तिब्बती बौद्ध धर्मको इतिहासमा केही यस्ता साधकहरू हुन्छन्, जसको जीवन प्राचीन समयका महान योगीहरूको प्रतिध्वनि जस्तै सुनिन्छ। रेपा छुल्ठिम थार्छिन यस्तै एक प्रभावशाली व्यक्तित्व हुन्, जसलाई आधुनिक समयका ‘तेस्रो मिलारेपा’ भनेर सम्मान गरिन्छ। पूर्वी तिब्बतको खाम क्षेत्रका यी महान योगीले आफ्नो जीवन दुर्गम हिमाल र एकान्त गुफाहरूमा बिताएर बुद्धत्वको मार्गलाई जीवन्त बनाएका छन्।

प्रारम्भिक जीवन र कठिन समयको संघर्ष

रेपा छुल्ठिम थार्छिनको जन्म सन् १९४७ मा भएको थियो। उनी बाल्यकालदेखि नै अत्यन्तै करुणायुक्त स्वभावका थिए; एउटा सानो कीरालाई समेत हानी नपुर्‍याउने उनको बानी थियो। धर्मप्रति उनको झुकाव सानैदेखि गहिरो भए तापनि, तत्कालीन राजनीतिक उथलपुथल र प्रतिबन्धका कारण उनले सुरुवाती चरणमै भिक्षु जीवन अपनाउन सकेनन्।

बाध्यतावश उनले केही समय गृहस्थ जीवन बिताए र स्थानीय समुदायमा लेखापालको रूपमा काम गरे। तर, उनको बाहिरी जीवन जस्तोसुकै भए पनि भित्री मन भने सधैं आध्यात्मिक सत्यको खोजमा नै तल्लीन थियो। संसारिक काममा रहँदा पनि उनको चित्त वैराग्य र धर्ममै अडिएको थियो।

गुरुसँगको गोप्य भेट र साधनाको सुरुवात

सन् १९८० को दशकमा जब धार्मिक गतिविधिमाथिको प्रतिबन्ध केही खुकुलो हुन थाल्यो, उनको भेट महान सिद्ध पुरुष रेपा कर्मा नोर्बुसँग भयो। कर्मा नोर्बु १५ औं ग्याल्वा कर्मापाका प्रत्यक्ष शिष्य र ‘बारोम काग्यु’ परम्पराका एक उच्च कोटिका साधक थिए।

त्यस समयको सुरक्षा चुनौतीका कारण, रेपा छुल्ठिम थार्छिनले आफ्ना गुरुलाई एक पुरानो गोठमा अत्यन्त गोप्य रूपमा भेट्ने गर्थे। उनले रातको अन्धकारमा लुकेर धर्मका गहिरो उपदेश र अभिषेकहरू प्राप्त गरे। पहिलो पटक गुरुको दर्शन पाउँदा उनले आफूले ‘साक्षात बुद्ध’ भेटेको महसुस गरेका थिए, जसले उनको जीवनको दिशा सधैंका लागि परिवर्तन गरिदियो।

‘रेपा’ बन्ने यात्रा: हिमालमा कठोर तपस्या

आफ्ना गुरुको महापरिनिर्वाणपछि सन् १९८८ मा उनले पूर्ण रूपमा गृहत्याग गरी सन्न्यासी जीवन अपनाउने निर्णय गरे। उनले काग्यु परम्पराको ऐतिहासिक पीठ ‘दाग्ला गम्पो‘ मा तीन वर्षे कठोर गुफावास (जसलाई परम्परागत रूपमा लो-सुम छो-सुम भनिन्छ) पूरा गरे। त्यसपछि उनी एक परिव्राजक योगी अर्थात् घुमन्ते साधकको रूपमा विचरण गर्न थाले।

उनको साधनाको सबैभन्दा विस्मयकारी पक्ष यो थियो कि उनले छ वर्षसम्म खुला आकाशमुनि एउटा नाङ्गो चट्टानमा बसेर तपस्या गरे।

वर्षौंको निरन्तर साधनापछि उनी एक सच्चा ‘रेपा’ (सूतीको सेतो कपडा मात्र लगाउने योगी) बने। मिलारेपा जस्तै, उनले पनि हिउँले ढाकिएका हिमालहरूमा पातलो कपडाको भरमा जीवन बिताए। उनले आफ्नो जीवनकालमा ३ वर्ष र १२ वर्षका लामा एकान्तवासहरू सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेका छन्, जुन आधुनिक युगमा विरलै देख्न पाइन्छ।

तुम्मो साधना र विरासतको निरन्तरता

रेपा छुल्ठिम थार्छिन ‘तुम्मो’ (चण्डालिका योग) अर्थात् शरीरमा आन्तरिक ताप उत्पन्न गर्ने तान्त्रिक साधनाका ज्ञाता मानिन्छन्। यो साधना ‘नारोपाका छ योग’ मध्येको एक हो। उनले धेरै योग्य शिष्यहरूलाई यस प्राचीन पद्धतिमा प्रशिक्षित गरेका छन्। सन् २००९ देखि उनी आजीवन एकान्तवासमा प्रवेश गरेका छन्, जहाँ उनी मनको वास्तविक स्वरूप (महामुद्रा) को निरन्तर ध्यानमा लीन छन्।

आज उनको यो परम्परालाई उनका छोरा नाल्जोरपा छुल्ठिम दुदुलले अगाडि बढाइरहेका छन्। चामरामा स्थापित साधना केन्द्रमार्फत नयाँ पुस्ताका योगीहरूले प्राचीन बुद्धत्वको मार्ग र योग अभ्यासहरूलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्।

निष्कर्ष

रेपा छुल्रिम थार्चिनको जीवनले हामीलाई सिकाउँछ कि जस्तोसुकै कठिन परिस्थितिमा पनि यदि मनमा अचल श्रद्धा, वीर्य र धैर्य छ भने आध्यात्मिक शिखर चुम्न सकिन्छ। उनी आधुनिक युगका ती दुर्लभ रत्न हुन्, जसले महान योगी मिलारेपाको जस्तै त्याग, तपस्या र साधनाको आदर्शलाई एक्काइसौं शताब्दीमा पनि पुनर्जीवित गरेका छन्।