Category: लेख

बोधिसत्वको प्रतिज्ञा: संसारको सबैभन्दा साहसी वाचा

rinpoche

बोधिसत्वको प्रतिज्ञा: संसारको सबैभन्दा साहसी वाचा जब मैले पहिलो पटक बोधिसत्वको प्रतिज्ञाबारे सुनेँ, मलाई लाग्यो कि यो कुनै दन्त्यकथाको कुरा हो। आफ्नै मोक्षलाई पछि सारेर अरू सबै प्राणीहरूको कल्याणका लागि काम गर्ने वाचा? यो सुन्दा नै अविश्मरणीय र लगभग असम्भव लाग्छ। तर, यही नै बुद्ध धर्मको एक गहिरो र सबैभन्दा शक्तिशाली सिद्धान्त हो – एउटा यस्तो वाचा जसले करुणा र त्यागको चरम सीमालाई प्रतिनिधित्व गर्छ। आज हामी यही असाधारण प्रतिज्ञाको गहिराइमा डुबुल्की मार्नेछौं, जुन वास्तवमै संसारको सबैभन्दा साहसी वाचा हो। बोधिसत्वको प्रतिज्ञा के हो? साधारणतया भन्नुपर्दा, बोधिसत्वको प्रतिज्ञा भनेको आफ्नो…

Read More

क्रोधित देवताहरू: तिब्बती बौद्ध धर्मका ‘राक्षस’हरूको रहस्य

rinpoche

राक्षस कि रक्षक? तिब्बती बौद्ध धर्मका क्रोधित देवताहरूको रहस्य तिब्बती बौद्ध गुम्बा वा थान्का चित्रहरूमा देखिने ‘क्रोधित’ र ‘भयानक’ आकृतिहरूले जोकोहीलाई एकपटक सोच्न बाध्य बनाउँछ। डरलाग्दो अनुहार, हातमा घातक हतियार र शरीरभरि आगोको ज्वालाले घेरिएका यी देवताहरूलाई देख्दा मनमा प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हो, “यी देवता हुन् कि राक्षस?” धेरैको मनमा यी भयानक रूपहरूप्रति डर र जिज्ञासा एकसाथ जाग्छ। तर, जब हामी तिब्बती बौद्ध धर्मको गहिराइमा पुग्छौं, तब थाहा हुन्छ कि यी आकृतिहरू राक्षस नभई ‘ज्ञान’ र ‘करुणा’का शक्तिशाली अभिव्यक्ति हुन्।आउनुहोस्, आज यिनै ‘क्रोधित देवताहरू’को रहस्यलाई बुझौं, जसले हाम्रो अज्ञानतालाई हटाएर…

Read More

तिब्बती मृत्यु ग्रन्थ: मृत्युपछिको जीवनको लागि एक मार्गदर्शक

rinpoche

मृत्युपछिको यात्राको रहस्य: बार्दो थोडोलको दृष्टिमा हामीमध्ये धेरैलाई मृत्युको नाम सुन्दा पनि मनमा एक किसिमको डर र अनिश्चितता छाउँछ। यो जीवनको अन्त्य हो, सबै कुराको समाप्ति हो भन्ने हाम्रो सामान्य बुझाइ छ। तर, के मृत्यु साँच्चै अन्त्य हो, वा यो कुनै अर्को यात्राको सुरुवात हो? तिब्बती बौद्ध धर्मको ‘मृत्युपछिको जीवनको मार्गदर्शक’, जसलाई ‘बार्दो थोडोल’ वा ‘तिब्बती मृत्यु ग्रन्थ’ भनिन्छ, यसले मृत्युलाई एउटा गहिरो र अर्थपूर्ण संक्रमणकालीन अवस्थाको रूपमा हेर्छ। यो ग्रन्थले मृत्युलाई अन्धकारमय अन्त्य नभई, मुक्ति प्राप्त गर्ने वा अनुकूल पुनर्जन्म प्राप्त गर्ने एउटा विशाल अवसरको रूपमा प्रस्तुत गर्दछ। आज,…

Read More

मिलारेपा: हत्यारा जो तिब्बतका महान योगी बने

rinpoche

पापको अँध्यारोबाट बुद्धत्वको शिखरसम्म: मिलारेपाको अविश्वसनीय यात्रा मानव इतिहासमा यस्ता केही पात्रहरू छन्, जसको जीवनकथा सुन्दा वा पढ्दा हामी आश्चर्यचकित हुन्छौं, प्रेरित हुन्छौं र सोच्न बाध्य हुन्छौं – के साँच्चै यस्तो सम्भव छ? तिनीहरूमध्ये एक हुन्, तिब्बतका महान् योगी मिलारेपा। कल्पना गर्नुहोस् त, एउटा यस्तो व्यक्ति जसले आफ्नो युवावस्थामा भयानक अपराधहरू गरे, जसमा सामूहिक हत्या पनि सामेल थियो, तर पछि त्यही व्यक्ति तिब्बतका सबैभन्दा श्रद्धेय सन्त, महान् गुरु र आध्यात्मिक प्रेरणाको स्रोत बने। यो कुनै दन्तकथा होइन, यो मिलारेपाको वास्तविक र अविश्वसनीय जीवनकथा हो, जसले आज पनि हामीलाई गहिरो शिक्षा…

Read More

नेपालका बौद्ध तीर्थस्थलहरूको लागि एक गाइड

rinpoche

नेपालका प्रमुख बौद्ध तीर्थस्थलहरू: शान्ति र ज्ञानको यात्रा नेपाल, भगवान गौतम बुद्धको जन्मभूमि, बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि एक अत्यन्त पवित्र र महत्वपूर्ण गन्तव्य हो। यहाँको कण-कणमा बुद्ध धर्मको गहिरो प्रभाव र इतिहास लुकेको छ। यहाँका अनगिन्ती गुम्बा, चैत्य र पवित्र स्थलहरूले शान्ति र आध्यात्मिकताको अनुपम अनुभव प्रदान गर्दछन्। यदि तपाईं बौद्ध दर्शन र संस्कृतिमा रुचि राख्नुहुन्छ वा केवल शान्त र आध्यात्मिक वातावरणमा समय बिताउन चाहनुहुन्छ भने, नेपालका यी बौद्ध तीर्थस्थलहरू तपाईंको लागि उत्तम गन्तव्य हुन्। १. बुद्धको जन्मभूमि: लुम्बिनी र तिलौराकोट लुम्बिनी: विश्व शान्तिको केन्द्र लुम्बिनी विश्वभरका बौद्धहरूका लागि सबैभन्दा महत्वपूर्ण…

Read More

मारसँगको महायुद्ध: बुद्धको आफ्नै मनको राक्षस

rinpoche

मारसँगको महायुद्ध: बुद्धको आफ्नै मनको राक्षस हाम्रो जीवनयात्रामा यस्ता मोडहरू बारम्बार आउँछन्, जहाँ हामीले ठूला चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्छ—चाहे ती बाहिरबाट आएका हुन् वा हाम्रै मनभित्रबाट उठेका हुन्। तर के तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ, बुद्धले बोधिज्ञान प्राप्त गर्नुअघि कस्तो अदृश्य तर भीषण युद्ध जित्नुभयो होला? यो कुनै बाहिरी शत्रुसँगको लडाइँ थिएन, बरु उहाँको आफ्नै मनको गहिराइमा लुकेका विकारहरूसँगको महायुद्ध थियो, जसलाई बौद्ध दर्शनमा ‘मार’ भनिन्छ। आज हामी यसै मार र बुद्धको मनभित्रको यो शक्तिशाली लडाइँबारे चर्चा गर्नेछौं। यो केवल एउटा पौराणिक कथा मात्र होइन, बरु हामी सबैको दैनिक जीवनमा सामना गर्नुपर्ने…

Read More

बोधिधर्मको कथा: जेनलाई चीनमा ल्याउने भिक्षु

rinpoche

बोधिधर्मको कथा: जेनलाई चीनमा ल्याउने भिक्षु इतिहासका पानाहरू पल्टाउँदा हामीले यस्ता केही व्यक्तित्वहरू भेट्छौँ, जसले समयको धारा नै परिवर्तन गरिदिए। बोधिधर्म पनि यस्तै एक अलौकिक पात्र हुन्, जसलाई चीनमा जेन बुद्ध धर्मको संस्थापक मानिन्छ। उनी एक भिक्षु मात्र थिएनन्, बरु एउटा सिद्धान्तका प्रतीक थिए जसले मानिसलाई बाहिरी आडम्बरभन्दा भित्री चेतनामा केन्द्रित हुन सिकायो। आज, हामी तिनै महान् भिक्षु बोधिधर्मको अविश्वसनीय यात्रा र उनको विरासतको बारेमा खोजी गर्नेछौँ, जसले कसरी भारतबाट चीनसम्म जेनको ज्योति फैलाए। भारतदेखि चीनसम्मको कठिन यात्रा बोधिधर्मको जीवनको प्रारम्भिक चरणबारे धेरै निश्चित जानकारीहरू उपलब्ध छैनन्, तर किंवदन्ती अनुसार…

Read More

छ लोकको भ्रमण: तपाईँको मनको बौद्ध नक्सा

rinpoche

छ लोकको भ्रमण: तपाईँको मनको बौद्ध नक्सा – आफैँलाई चिन्न एउटा यात्रा हामी सबैको जीवनमा यस्ता क्षणहरू आउँछन्, जब हामी असीमित खुसी र आनन्दमा डुबेका हुन्छौँ, लाग्छ हामी आकाशमा उडिरहेका छौँ। तर, अर्को पलमै हामी निराशाको गहिरो खाडलमा खस्न पुग्छौँ, जहाँबाट बाहिर निस्कन असम्भव लाग्छ। कहिलेकाहीँ त हामी यति लोभी हुन्छौँ कि जति पाए पनि नपुग्ने भइदिन्छ, कहिले ईर्ष्या र प्रतिस्पर्धाले हाम्रो मनलाई खाइदिन्छ। बौद्ध दर्शनले यी सबै मानसिक अवस्थाहरूलाई बुझाउन एउटा अचम्मको नक्सा दिएको छ: छ लोक (षड्गति)। यो कुनै भौगोलिक स्थानको भ्रमण होइन, बरु तपाईँको आफ्नै मनको गहिराइमा…

Read More

आफ्नो प्रकाश आफै बन”: बुद्धका अन्तिम शब्दहरूको अर्थ

rinpoche

आफ्नो प्रकाश आफै बन: बुद्धका अन्तिम शब्दहरूको अर्थ मानव इतिहासका केही महान् दार्शनिक र आध्यात्मिक गुरुहरूमध्ये भगवान् बुद्धको नाम सधैँ अग्रपङ्क्तिमा आउँछ। उहाँले आफ्नो जीवनकालमा अनगिन्ती उपदेशहरू दिनुभयो, तर उहाँको महापरिनिर्वाण हुनुभन्दा ठीक अघि भनिएका शब्दहरूले विशेष महत्त्व राख्छन्। यी शब्दहरू हुन् – “आफ्नो प्रकाश आफै बन” (पवनपाटी ‘अप्पा दीपो भव’)। सुन्दा सरल लाग्ने यो वाक्यांशको गहिराइ निकै विशाल छ, र यसले आज पनि हाम्रो जीवनमा उत्तिकै सान्दर्भिकता राख्छ। “आफ्नो प्रकाश आफै बन” को वास्तविक अर्थ के हो? सामान्यतः यो वाक्यांशलाई “आफ्नो ज्योति आफै बन” वा “आफ्नो द्वीप आफै बन”…

Read More

बुद्ध र शोकाकुल आमा

rinpoche

शोकको सागरमा ज्ञानको द्वीप: बुद्ध र शोकाकुल आमाको कथा मानव जीवनमा सुख र दुःख दुवै अभिन्न अंग हुन्। हामीले चाहेर पनि दुःखबाट पूर्ण रूपमा उम्कन सक्दैनौं। तर दुःखलाई कसरी लिन्छौं, त्यसैमा हाम्रो शान्ति र आनन्द निर्भर गर्छ। विशेषगरी, जब हामीले माया गरेका कोही आफ्नो मानिसलाई गुमाउँछौं, त्यो पीडाको भार कति असह्य हुन्छ, त्यसलाई शब्दमा बयान गर्न सकिँदैन। यस्तै असीमित शोकमा डुबेकी एक आमाको कथा र गौतम बुद्धले उनलाई कसरी अनमोल ज्ञान प्रदान गरे भन्ने बारे आज हामी कुरा गर्नेछौं। यो कथा केवल एक पुरानो किस्सा मात्र नभएर, आज पनि हाम्रा…

Read More