Category: लेख

संघलाई पुण्यको क्षेत्र मान्ने विश्वास: किन र कसरी? हाम्रो आध्यात्मिक यात्रामा, केही अवधारणाहरू यस्ता हुन्छन् जसले हाम्रो मनमा गहिरो शान्ति र प्रेरणा भर्दछन्। बौद्ध परम्परामा, त्रिरत्न (बुद्ध, धर्म र संघ) मध्ये संघको स्थान अतुलनीय छ। प्रायः हामीले सुन्ने गर्छौं कि संघलाई ‘पुण्यको क्षेत्र’ मानिन्छ। तर यसको अर्थ के हो? यस विश्वास पछाडिको कारण के हो र यसले हाम्रो जीवनमा कसरी सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ? आज हामी यही विषयमा गहन छलफल गर्नेछौं। संघ भनेको के हो र किन महत्वपूर्ण छ? सामान्यतया, ‘संघ’ भन्नाले बुद्ध धर्मको अनुयायीहरूको समुदायलाई बुझाउँछ, विशेष गरी भिक्षु…

Read More

सारिपुत्र र मौद्गल्यायनको अनुपम मित्रता: बुद्धत्वको मार्गमा अटुट साथ मानव जीवनमा मित्रता एउटा अमूल्य सम्बन्ध हो। कहिलेकाहीँ यस्तो मित्रता पनि हुन्छ, जसले जीवनको दिशा नै बदलिदिन्छ र व्यक्तिलाई उच्च लक्ष्यतर्फ डोर्याउँछ। बौद्ध इतिहासमा भगवान बुद्धका दुई प्रमुख शिष्य, सारिपुत्र र मौद्गल्यायन बीचको मित्रता यस्तै अद्वितीय र प्रेरणादायी उदाहरण हो। उनीहरूको सम्बन्ध केवल व्यक्तिगत लगाव मात्र नभई, बुद्धको शिक्षालाई फैलाउन र सङ्घलाई सुदृढ पार्नमा निर्णायक भूमिका खेलेको थियो। आउनुहोस्, उनीहरूको यो गहिरो र अर्थपूर्ण सम्बन्धबारे केही जानौं। ज्ञानको खोज र मित्रताको आरम्भ सारिपुत्र र मौद्गल्यायन, बुद्धको आगमनपूर्व नै मगधका दुई घनिष्ठ…

Read More

बुद्ध भगवान् हुन्? बौद्ध विश्वासबारे गहन चिन्तन मैले धेरै पटक साथीभाइ र परिचितहरूबाट एउटा सामान्य प्रश्न सुन्ने गरेको छु: “के बुद्ध भगवान् हुन्?” यो प्रश्न विशेषगरी गैर-बौद्ध धर्मालम्बीहरूमाझ निकै प्रचलित छ। कतिपयले बुद्धलाई हिन्दु धर्मका विभिन्न देवताहरूजस्तै एक भगवान्का रूपमा पूजा गरेको देख्दा र हिन्दु परम्परामा उहाँलाई विष्णुको अवतार मानिने हुँदा यो भ्रम अझ बढेको हुन सक्छ। तर, सत्य के हो त? के बौद्ध धर्मले बुद्धलाई ईश्वरको रूपमा मान्छ? आज हामी यसै प्रश्नको गहिराइमा जानेछौँ र बौद्ध धर्मका आधारभूत विश्वासहरूलाई सरल रूपमा बुझ्ने प्रयास गर्नेछौँ। बुद्ध को हुन्: एक व्यक्ति…

Read More

हाम्रो मन एउटा अद्भुत बगैँचा हो, तर कहिलेकाहीँ हामी यसलाई पुराना झारपात र सुकेका पातहरूले भरिन दिन्छौँ। विगतका गुनासा, रिस, पछुतो र चिन्ताहरू—यी यस्ता अदृश्य भारी हुन् जसलाई हामी दिनरात बोकेर हिँड्छौँ, र जसले हाम्रो वर्तमानको सुन्दरतालाई ओझेलमा पार्छ। यदि तपाईंलाई पनि आफ्नो मनमा यस्तै भारीले थिचिरहेको महसुस हुन्छ भने, आज म तपाईंलाई सयौँ वर्ष पुरानो एउटा वास्तविक जेन कथा सुनाउँदैछु। यो कथा दुई भिक्षु, तान्जान र एकिदोको हो। यो सरल कथामा मनको भारी बिसाउने र जीवनलाई हल्का बनाएर जिउने गहिरो सूत्र लुकेको छ। दुई भिक्षु र हिलो बाटोको कथा…

Read More

नमस्ते! आज हामी नेपाली बौद्ध परम्परामा महत्वपूर्ण मानिने नवग्रहको बारेमा कुरा गर्नेछौं। धेरैलाई लाग्न सक्छ, ग्रहहरूको पूजा त ज्योतिष र हिन्दू धर्ममा हुन्छ, बौद्ध धर्ममा यसको के काम? यो जिज्ञासा एकदमै स्वाभाविक हो। वास्तवमा, नेपाली वज्रयानी बौद्ध धर्ममा नवग्रहको विशेष स्थान छ, तर यसलाई हेर्ने दृष्टिकोण अलि फरक छ। एकपटक म काठमाडौंको एउटा बहालमा गएको थिएँ। त्यहाँ एकजना वज्राचार्य गुरुले नवग्रह मण्डलको पूजा गर्दै हुनुहुन्थ्यो। मैले सोधेँ, “गुरु, के हामी बौद्धहरू पनि ग्रहको पूजा गर्छौं?” उहाँले मुस्कुराउँदै भन्नुभयो, “हामी ग्रहलाई शरणमा लिँदैनौं, तर हाम्रो आध्यात्मिक यात्रामा बाधा नआओस् भनेर उनीहरूलाई…

Read More