Tag: Buddha

  बज्रयान र प्रभास्वर चित्तको रहस्य विद्याधर आचार्य महायोगी श्रीधर राणा रिन्पोछेका विशेष शिक्षाहरू बौद्ध दर्शनको एउटा अत्यन्तै गहिरो, वैज्ञानिक र प्रभावशाली विधा हो— बज्रयान। यो विशेष लेखमा हामी विद्याधर आचार्य महायोगी श्रीधर राणा रिन्पोछेले प्रदान गर्नुभएको बज्रयानका गूढ शिक्षाहरू, यसको दार्शनिक पक्ष र ऐतिहासिक महत्त्वका बारेमा चर्चा गर्नेछौं। १. बज्रयानको मूल शिक्षा: प्रभास्वर चित्त विद्याधर आचार्य महायोगी श्रीधर राणा रिन्पोछेका अनुसार, बज्रयान साधनाको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण र आधारभूत पक्ष ‘प्रभास्वर चित्त’ को पहिचान गर्नु हो। भगवान बुद्धले अंगुत्तर निकायमा स्पष्ट भन्नुभएको छ— “पभस्सरमिदं भिक्खवे चित्तं…” यसको अर्थ हो, हे भिक्षुहरू!…

Read More

तेस्रो मिलारेपा: रेपा छुल्ठिम थार्छिनको अद्भुत आध्यात्मिक जीवन र साधना हिमाली गुफाहरूमा बुद्धत्वको खोजी र कठोर त्यागको एक जीवन्त गाथा तिब्बती बौद्ध धर्मको इतिहासमा केही यस्ता साधकहरू हुन्छन्, जसको जीवन प्राचीन समयका महान योगीहरूको प्रतिध्वनि जस्तै सुनिन्छ। रेपा छुल्ठिम थार्छिन यस्तै एक प्रभावशाली व्यक्तित्व हुन्, जसलाई आधुनिक समयका ‘तेस्रो मिलारेपा’ भनेर सम्मान गरिन्छ। पूर्वी तिब्बतको खाम क्षेत्रका यी महान योगीले आफ्नो जीवन दुर्गम हिमाल र एकान्त गुफाहरूमा बिताएर बुद्धत्वको मार्गलाई जीवन्त बनाएका छन्। प्रारम्भिक जीवन र कठिन समयको संघर्ष रेपा छुल्ठिम थार्छिनको जन्म सन् १९४७ मा भएको थियो। उनी बाल्यकालदेखि…

Read More

  हयग्रीव धारणी: अवरोध र नकारात्मकता हटाउने सबैभन्दा शक्तिशाली बौद्ध मन्त्र बौद्ध दर्शनमा अनेकौं शक्तिशाली साधना र मन्त्रहरू विद्यमान छन्, तर जब कुरा जीवनका अदृश्य बाधा-अवरोध, शत्रु, विष, र तन्त्र-मन्त्र वा कालो जादुको प्रभावलाई जरैदेखि हटाउने आउँछ, तब हयग्रीव धारणी लाई सर्वोपरि मानिन्छ। यदि तपाईं आफ्नो जीवनमा आइपर्ने अप्रत्याशित संकट वा नकारात्मक ऊर्जाहरूबाट मुक्ति चाहनुहुन्छ भने, हयग्रीवको साधना र उहाँको गुप्त मन्त्रको मर्म बुझ्नु अत्यन्त फलदायी हुन्छ। हयग्रीव को हुन्? हयग्रीवलाई करुणाका प्रतिमूर्ति अवलोकितेश्वर (चेन्रेजी) को क्रोधित वा उग्र स्वरूप मानिन्छ। वज्रयान परम्परा अनुसार, बुद्धको काय, वाक र चित्त (शरीर,…

Read More

  वज्रपाणि साधना: शक्ति र संरक्षणको लागि ८ मिनेटको शक्तिशाली दैनिक अभ्यास बौद्ध धर्ममा बोधिसत्व वज्रपाणिलाई समस्त बुद्धहरूको असीम ‘शक्ति’ को मूर्त रूप मानिन्छ। जसरी अवलोकितेश्वर करुणाका प्रतीक हुन् र मञ्जुश्री प्रज्ञाका प्रतीक हुन्, त्यसरी नै वज्रपाणि आध्यात्मिक शक्तिका अधिपति हुन्। यदि तपाईं आफ्नो जीवनमा नकारात्मक ऊर्जा हटाउन, मानसिक दृढता बढाउन र आन्तरिक शान्ति प्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, वज्रपाणिको यो संक्षिप्त तर अत्यन्त प्रभावकारी साधना लाभदायक सिद्ध हुन सक्छ। यस लेखमा हामी वज्रपाणिको दैनिक साधना गर्ने शास्त्रीय विधि, मन्त्र र यसका लाभहरूबारे विस्तृत रूपमा चर्चा गर्नेछौं। १. शरण गमन र…

Read More

गुम्बा विकास समितिको अध्यक्षमा ‘बोन’ धर्मगुरुको नियुक्ति : नेपाल बौद्ध महासंघको गम्भीर आपत्ति नेपाल सरकार, संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयअन्तर्गत रहेको ‘बौद्ध दर्शन प्रवद्र्धन तथा गुम्बा विकास समिति’ मा हालै गरिएको अध्यक्ष पदको नियुक्तिलाई लिएर विवाद सिर्जना भएको छ। नेपाल बौद्ध महासंघले एक प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै उक्त नियुक्तिप्रति गम्भीर ध्यानाकर्षण भएको जनाएको छ। महासंघले सरकारको यो निर्णय प्रचलित कानुन र बौद्ध समुदायको भावना विपरित रहेको भन्दै तत्काल सच्याउन माग गरेको छ। के हो विवादको मुख्य कारण ? वि.सं. २०३६ सालमा स्थापना भएको यस समितिको मूल उद्देश्य नेपालमा लुम्बिनीमा…

Read More

बज्रयान बौद्ध धर्म: डाकिनी र हेरुकको अभ्यासमा प्रज्ञा र करुणा बज्रयानको दैनिक साधना र जीवनमा डाकिनी र डाक (हेरुक) को अभ्यासलाई अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। आउनुहोस्, यी ‘ज्ञानदीप्त गतिविधि’ का संवाहकहरूबारे चर्चा गरौं। बज्रयान बौद्ध धर्ममा दैनिक जीवन र साधनालाई ‘बुद्ध-कार्य’ वा गतिविधिसँग जोडेर हेरिन्छ, जुन डाकिनी र डाकहरूको मुख्य कार्यक्षेत्र हो। वास्तवमा, प्रज्ञा डाकिनी र डाकाको संक्षिप्त परिभाषा नै ‘ज्ञानदीप्त गतिविधि’ हो।यस ब्लगमा हामी डाकिनी र हेरुकहरूको महत्त्व, तिनीहरूको दार्शनिक भिन्नता र तपाईंको स्वभाव अनुसार कुन अभ्यास उपयुक्त हुन सक्छ भन्ने बारेमा गहिराइमा चर्चा गर्नेछौं। डाकिनी र हेरुक: के हो…

Read More

दादर : बज्रयान परम्परामा दीर्घायु, प्रज्ञा र समृद्धिको महा-प्रतीक जीवन शक्ति (ला) र सौभाग्य आह्वान गर्ने पवित्र ‘इन्द्रेणी वाण’ को गूढ रहस्य बज्रयान बौद्ध परम्परामा, जब हामी कुनै पवित्र अनुष्ठान वा ‘छेवाङ’ (दीर्घायु सशक्तिकरण) मा सहभागी हुन्छौं, अक्सर आदरणीय रिन्पोछे वा लामाहरूको हातमा रंगीन रेशमी कपडाहरूले सजिएको एउटा विशेष वाण देख्छौं। यो साधारण वाण होइन; यो दादर (མདའ་དར་) वा छेदार (ཚེ་དར་) हो। शाब्दिक अर्थमा, ‘दा’ भन्नाले वाण र ‘दर’ भन्नाले रेशमी ध्वजा लाई जनाउँछ। त्यसैले यसलाई ‘रेशमी वाण’ पनि भनिन्छ। यो हाम्रो जीवन शक्ति , आयु र सौभाग्यको रक्षा गर्ने…

Read More

धर्मका सूर्य: डिल्गो ख्यान्तसे रिन्पोछेको अलौकिक जीवन करुणा, प्रज्ञा र बोधिचित्तका साक्षात् प्रतिरूप एक महासिद्धको गाथा डिल्गो ख्यान्तसे रिन्पोछे (१९१०–१९९१) २०औँ शताब्दीका सबैभन्दा तेजस्वी र सिद्ध बौद्ध गुरुहरूमध्ये एक हुनुहुन्थ्यो। उहाँलाई ‘वज्रधर’ (आध्यात्मिक गुरु) को साक्षात् प्रतिरूप मानिन्छ, जसमा अगाध करुणा र गम्भीर प्रज्ञाको सागर समाहित थियो। प्राचीन न्यिङ्मा परम्पराका मूनिर्देशक र सबै बौद्ध सम्प्रदायलाई समान दृष्टिले हेर्ने ‘रिमे’ (असाम्प्रदायिक) अभियानका मुख्य प्रवर्द्धकका रूपमा उहाँले बुद्ध शासनको संरक्षणमा आफ्नो सम्पूर्ण जीवन अर्पण गर्नुभयो। १. जन्म र अवतारी पहिचान रिन्पोछेको जन्म सन् १९१० मा पूर्वी तिब्बतको ‘खाम’ प्रदेशअन्तर्गत पर्ने ‘देनमा’ उपत्यकामा…

Read More

मनको बोझ हटाउने अचूक उपाय: ३५ बुद्ध र त्रि-स्कन्ध सूत्रको रहस्य के तपाईंले कहिल्यै महसुस गर्नुभएको छ– कहिलेकाहीँ कुनै कारणविनै मन भारी हुन्छ? वा विगतमा भएका साना-ठूला गल्तीहरू सम्झेर मनमा ग्लानी (पछुतो) भइरहन्छ? हामी सबै मानिस हौं, र जीवनको यात्रामा जानेर वा नजानेर हामीबाट गल्तीहरू हुन्छन्। कसैलाई कठोर वचन बोल्यौं होला, कसैको चित्त दुखा्यौं होला वा लोभ र क्रोधमा आएर कुनै अनुचित काम गर्‍यौं होला। बौद्ध दर्शनमा यसलाई “अकुशल कर्म” भनिन्छ। यदि यी कर्महरूको भारी समयमै बिसाएनौं भने यसले हाम्रो आध्यात्मिक यात्रा मात्र होइन, दैनिक जीवनको शान्ति पनि खोस्छ। तर…

Read More

क्याब्जे ज्याड्रल साङ्गे दोर्जे रिन्पोछे: करुणा र त्यागको जीवन्त प्रतीक बौद्ध जगतमा ‘ज्याड्रल’ शब्दको गहिरो र विशिष्ट अर्थ हुन्छ— जसले संसारका सबै मोह, प्रपञ्च र अनावश्यक क्रियाकलापलाई त्यागेर एकान्तमा कठोर साधना गर्दछ। क्याब्जे ज्याड्रल साङ्गे दोर्जे रिन्पोछे (१९१३–२०१५) आधुनिक समयका त्यस्ता एक अद्वितीय महासिद्ध हुनुहुन्थ्यो, जसले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन पद, प्रतिष्ठा र भौतिक सम्पत्तिभन्दा टाढा रहेर विशुद्ध धर्म साधना र प्राणी हितमा समर्पित गर्नुभयो। उहाँलाई २०औँ र २१औँ शताब्दीका सबैभन्दा महान् र सम्मानित ‘जोग्चेन’ (महासन्धि) गुरुहरूमध्ये एक मानिन्छ। जन्म र अलौकिक बाल्यकाल क्याब्जे ज्याड्रल रिन्पोछेको जन्म सन् १९१३ (तिब्बती पात्रो…

Read More