Tag: Exlcusive

बज्रयान ध्यान: अन्य बौद्ध परम्पराभन्दा किन र कसरी फरक?

rinpoche

बज्रयान ध्यान: अन्य बौद्ध परम्पराभन्दा किन र कसरी फरक? ध्यान—शरीर र मनलाई शान्त पार्ने तथा आत्म-ज्ञान वा प्रज्ञा प्राप्त गर्ने एक प्राचीन र गहन अभ्यास हो। बौद्ध धर्मका विविध परम्पराहरूमा ध्यानको केन्द्रीय महत्त्व रहे तापनि, बज्रयान बौद्ध धर्मले यसमा एउटा विशिष्ट, रहस्यमय र शक्तिशाली मार्ग अपनाएको छ। अन्य बौद्ध परम्पराहरू, विशेष गरी ‘थेरवाद’ वा ‘महायान’ मा मुख्यतया शमथ (एकाग्रता) र विपश्यना (अन्तर्दृष्टि) मा जोड दिइन्छ। यद्यपि बज्रयानको आधार पनि यिनै हुन्, तर यसले यात्रा गर्ने तरिका फरक छ। यस लेखमा हामी बज्रयान ध्यानका ती अद्वितीय पक्षहरूको चर्चा गर्नेछौं, जसले यसलाई…

Read More

अनाथपिण्डकको जेतवन विहार दान: त्याग र श्रद्धाको महागाथा

rinpoche

अनाथपिण्डकको जेतवन विहार दान: त्याग र श्रद्धाको महागाथा हामी सबैले ‘दान’ शब्द बारम्बार सुनेका छौं, तर दानको गहिरो अर्थ र यसको व्यापक प्रभाव बुझ्नका लागि इतिहासको पाना पल्टाउनुपर्ने हुन्छ। बौद्ध धर्मको इतिहासमा एउटा यस्तो अविस्मरणीय दृष्टान्त छ, जसले दानलाई केवल वस्तुको लेनदेनबाट माथि उठाएर ‘दान पारमिता’ (दानको पूर्णता) को शिखरमा पुर्‍यायो। त्यो घटना हो—अनाथपिण्डक सेठद्वारा भगवान् बुद्ध र भिक्षु संघका लागि जेतवन महाविहारको समर्पण। यो केवल एउटा भव्य संरचनाको दान मात्र थिएन; यो असीम श्रद्धा, करुणा र दूरदृष्टिले प्रेरित एक ऐतिहासिक कार्य थियो। आउनुहोस्, आज हामी यस पुण्यमय यात्रामा लागौं…

Read More

ज्ञानोदयको मार्ग: लम रिम(Lam Rim) – बौद्ध धर्मको एक सरल खाका

rinpoche

ज्ञानोदयको मार्ग: लम रिम – बौद्ध धर्मको एक सरल खाका नमस्ते साथीहरू! आज म तपाईंहरूसँग एउटा गहिरो र जीवनलाई रूपान्तरण गर्न सक्ने विषयमा कुरा गर्न चाहन्छु: लम रिम (Lam Rim), जसको अर्थ हो ‘मार्गका चरणहरू’। यो बौद्ध धर्मको एउटा अनमोल रत्न हो, जसले हामीलाई पूर्ण ज्ञानोदय वा बुद्धत्व प्राप्त गर्ने दिशातर्फ डोर्‍याउँछ। के तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ, जीवनको यो अथाह यात्रामा हामी कहाँ छौं र हाम्रो गन्तव्य के हुनुपर्छ? लम रिमले यही प्रश्नको सरल र स्पष्ट उत्तर दिन्छ। यो कुनै धर्म विशेषको लागि मात्र होइन, बरु हरेक त्यो व्यक्तिको लागि…

Read More

नरोपाका छ योग: बुद्धत्व प्राप्तिको गुप्त तान्त्रिक मार्ग

rinpoche

नरोपाका छ योग: बुद्धत्व प्राप्तिको गुप्त तान्त्रिक मार्ग लौकिक अनुभवलाई महामुद्राको ज्ञानमा रूपान्तरण गर्ने प्राचीन विज्ञान सारांश: “नरोपाका छ योग” (तिब्बती: नारो छोड्रुक) तिब्बती बौद्ध धर्मको ‘काग्यु’ परम्पराको मुटु मानिने अत्यन्त गोपनीय अभ्यासहरूको सङ्ग्रह हो। यसले हाम्रो शरीरको सूक्ष्म प्राण शक्तिलाई प्रयोग गरेर निद्रा, सपना र मृत्यु जस्ता साधारण अवस्थाहरूलाई पूर्ण जागरण (बुद्धत्व) मा रूपान्तरण गर्ने विधि सिकाउँछ। बज्रयान बौद्ध धर्मको विशाल सागरमा, नरोपाका छ योग एक अनमोल रत्न हो। एघारौँ शताब्दीका महान् भारतीय महासिद्ध नरोपा द्वारा सङ्कलित र उनका शिष्य मार्पा लोचवालाई हस्तान्तरण गरिएको यी विधिहरू ‘अनुत्तरयोग तन्त्र’ को…

Read More

वज्रयानको अमृत: बौद्ध धर्ममा गणचक्र पूजाको गहन अर्थ र महत्व

rinpoche

वज्रयानको अमृत: बौद्ध धर्ममा गणचक्र पूजाको गहन अर्थ र महत्व परिचय: पुण्य र ज्ञानको संगम बुद्धत्व प्राप्त गर्ने मार्गका सम्पूर्ण अभ्यासहरूको मूल सार ‘पुण्य’ र ‘ज्ञान’ गरी दुई प्रकारका सम्भारहरू जुटाउनु हो। यी सम्भारहरूले हाम्रा क्लेश र अज्ञानताका आवरणहरूलाई शुद्ध पार्ने काम गर्छन्। सम्भार सङ्कलन र शुद्धीकरणको प्रक्रिया एक अर्काका परिपूरक हुन्; जति हामी पुण्य र ज्ञानको सञ्चय गर्दै जान्छौं, हाम्रा आवरणहरू पनि त्यति नै क्षीण हुँदै जान्छन्। गुह्यमन्त्र वज्रयानमा यी सम्भारहरू द्रुत गतिमा सञ्चय गर्नका लागि अनगिन्ती उपाय-कौशल र शक्तिशाली विधिहरू छन्। यदि यी विधिहरूलाई सही तरिकाले अभ्यास गरियो…

Read More

‘खान्द्रो’ को वास्तविक अर्थ: के यो केवल महिलाहरूसँग सम्बन्धित छ?

rinpoche

‘खान्द्रो’ को वास्तविक अर्थ: के यो केवल महिलाहरूसँग सम्बन्धित छ? हामीमध्ये धेरैले गुरु रिम्पोछेको ‘सात-लाइन प्रार्थना’ श्रद्धापूर्वक जप गर्छौं। तर, के हामीले यस प्रार्थनामा आउने ‘खान्द्रो’ शब्दको गहिरो अर्थ बुझेका छौं? सामान्यतया, गुरु रिम्पोछेलाई ‘खान्द्रो’ अर्थात् देवीहरूको समूहले घेरिएको एक अलौकिक व्यक्तित्वको रूपमा मात्र कल्पना गरिन्छ। तर, प्रख्यात बौद्ध गुरु जोङ्सार ख्येन्त्से रिन्पोछेका अनुसार ‘खान्द्रो’ को अर्थ त्योभन्दा धेरै व्यापक र गहन छ। ‘खान्द्रो’ को शाब्दिक अर्थ र लैङ्गिक भ्रम तिब्बती भाषामा ‘खान्द्रो’ शब्द दुई अक्षरले बनेको छ: ‘खा’ जसको अर्थ ‘आकाश’ वा ‘शून्यता’ हो, र ‘ड्रो’ जसको अर्थ ‘हिँड्नु’…

Read More

वज्रयान बौद्ध धर्मको रहस्य: उत्पत्ति, विकास र नेपालको भूमिका

rinpoche

वज्रयान बौद्ध धर्म: एक गहन यात्रा बौद्ध धर्मको विस्तृत र बहुआयामिक परिदृश्यमा, वज्रयान एक विशिष्ट एवं सशक्त परम्पराको रूपमा उभिएको छ। यसका गूढ अनुष्ठान, शीघ्र बोधि प्राप्तिको प्रतिज्ञा, र गहिरो आध्यात्मिक उपलब्धिहरूको खोजीले यसलाई धेरैका लागि रहस्यमयी र आकर्षक बनाएको छ। तर, यो केवल तन्त्र-मन्त्र र रहस्यमयी प्रतीकहरूको संग्रह मात्र होइन; यसको जरा भारतीय उपमहाद्वीपको प्राचीन बौद्ध परम्परामा गहिरो गाडिएको छ र यसको विकासले सयौं वर्षको दार्शनिक चिन्तन र सांस्कृतिक आदानप्रदानलाई समेटेको छ। यस आलेखमा, हामी वज्रयान बौद्ध धर्मको उत्पत्ति र यसको ऐतिहासिक विकासको यात्रामा निस्कनेछौं, यसको सार र यसले…

Read More

वज्रयानको अनुपम मार्ग: इच्छा र द्वेषलाई बोधिज्ञानको प्रकाशमा रूपान्तरण

rinpoche

वज्रयानको अनुपम मार्ग: इच्छा र द्वेषलाई बोधिज्ञानको प्रकाशमा रूपान्तरण हामी सबैको जीवनमा इच्छा, आसक्ति, द्वेष र क्रोध जस्ता क्लेशहरू (नकारात्मक संवेगहरू) बारम्बार आइरहन्छन्। अधिकांश आध्यात्मिक मार्गहरूले यस्ता क्लेशहरूलाई शत्रुको रूपमा हेर्छन् र तिनलाई त्याग्नुपर्ने वा दबाउनुपर्ने कुरामा जोड दिन्छन्। तर, बौद्ध धर्मको एक गहिरो र शक्तिशाली शाखा वज्रयानले एउटा क्रान्तिकारी दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्दछ। यसले क्लेशहरूलाई शत्रु होइन, बरु ज्ञान प्राप्तिको कच्चा पदार्थको रूपमा प्रयोग गर्ने कला सिकाउँछ। वज्रयानको यो मार्ग विषलाई नै औषधीमा रूपान्तरण गर्नुजस्तै हो। इच्छाको ऊर्जा: के यो केवल बन्धन हो? जब हामीलाई कुनै वस्तु, व्यक्ति वा अनुभव…

Read More

मध्यम मार्ग: सन्तुलित र आनन्दमय जीवनको बौद्ध रहस्य

rinpoche

मध्यम मार्ग: सन्तुलित र आनन्दमय जीवनको बौद्ध रहस्य आजको भागदौड पूर्ण जीवनमा हामी प्रायः दुई विपरित ध्रुवमा हल्लिइरहेका हुन्छौं। कहिले हामी कामको बोझले यसरी थिचिन्छौं कि सास फेर्ने फुर्सद हुँदैन, त कहिले पूर्ण रूपमा निष्क्रिय भएर अल्छी बन्छौं। सुखको खोजीमा कहिले हामी असीमित धनसम्पत्तिको पछि दौडिन्छौं, त कहिले सबथोक त्यागेर विरक्त बन्न खोज्छौं। के यी चरम अवस्थाहरूले हामीलाई साँचो शान्ति दिएका छन् त? पक्कै छैनन्। यही बिन्दुमा भगवान बुद्धको कालजयी शिक्षा “मध्यम मार्ग” (मझिम प्रतिपदा) ले हामीलाई जीवन जिउने सही दिशा देखाउँछ। यो कुनै जटिल धार्मिक विधि होइन, यो त…

Read More

बौद्ध दर्शन र आधुनिक विज्ञानको संगम: ध्यानले मस्तिष्कलाई कसरी रूपान्तरण गर्छ?

rinpoche

बौद्ध दर्शन र आधुनिक विज्ञानको संगम: ध्यानले मस्तिष्कलाई कसरी रूपान्तरण गर्छ? के तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ, हजारौं वर्ष पुरानो बौद्ध दर्शन र आजको अत्याधुनिक स्नायु विज्ञानबीच कति गहिरो सम्बन्ध हुन सक्छ? पहिलो पटक जब मैले ध्यानले मस्तिष्कमा पार्ने प्रभावबारे वैज्ञानिक अध्ययन पढेँ, म स्तब्ध भएँ। जुन कुरालाई हामी परम्परागत रूपमा आध्यात्मिक रहस्य मान्थ्यौं, त्यसको पछाडि ठोस वैज्ञानिक प्रमाण रहेछ भन्ने कुराले मलाई यो विषयमा गहिरिएर सोच्न बाध्य बनायो। आउनुहोस्, यो लेखमा हामी बौद्ध धर्मका मूल सिद्धान्तहरू र ध्यानको अभ्यासले हाम्रो मस्तिष्कमा पार्ने शक्तिशाली प्रभावलाई स्नायु विज्ञानको आँखाबाट नियालौं। ध्यान: मस्तिष्कको…

Read More