बौद्ध धर्म प्रारम्भकर्ताका लागि: शान्ति र आत्म-खोजको यात्रामा पहिलो पाइला के तपाईंले कहिल्यै मनमा शान्ति र जीवनमा गहिरो अर्थ खोज्नुभएको छ? आजकलको व्यस्त जीवनशैलीमा हामीमध्ये धेरैले भित्रैदेखि आनन्द र सन्तुष्टि खोजिरहेका हुन्छौं। यदि तपाईं पनि त्यसैमध्ये एक हुनुहुन्छ र आध्यात्मिक यात्रामा चासो राख्नुहुन्छ भने, बौद्ध धर्म तपाईंको लागि एउटा सुन्दर मार्ग हुन सक्छ। यो कुनै कठोर धर्म मात्र होइन, बरु जीवन जिउने एक कला र दर्शन हो जसले हामीलाई दुःखबाट मुक्त भई शान्तिपूर्ण र सचेत जीवन बिताउन सिकाउँछ। यदि तपाईंलाई यसको बारेमा धेरै जानकारी छैन र कहाँबाट सुरु गर्ने भन्ने…
Read MoreTag: happiness
बौद्ध जनावर रिहाई समारोह र तिनीहरूका नैतिक बहसहरू।
जीवन्दान: एक पवित्र परम्परा कि नैतिक चुनौती? पहाडका डाँडामा गुञ्जिरहने बुद्ध धर्मको शान्तिमय शिक्षाले हामीलाई सधैं करुणा र अहिंसाको पाठ सिकाएको छ। यही शिक्षाको एउटा सुन्दर र मर्मस्पर्शी अभ्यास हो – जीवन्दान, जसलाई बौद्ध जनावर रिहाई समारोह पनि भनिन्छ। बजारबाट वा मृत्युको मुखबाट जनावरहरूलाई किनेर प्रकृतिमा वा सुरक्षित स्थानमा छोड्ने यो परम्पराले हजारौं वर्षदेखि धेरैको मन जितेको छ। तर, के यो साँच्चै मुक्ति हो वा अनजानेमा अर्को समस्याको जन्म? आज हामी यही परम्पराको मूल भावना, यसका बढ्दै गएका नैतिक बहसहरू र भविष्यका लागि सही बाटोबारे छलफल गर्नेछौं। जीवन्दानको मूल भावना…
Read Moreबौद्ध इतिहासमा माचिक लापड्रोन(Machik Lapdrön) जस्ता महिला वंश संस्थापकहरूको भूमिका।
बौद्ध इतिहासका उज्यालो ताराहरू: माचिक लापड्रोन र महिला वंश संस्थापकहरूको गाथा बौद्ध धर्मको इतिहासलाई हेर्दा हामीले प्रायः महान् भिक्षु, दार्शनिक र सिद्ध पुरुषहरूको बारेमा सुन्छौं। बुद्ध स्वयं पुरुष हुनुहुन्थ्यो, र उहाँका धेरै प्रमुख शिष्यहरू पनि पुरुष नै थिए। यस कारणले, कहिलेकाहीँ यस्तो लाग्न सक्छ कि बौद्ध धर्ममा महिलाहरूको भूमिका सीमित थियो। तर वास्तविकता यो होइन। बौद्ध धर्मको सुरुवातदेखि नै महिलाहरूले यसको विकास र विस्तारमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएका छन्। उनीहरूले ज्ञान प्राप्त गरे, शिक्षाहरू फैलाए, र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, उनीहरूले आफ्नै विशिष्ट आध्यात्मिक वंश (lineages) हरूको स्थापना गरे जसले हजारौं वर्षसम्म…
Read Moreमृत्युपछिको उपहार: शोकलाई पुण्यमा बदल्ने बौद्ध सूत्र
मृत्यु र करुणा: पुण्य अनुमोदनको पुल जीवनको परम सत्य हो– मृत्यु। जब कुनै प्रिय व्यक्तिले यो भौतिक शरीर छोडेर जान्छ, मनमा गहिरो पीडा र एकप्रकारको शुन्यता छाउँछ। तर, बौद्ध दर्शनले मृत्युलाई अन्त्यको रूपमा होइन, बरु चेतनाको अविच्छिन्न प्रवाहको एक अवस्थाबाट अर्कोमा हुने संक्रमणको रूपमा हेर्छ। भौतिक रूपमा उहाँहरूको उपस्थिति नभए पनि करुणा, मैत्री र कृतज्ञताको अदृश्य बन्धनले हामीलाई सधैं जोडी नै राख्छ। यही गहिरो सम्बन्धलाई जीवन्त राख्ने र सार्थक बनाउने एउटा महत्वपूर्ण अभ्यास हो– दिवङ्गत व्यक्तिलाई पुण्य अनुमोदन गराउने। आखिर यो अभ्यास किन यति शक्तिशाली छ र यसले कसरी काम…
Read Moreबुद्धका तीन शरीरको सिद्धान्त
बुद्धलाई बुझ्ने तीन आयाम: त्रिकायको सिद्धान्त धेरैजसो मानिसका लागि बुद्ध भन्नाले आजभन्दा २५०० वर्ष अघि यस धर्तीमा जन्मेका सिद्धार्थ गौतम भन्ने बुझिन्छ। उहाँले बोधगयामा बुद्धत्व प्राप्त गर्नुभयो र संसारलाई दुःखबाट मुक्त हुने बाटो देखाउनुभयो। तर बौद्ध दर्शनमा बुद्धलाई बुझ्ने एउटा गहिरो र फराकिलो आयाम छ, जसलाई ‘त्रिकायको सिद्धान्त’ (Trikaya Doctrine) भनिन्छ। के बुद्ध साँच्चै एउटै व्यक्ति मात्र हुन् त? वा उहाँको उपस्थिति त्योभन्दा पनि व्यापक छ? यस सिद्धान्तले बुद्धलाई उहाँको सारभूत प्रकृति, उहाँको दिव्य स्वरुप र उहाँको भौतिक प्रकटीकरण गरी तीन भिन्न आयामबाट हेर्छ। यस लेखमा हामी बुद्धका यी तीन…
Read Moreबौद्ध ब्रह्माण्ड विज्ञान र धेरै लोकहरूको वर्णन
बौद्ध ब्रह्माण्ड र जीवनका अनेकौँ स्वरूप: लोकहरूको यात्रा ब्रह्माण्ड कति विशाल छ होला? के हामी मात्रै यो विशाल अन्तरिक्षमा एक्लै छौं? यी प्रश्नहरूले मानिसलाई सधैं सोच्न बाध्य पारेका छन्। विज्ञानले ग्रह, तारापुञ्ज र ग्यालेक्सीहरूको खोजी गरिरहेको छ भने, पूर्वीय दर्शन, विशेषगरी बौद्ध धर्म, ले यस ब्रह्माण्डलाई हेर्ने फरक दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्दछ। यो केवल भौतिक विस्तारको कुरा मात्रै होइन, बरु जीवनका अनेकौं आयाम र अनुभवका स्तरहरूको वर्णन हो, जसलाई ‘लोक’ भनिन्छ। आउनुहोस्, बौद्ध ब्रह्माण्ड विज्ञानको यो रहस्यमय यात्रामा लागौं र विभिन्न लोकहरूको बारेमा बुझौं। बौद्ध ब्रह्माण्ड विज्ञान भनेको के हो? बौद्ध…
Read Moreदुःख पार गर्ने उपाय: कठिन समयमा बौद्ध उपायहरू
नमस्ते पाठकवृन्द! जीवन उतारचढावको यात्रा हो। कहिलेकाहीँ हामी यस्ता कठिन मोडहरूमा पुग्छौँ, जहाँ दुःख, पीडा र निराशाले हामीलाई घेरा हाल्छ। यस्ता समयमा हामीलाई लाग्न सक्छ कि हामी एक्लो छौँ र यो अवस्थाबाट बाहिर निस्कने कुनै उपाय छैन। तर, केही हजार वर्ष पुरानो बौद्ध दर्शनले दुःखलाई हेर्ने र त्यसलाई पार गर्ने केही गहिरा तथा व्यावहारिक उपायहरू सुझाएको छ। यी उपायहरूले हामीलाई कठिन परिस्थितिमा पनि भित्रैदेखि शान्ति र बल प्रदान गर्न मद्दत गर्न सक्छन्। आज हामी तिनै बौद्ध उपायहरूबारे चर्चा गर्नेछौँ, जसले हामीलाई दुःखमा पनि अडिग रहन सिकाउँछन्। दुःखको प्रकृति बुझ्ने बुद्ध…
Read Moreनिर्वाणको अर्थ: मुक्ति, शून्यता र आनन्द
निर्वाणको अर्थ: मुक्ति, शून्यता र आनन्द बौद्ध धर्मको नाम लिँदा धेरैको मनमा आउने एउटा महत्वपूर्ण शब्द हो – निर्वाण। यो शब्द सुन्दा हामीमध्ये धेरैलाई लाग्छ कि यो स्वर्ग जस्तो कुनै टाढाको ठाउँ होला वा मृत्युपछि प्राप्त हुने कुनै अलौकिक स्थिति। तर, निर्वाण यसभन्दा धेरै गहिरो र सूक्ष्म कुरा हो। यो कुनै भौगोलिक स्थान वा क्षणिक भावना होइन, बरु यो मनको एउटा अवस्था हो, जुन यसै जीवनमा पनि अनुभव गर्न सकिन्छ। आज हामी निर्वाणको वास्तविक अर्थ बुझ्ने प्रयास गर्नेछौं, यसका तीन मुख्य पाटोहरू – मुक्ति, शून्यता र आनन्दबारे चर्चा गर्दै। निर्वाण:…
Read Moreजीवन बदल्ने प्रसिद्ध बौद्ध भनाइहरू
जीवनलाई नयाँ दिशा दिने बौद्ध भनाइहरू जीवन सधैं सहज नहुन सक्छ। कहिलेकाहीँ परिस्थिति यस्ता आइदिन्छन् कि हामी अलमलिन्छौं, दुखी हुन्छौं वा आशा हराउँछौं। यस्ता बेला एउटा सानो प्रेरणादायी शब्दले पनि ठूलो फरक पार्न सक्छ। संसारका महान् गुरुहरू मध्ये एक, गौतम बुद्धको शिक्षाले हजारौं वर्षदेखि मानिसहरूलाई सही मार्ग देखाउँदै आएको छ। उहाँका भनाइहरू सरल लाग्न सक्छन्, तर तिनमा जीवनलाई हेर्ने हाम्रो नजर बदल्ने गहिरो शक्ति लुकेको हुन्छ। यस ब्लग पोस्टमा, हामी केही प्रसिद्ध बौद्ध भनाइहरू बारे चर्चा गर्नेछौं जसले तपाईंको सोचाइलाई नयाँ दिशा दिन सक्छ र जीवनलाई अझ शान्त र अर्थपूर्ण…
Read Moreनेपालमा मात्र पाइने बौद्ध ग्रन्थ र पाठहरू
नेपालको लुकेको रत्न: यहाँ मात्र पाइने अनौठा बौद्ध ग्रन्थ र पाठहरू जब हामी नेपालमा बुद्ध धर्मको कुरा गर्छौं, धेरैको ध्यान लुम्बिनी, बुद्धको जन्मस्थलमा जान्छ। यो स्वाभाविक पनि हो। तर के तपाईलाई थाहा छ, बुद्ध धर्मको भूमि नेपालमा केही यस्ता अनमोल बौद्ध ग्रन्थ र पाठहरू छन् जुन विश्वको अरु कुनै ठाउँमा पाउन मुश्किल छ? यिनीहरू हाम्रो गौरवशाली इतिहास, गहिरो दर्शन र विशिष्ट सांस्कृतिक परम्पराका जीवित साक्षी हुन्। आज म यिनै नेपालमा मात्र सीमित रहेका वा यहाँको विशिष्टता झल्काउने बौद्ध ग्रन्थ र पाठहरूको बारेमा केही कुरा गर्न चाहन्छु, जुन सायद धेरैलाई थाहा…
Read More