Author: rinpoche

सुमेरु पर्वत: बौद्ध ब्रह्माण्डको रहस्यमय केन्द्र र मुक्तिको मार्ग हामीले देखेको संसार कति विशाल छ? के पृथ्वी नै सबैथोक हो? बौद्ध दर्शनले भन्छ— “अहँ, हामी त केवल एउटा सानो टापुमा छौं।” बौद्ध ब्रह्माण्ड विज्ञान अनुसार, हाम्रो अस्तित्वको केन्द्रमा एउटा यस्तो पर्वत छ जुन सामान्य आँखाले देख्न सकिँदैन, तर जसले सम्पूर्ण विश्वलाई सन्तुलनमा राखेको छ। त्यो हो— सुमेरु पर्वत। जसरी पाङ्ग्राको बीचमा ‘धुरा’ हुन्छ, यो पर्वत ब्रह्माण्डको ठीक बीचमा अवस्थित छ। यसलाई ‘विश्वको धुरी’ पनि भनिन्छ। आउनुहोस्, यस लेखमा हामी सुमेरु पर्वतको भौतिक संरचना, यसको वरिपरिको भूगोल र यसले दिने गहिरो…

मोहको बन्धनदेखि निर्वाणको शान्तिसम्म: बुद्धका भाइ नन्दको अविस्मरणीय गृहत्याग हाम्रो जीवन मोहको अदृश्य धागोले बेरिएको छ। धन, पद, सम्बन्ध र सुखको चाहनाले हामीलाई यति बलियोसँग बाँधेको हुन्छ कि कहिलेकाहीँ मुक्ति असम्भव लाग्छ। हामी सबै क्षणिक सुखको पछि दौडिरहेका हुन्छौं, तर त्यसको अन्त्यमा सधैं अतृप्ति र दुःख नै हात लाग्छ। यही मोहको बन्धन तोडेर परम शान्तिको मार्ग देखाउनुहुने महामानव हुनुहुन्थ्यो, गौतम बुद्ध। बुद्धका अनगिन्ती शिक्षाप्रद कथाहरूमध्ये एउटा यस्तो मार्मिक कथा छ, जसले हामीलाई आसक्तिको स्वरूप र त्यसबाट मुक्तिको मार्ग स्पष्ट रूपमा देखाउँछ—यो कथा हो, बुद्धका आफ्नै भाइ नन्दको गृहत्याग। यो कथाले…

वज्रयानको गोप्य शिक्षा: बुद्धत्वको द्रुत मार्गको रहस्य परिचय: रहस्यको पर्दा पछाडि बौद्ध धर्म ज्ञान र करुणाको एक विशाल सागर हो, जसले अनगिन्ती मानिसहरूलाई शान्तिको मार्ग देखाएको छ। यस सागरका विभिन्न धारहरूमध्ये वज्रयान, अर्थात् “हीराको गाडी,” एक यस्तो रहस्यमय र शक्तिशाली मार्ग हो, जसले साधकलाई बुद्धत्वको शिखरमा द्रुत गतिमा पुऱ्याउने प्रतिज्ञा गर्दछ। ‘तान्त्रिक बौद्ध धर्म’ को रूपमा पनि चिनिने यो मार्ग आफ्नो ‘गोप्य शिक्षा’ का कारण विशेष रूपले चर्चित छ। तर, यो ‘गोप्यता’ को अर्थ के हो? के यो ज्ञानलाई सर्वसाधारणबाट लुकाउने षड्यन्त्र हो? वा यो त्यस्तो शक्तिशाली ज्ञान हो, जसलाई…

तथागतगर्भ के हो? आफ्नो भित्री बुद्ध-प्रकृतिलाई चिन्नुहोस् महायान बौद्ध धर्मको सबैभन्दा प्रेरणादायी शिक्षाको अन्वेषण के हामीले कहिल्यै सोचेका छौं कि हामीभित्र शान्ति, प्रेम र ज्ञानको असीमित स्रोत लुकेको छ? के हामी सबैमा बुद्ध बन्ने क्षमता हुन्छ? महायान बौद्ध धर्मका केही महत्त्वपूर्ण ग्रन्थहरू, जसलाई तथागतगर्भ सूत्रहरू भनिन्छ, यिनै प्रश्नहरूको गहिरो र सकारात्मक जवाफ दिन्छन्। यी सूत्रहरूले हामी प्रत्येक प्राणीमा बुद्ध-प्रकृति (Buddha-Nature) वा तथागतगर्भ (Tathāgatagarbha) निहित रहेको कुराको गहन शिक्षा दिन्छन्। यो कुनै बाहिरबाट प्राप्त गरिने कुरा होइन, बरु हाम्रो आफ्नै अस्तित्वको अभिन्न, मौलिक अंग हो। आउनुहोस्, यो रहस्यमय र प्रेरणादायी शिक्षामा…

सिद्ध शुद्ध वज्रयान गुरु चिन्ने ५ महत्वपूर्ण लक्षण | एक साधकको गाइड वज्रयान बौद्ध धर्म, जसलाई गुह्ययान वा तान्त्रिक बौद्ध धर्म पनि भनिन्छ, बुद्धत्व प्राप्तिको सबैभन्दा द्रुत र शक्तिशाली मार्गहरूमध्ये एक हो। तर यो मार्ग जति शक्तिशाली छ, त्यति नै जोखिमपूर्ण पनि छ यदि सही मार्गदर्शन भएन भने। यस मार्गमा, गुरु केवल एक शिक्षक मात्र होइनन्, उहाँ मार्ग, विधि र प्रेरणाको साक्षात् स्रोत हुनुहुन्छ। गुरु बिना वज्रयानको यात्रा अन्धकारमा दियो बिना हिँड्नु जस्तै हो। तर आज धर्मको बजारमा, जहाँ अनेकौं व्यक्तिले आफूलाई ‘गुरु’ वा ‘रिन्पोछे’ भनी प्रस्तुत गर्छन्, एक निष्ठावान…