Category: विविध

१) भगवान् बुद्धको मृत्युपश्चात् बुद्ध धर्मको बारेमा लेखिएको पहिलो ग्रन्थ कुन हो? मूल सर्वास्थित विनय २) बौद्ध भिक्षुले पालना गर्नुपर्ने नियम २२७ वटा छन् भने भिक्षुणीले पालना गर्नुपर्ने नियमहरु कति छन्? २३१ ३) नेपालको सबैभन्दा ठूलो स्तूप कुन हो? बौद्धनाथ ४) गौतम बुद्धले आफ्ना उपदेश कुन भाषामा दिएका थिए? पाली भाषा ५) मुक्तिनाथ देवतालाई कुन कुन धर्मावलम्बीहरुले पूजा गर्छन? हिन्दु र बौद्ध ६) स्वयम्भूका निर्मल शान्त दुई आँखाले के के जनाउँदछन्? करुणा र स्वज्ञान ७)बौद्ध धर्मका पाँच शीलहरु के के हुन् ? बौद्ध धर्मका पाँच शील वा पञ्चशील भन्नाले सत्य,…

Read More

भिक्षु संघमा कुनै बैधानिक अध्यक्ष आदि थिएन । तथागतको संघ माथी कुनै अधिकार थिएन । भिक्षु संघ एक स्वायत पुर्ण संस्था थियोे । तर पनि संघ र त्यसका सदस्यमा तथागतको के अधिकार थियोे ? यस बिसयमा हाम्रो साथमा तथागतका समकालीन दुई जनाको बक्तब्य उपलब्ध छ । एक पटक तथागत राजगृहको बेलुबनमा बिहार गर्नुहुन्थ्यो । एकदिन तथागत राजगृहमा भिक्षाटनका लागी जानु भयो तर “अहिले केही समय छ“ यस्तो सोचेर वहाँ परिब्राजकराममा सकुलदायी भएको ठाउँमा जानू भयो । त्यस समयमा सकुलदायी धेरै परिब्राजकबाट घेरिएका थिए । उ “छ“ अथाह “छैन“ को तात्वीक…

Read More

आर्य सत्यको संकल्प बौद्ध दर्शनको मुल सिद्धान्त हो । यसलाई संस्कृतमा “चत्वारी आर्यसत्यानी” र पालीमा “चत्तरी अरियसच्चानी” भनिन्छ । आर्यसत्य चार छन:- (१) दु:ख-संसारमा दु:ख छ । (२) समुदाय-दु:खका कारण छन । (३) निरोध-दु:खको निबारण छ । (४) मार्ग-निवारणका लागी अष्टांगिक मार्ग छ । प्राणी जिबनभर दु:खका श्रृङ्गखलामा परि रहन्छ, यो दु:ख आर्यसत्य हो । संसारको विषयप्रती जुन तृष्णा छ त्यहीँ समुदाय आर्यसत्य हो । जुन प्राणी तृष्णामा मर्छ, उ यो प्रेरणाले पुनः जन्म ग्रहण गर्दछ । त्यसैले तृष्णाको समुदायलाई आर्यसत्य भनिन्छ । तृष्णाको अवशेष प्रहाण गरिदिने निरोध आर्यसत्य हो…

Read More

यात्रा संस्मरण / नारायण खड्का श्रीलंकाको एक चर्चित बौद्ध गुम्बा क्याण्डी सहरमा छ । त्यहाँसम्म जान हामीले बिहान ९ बजेतिर राजधानी कोलोम्बोबाट रेलको यात्रा सुरू गरेका थियौं। साथमा नेपाली श्यानी चौधरी, श्रीलंकाका निर्मल र उनका छोरा अनुदा थिए। नेपाल र श्रीलंकाको परिवेश र वातावरण उस्तै(उस्तै लाग्ने खाले रहेछ। आइल्याण्ड भए पनि पहाड र जंगल थुप्रै। रेल मैले यसअघि भारतमा देखेको थिएँ। तर चढेको थिइनँ। पहिलो पटक रेल यात्रा मैले श्रीलंकामा गर्ने अवसर पाएँ। मन रमायो। द्रुत गतिमा रेल हुइँकदा आसपासका विरुवा उल्टो गतिमा दौडिरहेका जस्तै लाग्थे। पहाडको नागबेली बाटोमा रेल…

Read More

ब्रह्माण्डमा भएका जे जति पनि अस्तित्वमा रहेका वस्तु वा प्राणी जुन जस्तो छ त्यसलाई साक्षी भाव, तटस्थ भावले हेर्ने विधि नै विश्यना हो । विपश्यना शव्दको शाव्दिक अर्थ खोज्दा वि भनेको विशेष तवरले र पश्यना भनेको दृष्टिगोचर गर्ने हो । शील र समाधिमा प्रतिष्ठित भई भावनामयी प्रज्ञा जगाउने पवित्र अभ्यास हो विपश्यना । विपश्यना शिविरमा बस्दा विपश्यना ध्यान गर्न चाहने साधकले सर्वप्रथम झुटो नबोल्ने, प्राणी हिंसा नगर्ने, चोरी नगर्ने, ब्रम्हचर्या पालन गर्ने र नशालु पदार्थ सेवन नगर्ने जस्ता पञ्चशील पालन गरेर शिविरको पहिलो साढे तीन दिन श्वासप्रश्वासमा ध्यान केद्रित गर्ने…

Read More

भगवान गौतम बुद्धले बौद्ध धर्मको प्रवर्तन गरेका थिए । बुद्धको अहिंसा र करुणाको सिद्धान्तले सम्राट अशोकलाई यतिधेरै आर्कषित गरेको थियो कि उनले यसबाट प्रभावित भई बौद्ध मतलाई स्वीकार गरे युद्धमा रोक लगाएका थिए । बुद्धका अधिकतर उपदेश सामाजिक र सांसारिक समस्यामा केन्द्रित रहेको छ । उनले सैयौं बर्ष पहिले भनेका कुरा वा विचार आज पनि प्रासँगिक रहदै आएको छ । उनका वाणीहरुले व्यक्तिको जीवन सफल र सुखीमय बनाउन मद्दत गर्दछ । बुद्धका अनमोल वचनमार्फत व्यक्तिलाई जागरुक गराउनुका साथै ज्ञानको प्रकाश फैलाउन मद्दत गर्दै आएको छ । गौतम बुद्धका केही अनमोल…

Read More

तथागत बुद्धको महापरिनिर्वाण पश्चात गरिएको अन्तिम संस्कार पछि बाँकी रहेको अस्थिधातुलाई द्रोण ब्राम्हणले मध्यस्थता गरी बराबर ८ भागमा बिभाजन गरि बाँडि दिए । अस्थिधातु पाएका व्यक्तिहरुले यी स्थानमा राखेका थिए । (१) मगधका बैदेहिपुत्र राजा अजातसत्रु, राजगृहमा । (२) बैसालीका लिच्छविहरुले बैसालीमा । (३) कपिलवस्तुका शाक्यहरुले कपिलवस्तुमा । (४) अल्लकप्पका बुलिहरुले अल्लकप्पमा । (५) रामग्रामका कोलियाहरुले रामग्राममा । (६) बेठद्धिपका ब्राम्हणहरुले बेठद्धिपमा । (७) पावाका मल्लहरुले पावामा । (८) कुसिनगरका मल्लहरुले कुसिनगरमा । तथागत बुद्धको अस्थिधातुलाई भाग लगाएको भाँडो ( तुम्ब वा मानो ) चाहिँ द्रोण ब्राम्हणले लिएर गए ।…

Read More

त्रिपिटकमा दुई प्रकारका बुद्धको वर्णन गरिएको छ । सम्यक सम्बुद्ध र प्रत्येक बुद्ध । सम्यक सम्बुद्ध सम्यक सम्बुद्धहरुले आफुले पाएको बुद्धत्वको बारेमा अरुलाई बताउँछन् र बुद्धत्वको ज्ञान अरुलाई सिकाउँछन् । सम्यक सम्बुद्धले धर्मोदेशनामार्फत् जागृत गर्छन् र लोप भएको धर्मलाई पुनर्जीवन प्रदान गर्छन् । ऐतिहासिक बुद्ध, सिद्धार्थ गौतम सम्यकसम्बुद्ध हुन् । प्रत्येक बुद्ध प्रत्येकबुद्ध वा शान्त बुद्ध सम्यक सम्बुद्ध जस्तै निर्वाण प्राप्त गर्छन् तर धर्मोपदेशना भने गर्दैनन् । धर्मको आध्यात्मिक पक्षमा यी बुद्ध सम्यक सम्बुद्ध भन्दा दोस्रो रहन्छन् । यस्ता बुद्धको जन्म बुद्ध शासन नभएको समयमा मात्र हुन्छ । यस्ता बुद्धले…

Read More

संसारमा सम्पुर्ण प्राणीहरु सुख चाहने र दु;ख नचाहने मात्र भएता पनि सुख साध्यको हेतु कुशल कर्म र दुःखको हेतु अकुशल कर्मद्वारा हुने कुरा अज्ञानवश नबुझेको कर्मफल र पुनर्जन्ममा विस्वास नभएको कारणले क्षणिक लाभको लागी राग, द्वेष र मोहवश प्राणी हिंसा गर्ने देखी लिएर बिभिन्न प्रकारका पाप कर्म गर्नाले जीवनमा चाहेको सुख र अनचाह दुःख सधै आई रहन्छ । त्यसैले यी बिभिन्न प्रकारका पाप कर्मबाट कसरी छुटकारा पाउन सकिन्छ त्यसको बिषयमा मार्ग निर्देसन गर्ने सही मार्ग दर्शक नै शाक्य मुनि बुद्ध भएकोले उहाँले देखाएका मार्गमा प्रबेश गर्नका लागी त्रिपिटकको अध्यान गर्दै…

Read More