बौद्ध दर्शनका महान आचार्य असंगको योगदान आज पनि विश्वभरका बौद्ध अध्येता तथा अनुयायीहरूका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेको छ । चौथो शताब्दीका प्रसिद्ध बौद्ध गुरु असंग महायान बौद्ध धर्मअन्तर्गत विकसित योगाचार दर्शनका प्रमुख प्रवर्तकका रूपमा परिचित हुनुहुन्छ ।
इतिहासकारहरूका अनुसार असंगको जन्म प्राचीन गान्धार क्षेत्रमा भएको मानिन्छ । उहाँले प्रारम्भिक जीवनदेखि नै बौद्ध शिक्षाको अध्ययन र साधनामा आफूलाई समर्पित गर्नुभएको थियो । गहिरो ध्यान तथा आध्यात्मिक अभ्यासपछि उहाँले बौद्ध दर्शनलाई नयाँ ढंगले व्याख्या गर्दै योगाचार परम्पराको विकास गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नुभयो ।
आचार्य असंगले चेतना, मन र अनुभूतिका विषयमा विशेष अध्ययन गर्नुभएको थियो । उहाँले बाह्य वस्तुभन्दा मनको भूमिकालाई बढी महत्व दिँदै मानिसका अनुभव र ज्ञान मनसँग सम्बन्धित हुने विचार प्रस्तुत गर्नुभयो । यस दृष्टिकोणले महायान बौद्ध दर्शनलाई थप समृद्ध बनाउन सहयोग पु¥याएको विद्वानहरूको भनाइ छ ।
असंगका शिक्षाले करुणा, बोधिचित्त र सबै प्राणीको हितका लागि कार्य गर्ने आदर्शलाई प्राथमिकता दिएका छन् । उहाँका विचारहरूले बोधिसत्त्व मार्गलाई व्यवस्थित रूपमा व्याख्या गर्न सहयोग गरेको मानिन्छ । उहाँद्वारा रचित तथा सम्बद्ध मानिने विभिन्न ग्रन्थहरू आज पनि बौद्ध अध्ययनका महत्वपूर्ण स्रोतका रूपमा प्रयोग भइरहेका छन् ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार असंगको दर्शन केवल धार्मिक क्षेत्रमा मात्र सीमित छैन । मनोविज्ञान, नैतिकता र मानव चेतनाको अध्ययनमा समेत उहाँका विचारहरू सान्दर्भिक मानिन्छन् । आधुनिक समयका अनुसन्धानकर्ताहरूले पनि उहाँका शिक्षामाथि अध्ययन तथा अनुसन्धान जारी राखेका छन् ।
असंगले प्रतिपादन गरेका करुणा, ज्ञान र आत्मविकासका सिद्धान्त आजको समाजका लागि पनि उत्तिकै उपयोगी छन् । विश्वमा बढ्दो असहिष्णुता र तनावका बीच उहाँका शिक्षाले शान्ति, सहअस्तित्व र मानव कल्याणको सन्देश प्रवाह गरिरहेका छन् । यही कारण आचार्य असंगलाई बौद्ध इतिहासका प्रभावशाली तथा सम्मानित गुरुहरूमध्ये एक मानिन्छ ।
