मनको बोझ हटाउने अचूक उपाय: ३५ बुद्ध र त्रि-स्कन्ध सूत्रको रहस्य
हामी सबै मानिस हौं, र जीवनको यात्रामा जानेर वा नजानेर हामीबाट गल्तीहरू हुन्छन्। कसैलाई कठोर वचन बोल्यौं होला, कसैको चित्त दुखा्यौं होला वा लोभ र क्रोधमा आएर कुनै अनुचित काम गर्यौं होला। बौद्ध दर्शनमा यसलाई “अकुशल कर्म” भनिन्छ। यदि यी कर्महरूको भारी समयमै बिसाएनौं भने यसले हाम्रो आध्यात्मिक यात्रा मात्र होइन, दैनिक जीवनको शान्ति पनि खोस्छ।
तर खुसीको कुरा के छ भने, यी मानसिक बोझहरू हटाउने एउटा अत्यन्त शक्तिशाली र प्राचीन विधि छ– “३५ बुद्धहरूको प्रार्थना”। आजको ब्लगमा हामी यही पवित्र विधिबारे खुलेर चर्चा गर्नेछौं, जसलाई शास्त्रमा “त्रि-स्कन्ध सूत्र” भनिन्छ।
आखिर के हो त त्रि-स्कन्ध सूत्र?
सुन्दा अलि गाह्रो नाम जस्तो लागे पनि यसको अर्थ धेरै सरल छ। संस्कृतमा “स्कन्ध” को अर्थ हुन्छ “राशि” वा “थुप्रो”। यो प्रार्थनालाई तीन वटा मुख्य खम्बा (राशि) मा अड्याइएको हुनाले यसलाई त्रि-स्कन्ध भनिएको हो।
- वन्दना स्कन्ध (साष्टांग दण्डवत): अहंकार त्यागेर बुद्धलाई ढोग्नु।
- पाप देशना स्कन्ध (प्रायश्चित): खुलेर आफ्ना गल्ती स्वीकार गर्नु।
- पुण्य परिणामना स्कन्ध (समर्पण): कमाएको पुण्य सबैका लागि बाँड्नु।
यी ३५ बुद्धहरू (जसलाई ‘तथागत’ पनि भनिन्छ) त्यस्ता विशेष बोधिसत्वहरू हुनुहुन्थ्यो, जसले प्रतिज्ञा गर्नुभएको थियो– “जसले मेरो नाम लिन्छ र आफ्नो गल्ती स्वीकार गर्छ, म उसको उद्धार गर्नेछु।”
कसरी गर्ने यो अभ्यास? (चरणबद्ध विधि)
१. पहिलो चरण: साष्टांग दण्डवत (अहंकारको त्याग)
कल्पना गर्नुहोस्, तपाईंको अगाडि आकाशमा ३५ बुद्धहरू दिव्य रूपमा विराजमान हुनुहुन्छ। उहाँहरूको शरीरबाट निस्कने प्रकाशले तपाईंको मनको अन्धकार हटाइरहेको छ। यस्तो भाव राख्दै “नमो गुरवे” र “नमो बुद्धाय, नमो धर्माय, नमो संघाय” भन्दै शरीर, वचन र मन एकाग्र पारेर ढोग्नुहोस्।
(स्मरण रहोस्: वज्रयान परम्परामा गुरु नै बुद्धसम्म पुग्ने ढोका हुन्, त्यसैले सुरुवात गुरु वन्दनाबाट गरिन्छ।)
२. दोस्रो चरण: पाप देशना (मनको फोहोर सफाई)
यो सबैभन्दा मुख्य भाग हो। यहाँ हामीले लुकाएर राखेका, लाजले भन्न नसकेका वा बिर्सिएका गल्तीहरू स्वीकार गर्छौं। हाम्रा गल्तीहरू मुख्यतया तीन वटा “विष” वा कारणले हुन्छन्:
- द्वेष (रिस/इर्ष्या): यो आगो जस्तै हो, जसले तुरुन्तै जलाउँछ।
- राग (लोभ/आसक्ति): यो पानी जस्तै हो, बिस्तारै डुबाउँछ।
- मोह (अज्ञानता): यो अन्धकार जस्तै हो, जसले सही र गलत छुट्याउन दिँदैन।
तपाईंले भन्नुपर्छ– “हे तथागतहरू! अनादिकालदेखि आजसम्म मैले अज्ञानतावश जति पनि पाप गरें, ती सबै तपाईंहरूको साक्षीमा स्वीकार गर्दछु।”
३. तेस्रो चरण: पुण्य परिणामना (बाँड्नु नै आनन्द हो)
अन्त्यमा, यो प्रार्थनाबाट प्राप्त भएको शान्ति र पुण्यलाई आफ्नो लागि मात्र नराख्नुहोस्। “जसरी भूत, वर्तमान र भविष्यका बुद्धहरूले आफ्नो पुण्य जगतको कल्याणमा लगाउनुभयो, म पनि त्यसरी नै समर्पण गर्दछु” भन्दै सबै प्राणीको मुक्तिको कामना गर्नुहोस्।
शुद्धीकरणलाई पूर्ण बनाउने ४ शक्तिहरू
के ‘सरी’ (Sorry) भन्दैमा गल्ती माफ हुन्छ? हुँदैन। साँचो प्रायश्चितका लागि ४ वटा कुरा (चार प्रतिपक्ष शक्ति) मिल्नै पर्छ:
- आश्रयको शक्ति: जसरी लडेको मान्छे जमिनकै सहारामा उठ्छ, त्यसरी नै हामी बुद्ध र गुरुको शरणमा पर्नुपर्छ।
- पश्चातापको शक्ति: “मैले विष खाएछु” भन्ने थाहा पाएको मान्छेलाई जति पछुतो र डर हुन्छ, त्यस्तै गहिरो पछुतो मनमा हुनुपर्छ।
- उपचारको शक्ति: यो ३५ बुद्धको पाठ, मन्त्र जप वा ध्यान गर्नु नै त्यो पापको औषधि हो।
- संकल्पको शक्ति: “अब उप्रान्त म ज्यान गए पनि यस्तो गल्ती दोहोर्याउँदिन” भन्ने दृढ अठोट।
३५ बुद्धहरूको पावन नामावली
आचार्य नागार्जुनको परम्परा अनुसार ३५ बुद्धहरूको नाम र उहाँहरूको स्वरूपलाई यहाँ सरल रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। पाठ गर्दा उहाँहरूको स्वरूप कल्पना गर्न सजिलो होस्:
रङ: नीलो
रङ: सेतो
रङ: नीलो
रङ: पहेंलो
रङ: सुन्तला
रङ: रातो
रङ: सेतो
रङ: हरियो
रङ: खरानी रङ
रङ: सेतो
रङ: सुन्तला
रङ: नीलो
रङ: रातो
रङ: सेतो
रङ: फिका नीलो
रङ: पहेंलो
रङ: सेतो
रङ: रातो
रङ: हरियो
रङ: पहेंलो
रङ: सेतो
रङ: कालो
रङ: सेतो
रङ: पहेंलो
रङ: आकाशे नीलो
अन्तिम शब्द
प्रिय पाठक, यो पाठ पढ्नु मात्र ठूलो कुरा होइन, यसलाई अभ्यासमा ल्याउनु ठूलो कुरा हो। दिनको एक पटक, विशेष गरी साँझ सुत्नुअघि यी ३५ बुद्धहरूको नाम उच्चारण गर्ने बानी बसाल्नुहोस्। तपाईंले आफ्नो जीवनमा एउटा अद्भुत हल्कापन र शान्ति महसुस गर्नुहुनेछ।
सबैको कल्याण होस्! भवतु सर्व मंगलम्!
