मनको भारी बिसाउने जेन सूत्र

हाम्रो मन एउटा अद्भुत बगैँचा हो, तर कहिलेकाहीँ हामी यसलाई पुराना झारपात र सुकेका पातहरूले भरिन दिन्छौँ। विगतका गुनासा, रिस, पछुतो र चिन्ताहरू—यी यस्ता अदृश्य भारी हुन् जसलाई हामी दिनरात बोकेर हिँड्छौँ, र जसले हाम्रो वर्तमानको सुन्दरतालाई ओझेलमा पार्छ। यदि तपाईंलाई पनि आफ्नो मनमा यस्तै भारीले थिचिरहेको महसुस हुन्छ भने, आज म तपाईंलाई सयौँ वर्ष पुरानो एउटा वास्तविक जेन कथा सुनाउँदैछु। यो कथा दुई भिक्षु, तान्जान र एकिदोको हो। यो सरल कथामा मनको भारी बिसाउने र जीवनलाई हल्का बनाएर जिउने गहिरो सूत्र लुकेको छ। दुई भिक्षु र हिलो बाटोको कथा…

Read More

बौद्ध धर्म र वातावरण संरक्षण: दिगो जीवनको बाटो

बौद्ध धर्म र वातावरण संरक्षण: दिगो जीवनको शान्त मार्ग पर्यावरण संकट हाम्रो समयको सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको छ। जलवायु परिवर्तन, प्रदूषण र प्राकृतिक स्रोतहरूको अन्धाधुन्ध विनाशले हामीलाई सोच्न बाध्य बनाएको छ कि हाम्रो जीवनशैली कहाँ गलत भइरहेको छ। प्रायः हामी यी समस्याहरूको समाधान प्राविधिक उपायहरूमा मात्रै खोज्छौं, तर के हुन्छ यदि उत्तर हाम्रा पुराना धार्मिक र दार्शनिक परम्पराहरूमा लुकेको छ भने? विशेषगरी, बुद्ध धर्मले वातावरण संरक्षण र दिगो जीवनका लागि एक गहिरो र व्यावहारिक दृष्टिकोण प्रदान गर्दछ। यो केवल एक धर्म मात्र नभएर, प्रकृतिको सम्मान र सबै जीवहरूसँग सद्भावमा बाँच्न…

Read More

विशाखा: एक आदर्श उपासिका

विशाखा: एक आदर्श उपासिका – हामीले सिक्न सक्ने प्रेरणादायी पाठहरू हाम्रो समाजमा, आदर्श व्यक्तित्वहरूको खोज सधैं रहन्छ। विशेष गरी, प्राचीन इतिहासमा पनि यस्ता केही चरित्रहरू छन् जसको जीवनशैली, त्याग र समर्पणले आज पनि हामीलाई गहिरो प्रेरणा दिन्छ। बुद्धकालीन एक यस्तै महान् नारी हुन् विशाखा। उनलाई बुद्धका प्रमुख महिला अनुयायीहरूमध्ये एक र आदर्श उपासिकाको रूपमा चिनिन्छ। उनको जीवन एउटा यस्तो दर्पण हो, जसले हामीलाई गृहस्थ जीवनमा रहेर पनि कसरी आध्यात्मिक उन्नतिको शिखर चुम्न सकिन्छ भन्ने कुरा स्पष्ट पार्छ। आज हामी विशाखाको जीवनका केही पाटोहरूलाई नियाल्नेछौं र उहाँबाट सिक्न सकिने महत्त्वपूर्ण पाठहरूको…

Read More

अनात्मा (स्व-शून्यता) को अर्थ: के तपाईं आफैँलाई चिन्छु भनेर ठान्नुहुन्छ?

म को हुँ? अनात्मा (स्व-शून्यता) को गहिराइमा एक यात्रा के तपाईंलाई लाग्छ, तपाईं आफैँलाई राम्ररी चिन्नुहुन्छ? तपाईंले आफ्नो नाम, आफ्नो शरीर, आफ्ना विचारहरू र भावनाहरूलाई ‘म’ भनेर सम्बोधन गर्नुभएको होला। तर के यो ‘म’ साँच्चै स्थायी छ? के तपाईं हिजोको ‘म’ र आजको ‘म’ उस्तै हुनुहुन्छ? पूर्वीय दर्शन, विशेषगरी बौद्ध धर्ममा, ‘अनात्मा’ वा ‘स्व-शून्यता’ को एउटा गहन अवधारणा छ जसले हाम्रो यस ‘म’ को बुझाइमाथि प्रश्न खडा गर्छ। यो कुनै निराशावादी विचार नभई, दुःखबाट मुक्ति पाउन र जीवनलाई गहिरोसँग बुझ्नको लागि एउटा शक्तिशाली औजार हो। आउनुहोस्, यसै बारेमा केही कुरा…

Read More

नेपाली बौद्ध धर्म र नवग्रहको सम्बन्ध: एक संक्षिप्त परिचय

नमस्ते! आज हामी नेपाली बौद्ध परम्परामा महत्वपूर्ण मानिने नवग्रहको बारेमा कुरा गर्नेछौं। धेरैलाई लाग्न सक्छ, ग्रहहरूको पूजा त ज्योतिष र हिन्दू धर्ममा हुन्छ, बौद्ध धर्ममा यसको के काम? यो जिज्ञासा एकदमै स्वाभाविक हो। वास्तवमा, नेपाली वज्रयानी बौद्ध धर्ममा नवग्रहको विशेष स्थान छ, तर यसलाई हेर्ने दृष्टिकोण अलि फरक छ। एकपटक म काठमाडौंको एउटा बहालमा गएको थिएँ। त्यहाँ एकजना वज्राचार्य गुरुले नवग्रह मण्डलको पूजा गर्दै हुनुहुन्थ्यो। मैले सोधेँ, “गुरु, के हामी बौद्धहरू पनि ग्रहको पूजा गर्छौं?” उहाँले मुस्कुराउँदै भन्नुभयो, “हामी ग्रहलाई शरणमा लिँदैनौं, तर हाम्रो आध्यात्मिक यात्रामा बाधा नआओस् भनेर उनीहरूलाई…

Read More

बौद्ध धर्म र सामाजिक न्याय: करुणाको व्यवहारिक रूप

बौद्ध धर्म र सामाजिक न्याय: करुणाको व्यवहारिक रूप बौद्ध धर्म भन्ने बित्तिकै धेरैको मनमा शान्त, ध्यानमग्न भिक्षु वा व्यक्तिगत निर्वाणको खोजीमा लागेका व्यक्तिको तस्बिर आउँछ। तर के बौद्ध धर्म साँच्चै यति मात्र हो? के यो केवल व्यक्तिगत मुक्ति र आध्यात्मिक अभ्यासमा सीमित छ? गहिरिएर हेर्दा, बौद्ध धर्मले समाजमा व्याप्त अन्याय, असमानता र दुःखलाई सम्बोधन गर्न सक्ने शक्तिशाली र व्यावहारिक दृष्टिकोण प्रदान गर्दछ। यो ब्लग पोस्टमा हामी बौद्ध धर्मका मूल सिद्धान्तहरू कसरी सामाजिक न्यायका लागि एक प्रेरणादायी शक्ति बन्न सक्छन् र कसरी करुणा केवल भावना नभई एक सक्रिय व्यवहारिक कार्य हो…

Read More

देवदत्तको षड्यन्त्र र बुद्धको करुणा

लोभ, घृणा र अथाह करुणा: देवदत्तको षड्यन्त्र र बुद्धको शान्ति जीवनमा कहिलेकाहीँ हामीले यस्ता कथाहरू सुन्न पाउँछौँ, जसले मनमा गहिरो छाप छोड्छन्। यी कथाहरूले मानव स्वभावका विभिन्न पाटालाई उजागर गर्छन् – लोभ, ईर्ष्या, घृणा र त्यसको ठीक विपरीत, अथाह करुणा र क्षमा। आज हामी यस्तै एक महत्त्वपूर्ण कथाको बारेमा चर्चा गर्दैछौँ, जहाँ बुद्धका आफ्नै भाइ देवदत्तको षड्यन्त्र र त्यसलाई बुद्धले दर्शाएको अकल्पनीय करुणाको बीचको द्वन्द्व चित्रण गरिएको छ। यो कथा केवल एक ऐतिहासिक घटना मात्र होइन, बरु यसले आज पनि हाम्रो जीवनमा नकारात्मक भावनाहरूलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने र कठिन परिस्थितिमा…

Read More

तनावपूर्ण समयमा मानसिक रूपमा कसरी बलियो रहने?

तनावपूर्ण समयमा मानसिक रूपमा कसरी बलियो रहने? आजको तीव्र गतिमा चलिरहेको जीवनमा, हामी सबैले विभिन्न प्रकारका चुनौती र दबाबहरूको सामना गरिरहेका छौं। काम, परिवार र सामाजिक जीवनको दौडधूपले हाम्रो मनमा अस्थिरता र बेचैनी पैदा गर्न सक्छ। यस्तो परिस्थिति, जहाँ चुनौतीहरू हाम्रो नियन्त्रणभन्दा बाहिर देखिन्छन्, हाम्रो मानसिक शान्तिमा बाधा पुऱ्याउँछ। यही समयमा आफ्नो आन्तरिक शक्तिलाई पहिचान गरी मानसिक सबलता कायम राख्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। मानसिक रूपमा बलियो हुनु भनेको समस्याहरूबाट भाग्नु होइन, बरु कठिन परिस्थितिमा पनि धैर्य, सन्तुलन र सकारात्मक दृष्टिकोणका साथ अघि बढ्ने सक्षमता हो। यो एक कला हो जसले हामीलाई…

Read More

बौद्ध धर्म र विज्ञान: माइन्डफुलनेसबारे न्यूरोसाइन्स के भन्छ?

बौद्ध धर्म र विज्ञान: माइन्डफुलनेसबारे न्यूरोसाइन्स के भन्छ? आजको व्यस्त र तीव्र गतिको जीवनशैलीमा, मानसिक शान्ति र स्पष्टता खोज्नु धेरै मानिसका लागि चुनौती बनेको छ। यस्तो अवस्थामा, प्राचीन बौद्ध धर्मको एउटा महत्वपूर्ण अभ्यास ‘माइन्डफुलनेस’ (सचेतता) ले आधुनिक विज्ञान, विशेषगरी न्यूरोसाइन्सको ध्यान खिचेको छ। शताब्दियौँदेखि बौद्ध भिक्षुहरूले अभ्यास गर्दै आएको यो विधिले हाम्रो मस्तिष्कमा कस्ता परिवर्तनहरू ल्याउँछ भन्नेबारे वैज्ञानिक अनुसन्धानहरूले अनौठा तथ्यहरू पत्ता लगाएका छन्। के साँच्चै माइन्डफुलनेसले हाम्रो मस्तिष्कको संरचना र कार्यलाई बदल्न सक्छ? आउनुहोस्, यसैबारे गहिरिएर बुझौं। माइन्डफुलनेस: प्राचीन ज्ञानको आधुनिक पुनरावलोकन बौद्ध धर्ममा माइन्डफुलनेस भनेको वर्तमान क्षणमा, बिना…

Read More

छोड्न सक्ने शक्ति: आसक्तिबाट मुक्ति

छोड्न सक्ने शक्ति: आसक्तिबाट मुक्ति – बौद्ध दर्शनको शिक्षा मानव जीवनमा हामी धेरै कुराहरूसँग जोडिएका हुन्छौं – सम्बन्धहरू, सम्पत्ति, विचारहरू, अनुभवहरू। यी सबै कुराहरूप्रति हाम्रो एक प्रकारको लगाव वा आसक्ति हुन्छ। जबसम्म यी कुराहरू हाम्रो अनुकूल रहन्छन्, तबसम्म हामी खुशी महसुस गर्छौं। तर, जब तिनीहरू परिवर्तन हुन्छन्, हराउँछन् वा हाम्रो अपेक्षाअनुसार हुँदैनन्, तब हामी दुखी हुन्छौं, चिन्तित हुन्छौं र कष्ट भोग्छौं। केही समयअघि मेरो एउटा पुरानो डायरी हराएको थियो, जसमा मैले धेरै महत्त्वपूर्ण स्मृतिहरू लेखेको थिएँ। सुरुमा म निकै विचलित भएँ, त्यसलाई नछोड्न चाहिरहेँ। तर, जब मैले बुझें कि त्यो…

Read More