचन र यसको महत्त्व आधुनिक युगको भागदौड र तनावका बीच धेरै मानिस मनको शान्तिको खोजीमा छन्। त्यसैले, भुटानका प्रख्यात विद्वान लोपेन डा. कर्मा फुन्त्सोले काठमाडौंमा विशेष बौद्ध दर्शन प्रवचन दिँदै हुनुहुन्छ। सन् २०२६ को मे महिनामा आयोजना हुने यस कार्यक्रमको मुख्य विषय बौद्ध दर्शन र जीवनोपयोगी सीप रहेको छ। तसर्थ, यो कार्यक्रम जीवन जिउने सही कला सिक्न चाहनेहरूका लागि एउटा सुनौलो अवसर हो। लोपेन डा. कर्मा फुन्त्सो को हुन्? डा. कर्मा फुन्त्सो भुटानका एक अग्रणी बौद्ध विद्वान हुन्। उनले परम्परागत विहार तथा गुम्बा शिक्षा र आधुनिक प्राज्ञिक…

नेपालको पवित्र भूमि फर्पिङमा अवस्थित रेपा साधना केन्द्रमा आगामी २०८३ वैशाख १७ देखि २३ गतेसम्म श्रद्धेय छोग्याल रिन्पोछेद्वारा निर्देशित शक्तिशाली चुलेन साधना आयोजना हुँदैछ। यो साधना शरीर र मनको कायाकल्प गर्ने एक दुर्लभ आध्यात्मिक यात्रा हो। चुलेन भनेको के हो? तिब्बती भाषामा ‘चु’ को अर्थ ‘सार तत्व’ वा ‘रस’ हुन्छ र ‘लिन’ को अर्थ ‘ग्रहण गर्नु’ वा ‘निकाल्नु’ हुन्छ। त्यसैले चुलेनको शाब्दिक अर्थ “सार तत्व ग्रहण गर्नु” हो। यो अभ्यास भारतीय आयुर्वेदको ‘रसायन’ परम्परासँग नजिकबाट जोडिएको छ। यसको मुख्य उद्देश्य शरीरका धातुहरूलाई पुनर्जीवित गर्नु, रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउनु र आयु…

वज्रयानमा अभिषेक(वाङ): अर्थ र आध्यात्मिक महत्त्व वज्रयान बौद्ध धर्मको तान्त्रिक मार्गमा प्रवेश गर्नका लागि वज्रयानमा अभिषेक एउटा अनिवार्य र अत्यन्तै गहिरो आध्यात्मिक संस्कार हो। यो केवल एउटा बाह्य कर्मकाण्ड मात्र नभई साधकको चित्त-सन्तानलाई बुद्धत्व प्राप्तिका लागि परिपक्व बनाउने शक्तिशाली प्रक्रिया हो। संस्कृत शब्द ‘अभिषेक’ को शाब्दिक अर्थ पवित्र स्नान वा सेचन हुन्छ। यसले साधकलाई अविद्याको अन्धकार र सांसारिक अशुद्धिबाट मुक्त गराई बुद्ध कुलको उत्तराधिकारी बनाउन मद्दत गर्दछ। वज्रयानलाई ‘फलयान’ पनि भनिन्छ, जहाँ बुद्धत्वको फललाई नै मार्गको रूपमा स्वीकार गरिन्छ। यस मार्गमा गुरुको भूमिका सर्वोपरि हुन्छ। अभिषेकको समयमा बज्राचार्य गुरुले शिष्यको…

बौद्ध अष्टमंगल र यसको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि बौद्ध अष्टमंगल बुद्ध धर्मका अत्यन्तै प्रभावशाली र पवित्र प्रतीकहरू हुन्। यी प्रतीकहरूले साधकलाई आध्यात्मिक मार्गमा प्रगति गर्न मद्दत गर्दछन्। शाक्यमुनि बुद्धले बोधगयामा मारमाथि विजय प्राप्त गर्नुभयो। त्यसपछि देवगणहरूले उहाँलाई यी आठ मांगलिक वस्तुहरू अर्पण गरेका थिए। तसर्थ, यी प्रतीकहरू निर्वाण प्राप्तिको मार्गमा सहायक उपायकौशल्य मानिन्छन्। नेपालको प्राचीन नेवार बज्रयान परम्परामा यी प्रतीकहरूको विशिष्ट स्थान छ। यहाँका महाविहार र धर्मधातु मण्डलमा यी प्रतीकहरू अनिवार्य रूपमा राखिन्छन्। यी प्रतीकहरूले साधकलाई आध्यात्मिक सुरक्षा र मानसिक बल प्रदान गर्दछन्। साथै, यिनले बुद्धको काय, वाक र चित्तको प्रतिनिधित्व गर्दछन्।…

वज्रयान तन्त्रमा काङलिङको गुह्य महत्त्व बौद्ध धर्मको वज्रयान परम्परामा अनुष्ठानिक यन्त्रहरूको प्रयोग गहिरो रूपान्तरणका लागि गरिन्छ। ती यन्त्रहरूमध्ये काङलिङ अत्यन्तै शक्तिशाली मानिन्छ। तसर्थ, वज्रयान तन्त्रमा काङलिङको गुह्य महत्त्व निकै गहिरो छ। विशेषगरी च्योद साधनाका क्रममा यसको प्रयोग गरिन्छ। यसले साधकलाई अनित्यता, करुणा र शून्यताको बोध गराउँदछ। त्यसैले, यो केवल सङ्गीतका लागि मात्र होइन। काङलिङको ऐतिहासिक र तान्त्रिक उत्पत्ति काङलिङको इतिहास प्राचीन भारतका महासिद्धहरूसँग जोडिएको छ। सातौँदेखि एघारौँ शताब्दीमा योगीहरूले मानव अस्थिहरूलाई साधनाको माध्यम बनाएका थिए। यो बाजा आठौँ शताब्दीतिर गुरु पद्मसम्भवको समयमा हिमाली क्षेत्रमा भित्रियो। पछि, एघारौँ शताब्दीमा महान् योगिनी…

सुखी जीवनको लागि मन शान्त राख्ने उपाय-श्रद्धेय गुरु छोग्याल रिन्पोछे हामी सबै सुखी र शान्त जीवन बिताउन चाहन्छौँ, तर प्रभावकारी रूपमा आफ्नो मन शान्त राख्ने उपाय नजान्दा हामी भित्रैबाट दुखी र अशान्त हुन्छौँ। संसारका सबै सुख-सुविधा भए तापनि हामीलाई सधैँ केही नपुगेको जस्तो महसुस भइरहन्छ। आजको यस लेखमा हामी हाम्रा भावनाहरूको जडलाई बुझेर सन्तुष्टिको मार्गमा कसरी अगाडि बढ्ने भन्ने विषयमा चर्चा गर्नेछौँ। श्रद्धेय गुरु छोग्याल रिन्पोछेले आफ्ना प्रवचनहरूमा हाम्रा भावनाहरूका गहिरा पाटाहरूलाई उजागर गर्नुभएको छ। उहाँले मुख्यतया हाम्रा भावनाहरूको उत्पत्ति र तीमध्ये पनि ‘इच्छा’ वा ‘लोभ’ ले हाम्रो जीवनमा कसरी…

नेवार बौद्ध परम्परा र नवग्रन्थ नेपाल मण्डलको काठमाडौँ उपत्यकामा नेवार बौद्ध परम्परा निकै प्राचीन र जीवन्त छ। यस परम्पराको मूल आधार संस्कृतका महायान र वज्रयान सूत्र हुन्। यहाँ ‘नवग्रन्थ’ अर्थात् ‘नौ धर्मरत्न’लाई सर्वोच्च स्थान दिइन्छ। यी नौ ग्रन्थ केवल अक्षर कुँदिएका भौतिक पृष्ठ मात्र होइनन्। यिनलाई भगवान् बुद्धको दिव्य वाणी मानिन्छ। साथै, साक्षात् देवदेवीको रूपमा यिनको श्रद्धापूर्वक आराधना गरिन्छ। नेवार बौद्ध परम्परा जोगाउन यी सूत्रको अतुलनीय योगदान छ। ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र ग्रन्थ संरक्षण ऐतिहासिक कालखण्डमा भारतमा बौद्ध धर्मको ह्रास हुन थाल्यो। त्यसैले, काठमाडौँ उपत्यका संस्कृत बौद्ध साहित्यको सुरक्षित आश्रयस्थल बन्यो।…