Tag: happiness

वज्रयान बौद्ध धर्म र ङोन्डो अभ्यास: एक पूर्ण मार्गनिर्देशन

rinpoche

वज्रयानको आधारस्तम्भ: ङोन्डो (पूर्व अभ्यास) को गहिराइ आध्यात्मिक यात्रामा पाइला चाल्ने जोकोहीका लागि एउटा ध्रुवसत्य कुरा सर्वविदितै छ—जग जति बलियो हुन्छ, भवन उति नै स्थिर, विशाल र टिकाउ हुन्छ। तिब्बती वज्रयान बौद्ध धर्मको विशाल प्रासादमा, यो “अमूल्य जग” लाई ङोन्डो (पूर्व अभ्यास) भनिन्छ। शाब्दिक अर्थमा यसलाई ‘तयारी’ वा ‘प्रारम्भिक अभ्यास’ भनिए तापनि, ङोन्डोलाई केवल सामान्य शुरुवातको रूपमा मात्र बुझ्नु ठूलो भूल हुनेछ। यो आफैँमा पूर्ण र गहिरो साधना हो। महान् सिद्ध गुरुहरूले सधैं जोड दिएका छन् कि ङोन्डो, मुख्य अभ्यास (साधना) भन्दा पनि बढी महत्त्वपूर्ण छ। किनभने यसले हाम्रो चित्तमा…

Read More

प्रतीत्यसमुत्पाद: जीवन र दुःखको चक्र बुझ्ने बुद्धको अचूक सूत्र

rinpoche

प्रतीत्यसमुत्पाद: जीवनको जालो र अस्तित्व बुझ्ने बुद्धको महासूत्र हामीले दैनिक जीवनमा अनगिन्ती घटनाहरू अनुभव गर्छौं। कहिलेकाहीँ अपार खुसी, कहिले गहिरो दुःख, कहिले सफलता त कहिले असफलता। यी सबै घटनाहरू किन र कसरी घट्छन् भन्ने प्रश्नले हामीमध्ये धेरैलाई सताउने गर्छ। के यी सबै कुरा संयोग मात्र हुन्, वा यिनीहरूका पछाडि कुनै गहिरो नियम लुकेको छ? बौद्ध दर्शनमा एउटा यस्तो गहन अवधारणा छ, जसले जीवनका यी यावत् प्रश्नहरूको जवाफ दिन्छ – त्यो हो प्रतीत्यसमुत्पाद। यो केवल एउटा दार्शनिक तर्क मात्र होइन, बरु जीवनलाई हेर्ने र बुझ्ने एउटा दिव्य चक्षु हो, जसले हामीलाई…

Read More

बुद्धत्वको यात्रा: बोधिसत्त्वका १० भूमि र पारमिताहरूको रहस्य

rinpoche

बुद्धत्वको यात्रा: बोधिसत्त्वका १० भूमिहरूको रहस्य के तपाईँले कहिल्यै सोच्नुभएको छ, एक सामान्य मानिस कसरी ‘बुद्ध’ बन्छ? बौद्ध दर्शनमा यो कुनै चमत्कार होइन, बरु एक व्यवस्थित र चरणबद्ध आध्यात्मिक विकासक्रम हो। आउनुहोस्, महायान बौद्ध धर्मको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण नक्सा ‘दश बोधिसत्त्व भूमि’ को यात्रामा निस्कौँ। महायान बौद्ध परम्परामा ‘दशभूमिक सूत्र’ को स्थान अत्यन्त उच्च छ। आचार्य असंग र धर्मरक्ष जस्ता विद्वानहरूले हजारौँ वर्ष पहिले व्याख्या गरेको यो मार्ग, आज पनि उत्तिकै प्रासंगिक छ। यो केवल सिद्धान्त होइन, यो मनलाई रूपान्तरण गर्ने वैज्ञानिक विधि हो। साधारण मानिस देखि ‘आर्य’ सम्मको फड्को बुद्धत्वको…

Read More

बौद्ध मार्गमा ‘यान’ र यसका विविध शाखाहरू

rinpoche

बौद्ध मार्गमा ‘यान’ र यसका विविध शाखाहरू बौद्ध धर्म र दर्शनको गहिरो अध्ययन गर्दा हामीले बारम्बार सुन्ने एउटा महत्त्वपूर्ण शब्द हो– ‘यान’। सामान्य अर्थमा यान भन्नाले एउटा वाहन वा सवारी साधनलाई बुझिन्छ। जसरी एउटा डुङ्गाले मानिसलाई नदीको एक किनारबाट अर्को किनारसम्म पुर्‍याउँछ, त्यसरी नै बौद्ध धर्ममा ‘यान’ ले मानिसलाई संसार रूपी दुःख र अज्ञानताको सागरबाट तारेर निर्वाणको सुरक्षित किनारसम्म पुर्‍याउने काम गर्छ। भगवान बुद्धले मानिसहरूको मानसिक क्षमता, बुझ्ने शक्ति र उनीहरूको रुचि अनुसार फरक–फरक उपदेश दिनुभएको थियो। बुद्धको यही ‘उपाय-कौशल’ (सिपालु विधि) लाई नै विभिन्न यानका रूपमा वर्गीकरण गरिएको हो।…

Read More

थाङ्का: वज्रयान शिक्षाको जीवन्त पुस्तक

rinpoche

थाङ्का: वज्रयान शिक्षाको जीवन्त पुस्तक थाङ्का (Thangka) नाम सुन्दा धेरैलाई लाग्न सक्छ यो सामान्य चित्रकला हो, तर वज्रयान बौद्ध धर्ममा यसको अर्थ र महत्व निकै गहिरो छ। यो केवल एउटा चित्र होइन, बरु आध्यात्मिक ज्ञानको एउटा जीवन्त पुस्तक हो, जसमा बुद्धका शिक्षाहरूलाई रङ्गमय र प्रतीकात्मक रूपमा उतारिएको हुन्छ। जटिल दार्शनिक अवधारणाहरूलाई सहजै बुझ्न र अभ्यासमा ल्याउन थाङ्काले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। आज, हामी यसै अनुपम कला र यसको गहन शैक्षिक महत्वबारे कुरा गर्नेछौं। थाङ्का: केवल चित्रकला होइन, एक आध्यात्मिक यात्रा थाङ्का परम्परागत तिब्बती बौद्ध धर्ममा बनाइने एक प्रकारको रोल चित्रकला हो।…

Read More

वज्रयान बौद्ध धर्ममा शून्यता: अर्थ, महत्व र व्यावहारिक अभ्यास।

rinpoche

वज्रयान बौद्ध धर्ममा शून्यता: अर्थ, महत्व र व्यावहारिक अभ्यास। हामीमध्ये धेरैले ‘शून्यता’ शब्द सुन्दा अनौठो महसुस गर्छौं। कतिलाई त यसले ‘केही नहुनु’ वा ‘रिक्तता’ जस्तो नकारात्मक अर्थ दिन्छ। केही वर्षअघि म पनि शून्यतालाई एक प्रकारको अस्तित्वको अभाव वा खाली ठाउँ ठान्थें। तर, वज्रयान बौद्ध धर्मको गहिराइमा पुग्दा थाहा भयो, शून्यताको अवधारणा यसभन्दा धेरै माथि, गहन र जीवन-रूपान्तरणकारी छ। यो केवल एउटा दर्शन होइन, बरु यो सत्यको अन्तिम प्रकृतिलाई बुझ्ने त्यो कुञ्जी हो, जसले हामीलाई दुःखको जडबाटै मुक्ति दिलाउन मद्दत गर्छ। आज हामी वज्रयान परम्परामा शून्यताको वास्तविक अर्थ के हो, यसलाई…

Read More

समथ र विपश्यना: बौद्ध ध्यानका दुई मार्ग

rinpoche

समथ र विपश्यना: बौद्ध ध्यानका दुई मार्ग मनको शान्ति (समथ) र यथार्थको प्रज्ञा (विपश्यना) को यात्रामा तपाईंको मार्गदर्शक आजको भागदौडले भरिएको संसारमा, मनको शान्ति र भित्री आनन्दको खोजी एक साझा चाहना बनेको छ। यस खोजीमा ध्यान एक शक्तिशाली उपकरणको रूपमा स्थापित भएको छ। विशेष गरी बौद्ध परम्परामा, ध्यानका दुई मुख्य मार्गहरूले हामीलाई यो यात्रामा डोऱ्याउँछन्: समथ र विपश्यना। यी दुई फरक अभ्यासजस्ता देखिए पनि, यिनीहरूको अन्तिम लक्ष्य एउटै हो – दुःखको अन्त्य र प्रज्ञाको विकास। आउनुहोस्, यिनै दुई ध्यान विधिहरूलाई नजिकबाट नियालौं। १. समथ ध्यान: शान्त तलाउमा मनलाई स्थिर पार्ने…

Read More

महामुद्रा: मनको गहिराइमा शून्यता र स्पष्टताको खोजी

rinpoche

महामुद्रा: मनको गहिराइमा शून्यता र स्पष्टताको खोजी यो कुनै जटिल दार्शनिक अवधारणा मात्र होइन, बरु प्रत्यक्ष अनुभवमा आधारित यस्तो अभ्यास हो जसले हामीलाई शून्यता (Emptiness) र स्पष्टता (Clarity) को अविभाज्य मिलन देखाउँदै मनको असीमित सम्भावनाहरू खोल्छ। आउनुहोस्, यस महामुद्राको सार र यसको महत्वबारे गहिराइमा चर्चा गरौं। महामुद्रा के हो? ‘महान् छाप’ को रहस्य महामुद्रा, जसलाई अंग्रेजीमा ‘The Great Seal’ पनि भनिन्छ, को मुख्य लक्ष्य हाम्रो मनको वास्तविक, निर्मल र अपरिवर्तनीय स्वरूपलाई प्रत्यक्ष अनुभव गर्नु हो। यसलाई ‘महान् छाप’ किन भनिएको हो भने, यसले सबै घटनाहरू (सुख, दुःख, विचार, भावना) मनको…

Read More

देवता योग: आफूभित्रको दिव्यता जगाउने शक्तिशाली मार्ग

rinpoche

देवता योग: आफूभित्रको दिव्यता जगाउने शक्तिशाली मार्ग हामीमध्ये धेरैलाई ‘देवता’ शब्द सुन्ने बित्तिकै मन्दिरमा पुजिने मूर्ति वा स्वर्गमा बस्ने कुनै अलौकिक शक्तिको याद आउँछ। तर, के देवता बाहिरी शक्ति मात्र हुन्? बौद्ध वज्रयान परम्परामा एउटा यस्तो गहन अभ्यास छ, जसले यो धारणालाई पूर्ण रूपमा बदलिदिन्छ। यसलाई देवता योग भनिन्छ, जहाँ देवता बाहिरी होइन, बरु हाम्रो चेतनामा लुकेको शुद्ध गुणहरूको प्रतीक मानिन्छ। यो कुनै बाहिरी शक्तिको आराधना मात्र होइन, यो त हामी आफैंलाई बुद्धत्व प्राप्त प्राणीको रूपमा कल्पना गर्ने, उनीहरूका गुणहरूलाई आत्मसात गर्ने एउटा गहिरो, रूपान्तरणकारी प्रक्रिया हो। यो अभ्यासले हामीलाई…

Read More

वज्रयान अनुष्ठानहरूमा मण्डलाको महत्त्व

rinpoche

वज्रयानमा मण्डलाको रहस्य: ब्रह्माण्डको नक्सा, मनको पवित्र यात्रा तपाईंले पनि मण्डला पक्कै देख्नुभएको छ – कुनै बौद्ध गुम्बाको भित्तामा कुँदिएको, ध्यान केन्द्रको पोस्टरमा सजिएको, वा कलाको अनुपम नमुनाको रूपमा। यसको ज्यामितीय सुन्दरता र रहस्यमय जटिलताले हाम्रो ध्यान सहजै खिच्छ। तर के यो केवल आँखालाई आनन्द दिने एउटा चित्र मात्र हो? वज्रयान बौद्ध धर्मको गहिराइमा पुग्दा थाहा हुन्छ, मण्डला चित्रकलाभन्दा धेरै माथि छ। यो सम्पूर्ण ब्रह्माण्डको एक सूक्ष्म नक्सा हो, एक पवित्र देवभूमि हो, र अन्ततः, बुद्धत्वतर्फ लैजाने मनको यात्राको सबैभन्दा शक्तिशाली उपकरण हो। आउनुहोस्, आज हामी वज्रयान अनुष्ठानहरूमा मण्डलाको यो…

Read More