को हुन् ती २५ महान् सिद्धहरू?

यहाँ ती २५ महान् शिष्यहरूको शुद्ध नाम, संक्षिप्त परिचय र उहाँहरूले प्राप्त गर्नुभएको अलौकिक उपलब्धिहरू (सिद्धि) प्रस्तुत गरिएको छ:

• १. राजा ठ्रिसोङ देउचेन (King Trisong Detsen)
  तिब्बतका ३८औं राजा र तीन महान् धर्मपालक राजाहरूमध्ये एक। उहाँ मञ्जुश्री बोधिसत्वको अवतार मानिनुहुन्छ। उहाँकै विशेष पहलमा आचार्य शान्तरक्षित र गुरु पदमसम्भव भारतबाट तिब्बत आउनुभएको थियो, जसले गर्दा त्यहाँ बुद्ध धर्मको जग बलियो भयो।
• २. नम्खै न्यिङ्पो (Namkhé Nyingpo)
  आचार्य शान्तरक्षितबाट भिक्षु दीक्षा लिनुभएका उहाँले भारत पुगेर महासिद्ध हुंकार लगायतका गुरुहरूबाट शिक्षा लिनुभयो। वायु तत्त्वमाथि विजय प्राप्त गरेका कारण उहाँ सूर्यको किरणमा सवार भएर यात्रा गर्न सक्ने क्षमता राख्नुहुन्थ्यो।
• ३. नुप्छेन साङ्ये येशे (Nupchen Sangye Yeshe)
  अत्यन्तै दीर्घजीवी (करिब ११३ वर्ष) उहाँ महान् तान्त्रिक हुनुहुन्थ्यो। उहाँले तिब्बतमा ‘अनुयोग’ तन्त्रका शिक्षाहरू स्थापना गर्नुभयो। उहाँको अलौकिक शक्तिकै कारण राजा लाङ्दर्माले बौद्ध अनुयायीहरूमाथि दमन गर्दा पनि गृहस्थ तान्त्रिकहरूलाई हानि पुर्‍याउन सकेका थिएनन्।
• ४. ग्याल्वा छोक्याङ (Gyalwa Chokyang)
  हयग्रीव (ताम्डिन) को साधनामा सिद्धि प्राप्त गर्नुभएका उहाँको टाउकोको टुप्पोबाट हयग्रीव देवताको जस्तै घोडाको हिनहिनाहटको आवाज निस्कन्थ्यो। उहाँले आफ्नो शरीरलाई नै इष्टदेवको रूपमा रूपान्तरण गर्न सक्नुहुन्थ्यो।
• ५. खाण्डो येशे छो ग्याल (Khandro Yeshe Tsogyal)
  गुरु पदमसम्भवकी मुख्य अध्यात्मिक सङ्गिनी र आर्या तारा देवीकी अवतार। उहाँले गुरुका सबै शिक्षाहरूलाई आफ्नो अचूक स्मरणशक्तिको बलमा ‘तेर्मा’ (गुप्त खजाना) को रूपमा सुरक्षित गर्नुभयो। उहाँले मरेको मानिसलाई जीवित तुल्याउन सक्ने सिद्धि प्राप्त गर्नुभएको थियो र अन्त्यमा सशरीर ताम्रपर्वत (साङदोगपारी) जानुभयो।
• ६. पाल्गी येशे (Palgyi Yeshé)
  द्रोग्मी कुलका यी महान् अनुवादकले ‘मामो बोतोङ’ (मातृका) तन्त्रको साधनाबाट सिद्धि प्राप्त गर्नुभयो। उहाँले मातृका देवीहरूलाई आफ्नो वशमा राख्न र धर्म रक्षाको कार्यमा लगाउन सक्नुहुन्थ्यो।
• ७. लाङछेन पाल्गी सेङ्गे (Langchen Palgyi Sengé)
  उहाँले ‘जिग्तेन छोतोद्’ (लौकिक देवताहरूको दमन) तन्त्रको साधना गर्नुभयो। उहाँले नकारात्मक शक्ति, भूत, प्रेत र राक्षसहरूलाई वशमा राखेर धर्मको सेवामा लगाउने सिद्धि प्राप्त गर्नुभएको थियो।
• ८. वैरोचन (Vairotsana)
  तिब्बतका सबैभन्दा महान् अनुवादक (लोचावा) मध्ये एक। उहाँले गुरु रिन्पोछे र विमलमित्रसँग मिलेर ‘जोगछेन’ (महासन्धि) का शिक्षाहरू तिब्बतमा ल्याउनुभयो। उहाँसँग तीक्ष्ण प्रज्ञा चक्षु थियो र उहाँ वायु जस्तै तीव्र गतिमा यात्रा गर्न सक्नुहुन्थ्यो।
• ९. न्याक ज्ञानाकुमारा (Nyak Jñanakumara)
  उहाँले ‘वज्रामृत’ (दुची योन्तेन) को साधना गर्नुभएको थियो। उहाँमा सुख्खा चट्टानबाट पनि पानी निकाल्न सक्ने र चट्टानलाई छेड्न सक्ने अलौकिक क्षमता थियो।
• १०. ग्याल्मो युद्रा न्यिङ्पो (Gyalmo Yudra Nyingpo)
  महान् अनुवादक वैरोचनका शिष्य र एक विद्वान्। उहाँले ‘सेमदे’ (चित्त वर्ग) का १८ मध्ये अन्तिम १३ शास्त्रहरूको अनुवाद गर्नुभयो र पदार्थहरूलाई विभिन्न रूपमा परिवर्तन गर्न सक्ने सिद्धि प्राप्त गर्नुभयो।
• ११. नानाम दोर्जे दुजोम (Nanam Dorje Dudjom)
  राजाका मन्त्री समेत रहेका उहाँले वज्र मन्त्रको साधनाबाट हावाको गतिमा उड्न सक्ने र ठोस चट्टान तथा पहाडहरूलाई वारपार गर्न सक्ने शक्ति प्राप्त गर्नुभएको थियो।
• १२. येशे याङ (Yeshé Yang)
  गुरु रिन्पोछेका शिक्षाहरू लिपिबद्ध गर्ने कार्यमा उहाँको ठूलो योगदान थियो। उहाँमा आकाशमा चरा झैँ उडेर पवित्र धाम ‘खेचरी’ (डाकिनी लोक) सम्म जान सक्ने सिद्धि थियो।
• १३. सोक्पो ल्हापाल (Sokpo Lhapal)
  पेशाले लोहार भए पनि वज्रयान साधनाको प्रभावले उहाँले हिंस्रक जंगली जनावरहरू (जस्तै बाघ) लाई खाली हातले समात्न र वशमा राख्न सक्नुहुन्थ्यो।
• १४. नानाम झाङ येशे दे (Nanam Shyang Yeshé Dé)
  उहाँ तिब्बतका महानतम अनुवादकहरू मध्ये एक हुनुहुन्थ्यो। उहाँले वज्रकिलाय साधना गर्नुभयो र उहाँ पनि चरा जस्तै आकाशमा स्वतन्त्र रूपले उड्न सक्ने क्षमता राख्नुहुन्थ्यो।
• १५. खारछेन पाल्गी वाङछुक (Kharchen Palgyi Wangchuk)
  खाण्डो येशे छो ग्यालका दाजु। उहाँ एक गृहस्थ तान्त्रिक हुनुहुन्थ्यो जसले ‘वज्रकिलाय’ (फुर्बा) साधनाबाट सिद्धि प्राप्त गर्नुभयो। उहाँले आफ्नो फुर्बा (किला) को सङ्केत मात्रले शत्रु र विघ्नहरूलाई परास्त गर्न सक्नुहुन्थ्यो।
• १६. देन्मा चेमाङ (Denma Tsémang)
  उहाँ प्रसिद्ध संस्कृत अनुवादक र लिपि विशेषज्ञ हुनुहुन्थ्यो। उहाँमा पूर्ण स्मरण शक्ति (अचूक स्मृति) को सिद्धि थियो, जसले गर्दा एकपटक सुनेका शिक्षाहरू कहिल्यै बिर्सनुहुन्नथ्यो।
• १७. कावा पाल्चेक (Kawa Paltsek)
  तिब्बतका सबैभन्दा महान् अनुवादकहरू मध्ये एक। उहाँले बोधिचर्यावतार लगायत धेरै सूत्र र तन्त्रहरूको अनुवाद गर्नुभयो। उहाँमा परचित्त ज्ञान (अरूको मनको कुरा थाहा पाउने) को सिद्धि थियो।
• १८. शुपु पाल्गी सेङ्गे (Shüpu Palgyi Sengé)
  उहाँले ‘मामो’ र ‘यमान्तक’ साधना गर्नुभएको थियो। उहाँले आफ्नो फुर्बा (तन्त्रिक हतियार) ले इशारा गर्दा ठूला चट्टानहरू फुट्थे र बग्दै गरेको नदीको बहाव उल्टो फर्किन्थ्यो।
• १९. ड्रे ग्याल्वे लोद्रो (Dré Gyalwé Lodrö)
  उहाँले यमराजका दूतहरूलाई वशमा राख्ने साधना गर्नुभएको थियो। उहाँले ‘रोलाङ’ (तन्त्रिक विधिद्वारा पुनर्जीवित शव) लाई सुनमा परिणत गर्ने अद्भुत चमत्कार देखाउनुभएको इतिहासमा उल्लेख छ।
• २०. ख्येउ छुङ लोचावा (Khye’u Chung Lotsawa)
  बाल्यकालमै अनुवादक बनेकाले उहाँलाई “बाल अनुवादक” भनिन्थ्यो। उहाँले मन्त्र शक्तिद्वारा आकाशमा उडिरहेका चराहरूलाई तल झार्न र पुनः उडाउन सक्ने क्षमता प्रदर्शन गर्नुभएको थियो।
• २१. ओत्रेन पाल्गी वाङछुक (Otren Palgyi Wangchuk)
  उहाँले गुरु ड्राक्पो (क्रोधित गुरु) को साधना गर्नुभयो। उहाँको सिद्धि भनेको ठूला र तीव्र वेगका नदीहरूमा माछा जस्तै पौडिन सक्ने क्षमता थियो।
• २२. मा रिन्छेन छोग (Ma Rinchen Chok)
  महान् पण्डित विमलमित्रका नजिकका शिष्य। उहाँले ‘गुह्यगर्भ तन्त्र’ को अनुवादमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नुभयो। उहाँ कडा चट्टानलाई पिठो मुछे जसरी मुछ्न र खान सक्नुहुन्थ्यो।
• २३. ल्हालुङ पाल्गी दोर्जे (Lhalung Palgyi Dorje)
  क्रूर राजा लाङ्दर्माको हत्या गरी बौद्ध धर्ममाथिको दमन अन्त्य गर्ने ऐतिहासिक जिम्मेवारी उहाँले पूरा गर्नुभयो। उहाँले पहाड र चट्टानहरूलाई वारपार गर्न सक्ने सिद्धि प्राप्त गर्नुभएको थियो र अन्त्यमा उहाँले ‘इन्द्रेणी काया’ (जा लु) प्राप्त गर्नुभयो।
• २४. लाङ्ड्रो कोन्छोक जुङ्ने (Langdro Könchok Jungné)
  राजाका मन्त्री र पछि महान् साधक बन्नुभएका उहाँले एकाग्रताको शक्तिद्वारा ठूला बज्रहरू (आकाशीय बिजुली) लाई जहाँ चाह्यो त्यहीँ प्रहार गर्न सक्नुहुन्थ्यो।
• २५. लासुम ग्याल्वा चाङ्छुब (Lasum Gyalwa Changchup)
  अत्यन्तै तीक्ष्ण बुद्धि भएका उहाँले धेरै पटक नेपालको भ्रमण गर्नुभयो। उहाँ आकाशमा आसन जमाएर बस्न र उड्न सक्ने सिद्धि प्राप्त साधक हुनुहुन्थ्यो।