Author: rinpoche

विश्व शान्तिको सन्देश फैलाउने उद्देश्यले अमेरिकामा १०८ दिन लगाएर ३ हजार ७ सय किलोमिटर पदयात्रा गरेका भियतनामी बौद्ध भिक्षु पन्याकर नेतृत्वको टोली यतिबेला नेपालमा छ । ‘वाक फर पिस’ नाम दिइएको अभियानअन्तर्गत १८ जना भिक्षु तथा उपासक–उपासिकाको टोलीले बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीदेखि काठमाडौंसम्म विभिन्न बौद्ध सम्पदास्थलको भ्रमण गरिरहेको छ । टोलीले आइतवार लुम्बिनीस्थित अखण्ड शान्ति द्वीपबाट मायादेवी मन्दिरसम्म शान्ति पदयात्रा गर्दै पूजा–आराधना गरेको थियो । त्यसपछि काठमाडौं आइपुगेको टोलीले सोमबार बौद्धनाथ, स्वयम्भूनाथ, चारुमती विहार तथा ऐतिहासिक आनन्दकुटी विहारको अवलोकन गरेको छ । यो टोलीले राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलसँग समेत भेटवार्ता गरेको छ…

Read More

काठमाडौँ । बौद्ध स्तूप परिसरमा हिजो आइतवार साँझ एक भव्य एवं आध्यात्मिक वातावरणबीच १,००,००० (एक लाख) दीप प्रज्वलन धार्मिक अनुष्ठान सम्पन्न गरिएको छ । हिमाली बौद्ध शिक्षा तथा सम्भोटा लिपि प्रशिक्षण केन्द्रको आयोजनामा सम्पन्न उक्त कार्यक्रममा “सबै प्राणीहरूको हित, शान्ति र कल्याण” का लागि विशेष प्रार्थना तथा प्रणिधान गरिएको थियो । कार्यक्रम साँझ ५ः०० बजेदेखि ८ः०० बजेसम्म सञ्चालन भएको थियो । सो कार्यक्रममा हजारौँ श्रद्धालु भक्तजनहरूको उपस्थिति रहेको आयोजकले जानकारी दिएको छ । स्तूप परिसरलाई दीपहरूको उज्यालोले झिलिमिली बनाउँदै सम्पूर्ण वातावरण आध्यात्मिक ऊर्जा र श्रद्धाले भरिएको देखिन्थ्यो । कार्यक्रममा केन्द्रका…

Read More

वसुबन्धु चौथो–पाँचौं शताब्दीका एक महान भारतीय बौद्ध दार्शनिक, भिक्षु र तर्कशास्त्री थिए । उनी बौद्ध दर्शनको इतिहासमा अत्यन्त प्रभावशाली नाम मानिन्छन् । सुरुमा उनी सर्वास्तिवाद परम्परामा प्रशिक्षित थिए र बौद्ध अभिधर्म दर्शनमा गहिरो अध्ययन गरे । उनले लेखेको प्रसिद्ध ग्रन्थ अभिधर्मकोश बौद्ध दर्शनको आधारभूत ग्रन्थहरूमध्ये एक मानिन्छ । यसले बौद्ध सिद्धान्तलाई व्यवस्थित रूपमा व्याख्या गरेको छ। वसुबन्धुको जीवनमा ठूलो परिवर्तन तब आयो जब उनका दाजु असङ्गले उनलाई महायान बौद्ध धर्मतर्फ आकर्षित गरे । त्यसपछि वसुबन्धु योगाचार दर्शनका प्रमुख आचार्य बने । यो दर्शनलाई “चित्तमात्र” वा “विज्ञानमात्र” सिद्धान्त पनि भनिन्छ ।…

Read More

बौद्ध दर्शनका महान आचार्य असंगको योगदान आज पनि विश्वभरका बौद्ध अध्येता तथा अनुयायीहरूका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेको छ । चौथो शताब्दीका प्रसिद्ध बौद्ध गुरु असंग महायान बौद्ध धर्मअन्तर्गत विकसित योगाचार दर्शनका प्रमुख प्रवर्तकका रूपमा परिचित हुनुहुन्छ । इतिहासकारहरूका अनुसार असंगको जन्म प्राचीन गान्धार क्षेत्रमा भएको मानिन्छ । उहाँले प्रारम्भिक जीवनदेखि नै बौद्ध शिक्षाको अध्ययन र साधनामा आफूलाई समर्पित गर्नुभएको थियो । गहिरो ध्यान तथा आध्यात्मिक अभ्यासपछि उहाँले बौद्ध दर्शनलाई नयाँ ढंगले व्याख्या गर्दै योगाचार परम्पराको विकास गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नुभयो । आचार्य असंगले चेतना, मन र अनुभूतिका विषयमा विशेष अध्ययन…

Read More

काठमाडौं, जेठ २९ — अनुवादक तथा लेखक रत्न मङ्गलद्वारा नेपाली भाषामा अनूदित ‘मणि साधना’ पुस्तक आज एनबिटिभी ( NB Tv) को प्राङ्गणमा विमोचन गरिएको छ । विमोचन कार्यक्रममा बौद्ध अनुवादक तथा विद्वान छिरिङ रावल, रेपा साधक जीवराज गुरुङ लगायत धर्मप्रेमीहरूको उपस्थिति रहेको थियो । ‘मणि साधना’ परम्पराअनुसार महासिद्ध थाङ्तोङ ग्याल्पोका शिष्य ङारी छुल्ठिम शायोलाई स्वयं आर्य अवलोकितेश्वरबाट प्राप्त भएको गूढ निधि धर्म (तेर्मा) मानिन्छ । पछि महान् आचार्य ज्याम्याङ खेन्चे वाङ्पोले समेत यस साधनालाई पुनः प्राप्त गर्नुभएको परम्परागत विवरण पाइन्छ । रत्न मङ्गल (तेन्जी शेर्पा) लेखक, अनुवादक तथा बौद्ध धर्मका…

Read More

हिमाली बौद्ध धर्मका प्रमुख चार परम्परामध्ये एक मानिने क्बपथब परम्पराले आफ्नो विशिष्ट दार्शनिक अध्ययन, ध्यान साधना र गुरु–शिष्य परम्पराका कारण विशेष स्थान ओगटेको छ। यसको स्थापना ११औँ शताब्दीमा कोन कोनचोक ग्याल्पोद्वारा गरिएको मानिन्छ। “साक्य” शब्दको अर्थ “फुस्रो माटो” हो, जुन तिब्बतमा स्थापित पहिलो साक्य गुम्बा रहेको स्थानको माटोको रङसँग सम्बन्धित छ । साक्य परम्परा विशेष रूपमा बुद्धका शिक्षाको अध्ययन, तर्कशास्त्र, ध्यान र तान्त्रिक साधनाको सन्तुलित अभ्यासका लागि परिचित छ । यस परम्परामा आध्यात्मिक शिक्षालाई पुस्तान्तरण गर्ने कार्य गुरु–शिष्य सम्बन्धमार्फत गरिन्छ । साक्य परम्पराको प्रमुख शिक्षामध्ये “लाम्द्रे” अर्थात् “मार्ग र फल”…

Read More

काग्यू हिमाली (तिब्बती) बौद्ध धर्मका चार प्रमुख परम्परामध्ये एक महत्वपूर्ण परम्परा हो । जसलाई “मौखिक परम्परा” वा “गुरुदेखि शिष्यसम्म प्रत्यक्ष रूपमा हस्तान्तरण हुने शिक्षा” को परम्परा भनेर चिनिन्छ । यसको इतिहास ११औँ शताब्दीसम्म पुग्छ र यो परम्परा महायोगी नारोपा र तिलोपाबाट शुरु भई तिब्बती अनुवादक मारपा लोचवामार्फत् तिब्बतमा फैलिएको मानिन्छ । काग्यु परम्पराका सबैभन्दा प्रसिद्ध गुरु मिलारेपा मानिन्छन् । कठोर ध्यान साधना, त्याग र आध्यात्मिक उपलब्धिका कारण मिलारेपाको नाम आज पनि बौद्ध जगतमा सम्मानपूर्वक लिइन्छ । उनका शिष्य गम्पोपाले काग्यु शिक्षालाई व्यवस्थित गर्दै विभिन्न शाखाहरूको विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए…

Read More

न्यिङ्मा हिमाली (तिब्बती) बौद्ध धर्मको सबैभन्दा पुरानो परम्परा मानिन्छ । यसको स्थापना ८औँ शताब्दीमा पद्मसम्भव र शान्तरक्षित लगायतका महान आचार्यहरूको योगदानबाट भएको हो । न्यिङ्मा शब्दको अर्थ “पुरानो” हो । यसले यो परम्पराको ऐतिहासिक र आध्यात्मिक गहिराइलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ । न्यिङ्मा परम्पराले बुद्धका शिक्षालाई ध्यान, करुणा र प्रज्ञामार्फत जीवनमा उतार्ने कुरामा विशेष जोड दिन्छ । यस परम्पराको प्रमुख विशेषता “जोगचेन” (महासम्पूर्णता) साधना हो । यसले मानिसको मूल चेतना स्वभावतः शुद्ध र जागृत रहेको शिक्षा दिन्छ । अनुयायीहरूका अनुसार जोगचेन अभ्यासले आत्मज्ञान र मुक्ति प्राप्त गर्न मार्गदर्शन प्रदान गर्दछ । नेपालका…

Read More

काठमाडौं । श्रद्धेय गुरु छोग्याल रिन्पोछे ज्यूको अगुवाइमा बौद्ध रेपा कलेजको स्नातकोत्तर तहको पाठ्यक्रम (Curriculum) विकाससम्बन्धी महत्वपूर्ण छलफल सम्पन्न भएको छ । छलफलमा खेन्पो, लोपेन तथा कलेजका प्राध्यापकहरूको सहभागिता रहेको थियो । कार्यक्रममा बौद्ध शिक्षालाई आधुनिक शैक्षिक मापदण्डअनुसार एकेडेमिक स्वरूप प्रदान गर्दै यसको मौलिक गुम्बा परम्परा र आध्यात्मिक सारलाई संरक्षण गर्ने विषयमा व्यापक विचार–विमर्श गरिएको थियो । सहभागीहरूले बौद्ध दर्शन, इतिहास, तर्कशास्त्र, मनोविज्ञान तथा समकालीन अनुसन्धानलाई समेटेर उच्चस्तरीय शैक्षिक पाठ्यक्रम निर्माण गर्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए । छलफलका क्रममा विद्यार्थीलाई केवल सैद्धान्तिक ज्ञानमा सीमित नराखी ध्यान, मनन, साधना तथा नैतिक जीवनशैलीसँग…

Read More

थेगसुम छोयफेलिङ गुम्बा, स्वयम्भू, काठमाडौंनेपाल सरकार, संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय अन्तर्गत बौद्ध दर्शन प्रबर्द्धन तथा गुम्बा विकास समिति द्वारा आयोजित धर्मदेशना (प्रवचन) कार्यक्रम २०८३ भव्य रूपमा सञ्चालन भइरहेको छ। यो कार्यक्रम दुई दिनका लागि आयोजना गरिएको हो। कार्यक्रमको पहिलो दिन मिति २०८३/०२/०१ मा सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको छ। बिहान ८:०० बजे सुरु भएको उक्त कार्यक्रममा समितिका अध्यक्ष खेन्पो मुरी निग्मा कुन्क्याप रोकायाज्यू को सभाध्यक्षतामा विविध विशिष्ट व्यक्तित्वहरूको गरिमामय उपस्थिति रहेको थियो। कार्यक्रममा परम पूज्यनीय श्याल्पा तेन्जिन रिन्पोछे, कार्यकारी निर्देशक सुरज घिमिरे, समितिका सदस्य नीर बहादुर घलान (आचार्य छेवाङ्ग रिग्जीन)ज्यू,…

Read More