बुद्धत्व स्वभाव: तपाईंभित्रको लुकेको खजाना हाम्रो जीवनमा सुख-दुःखको यात्रा चलिरहन्छ। हामी कहिले खुशी हुन्छौं, कहिले चिन्तित। बाहिरी परिस्थितिहरूले हामीलाई प्रभाव पारिरहेका हुन्छन्। तर के यी उतारचढाव नै हाम्रो सम्पूर्ण वास्तविकता हो? के हाम्रो गहिरो स्वभावमा केही यस्तो छ, जुन यी सबैबाट अप्रभावित रहन्छ? बौद्ध धर्ममा ‘बुद्धत्व स्वभाव’ (Buddha-Nature) भन्ने एउटा गहिरो र सुन्दर अवधारणा छ, जसले भन्छ कि प्रत्येक प्राणीभित्र पूर्ण ज्ञान र करुणाको बीउ लुकेको छ। यो कुनै बाहिरी कुरा होइन, बरु हाम्रो आन्तरिक, मौलिक स्वभाव हो। यो खजाना हामीभित्रै छ, बस यसलाई चिन्न र प्रस्फुटित हुन दिनु आवश्यक…
Read MoreTag: Nepal
बौद्ध ब्रह्माण्ड विज्ञान र धेरै लोकहरूको वर्णन
बौद्ध ब्रह्माण्ड र जीवनका अनेकौँ स्वरूप: लोकहरूको यात्रा ब्रह्माण्ड कति विशाल छ होला? के हामी मात्रै यो विशाल अन्तरिक्षमा एक्लै छौं? यी प्रश्नहरूले मानिसलाई सधैं सोच्न बाध्य पारेका छन्। विज्ञानले ग्रह, तारापुञ्ज र ग्यालेक्सीहरूको खोजी गरिरहेको छ भने, पूर्वीय दर्शन, विशेषगरी बौद्ध धर्म, ले यस ब्रह्माण्डलाई हेर्ने फरक दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्दछ। यो केवल भौतिक विस्तारको कुरा मात्रै होइन, बरु जीवनका अनेकौं आयाम र अनुभवका स्तरहरूको वर्णन हो, जसलाई ‘लोक’ भनिन्छ। आउनुहोस्, बौद्ध ब्रह्माण्ड विज्ञानको यो रहस्यमय यात्रामा लागौं र विभिन्न लोकहरूको बारेमा बुझौं। बौद्ध ब्रह्माण्ड विज्ञान भनेको के हो? बौद्ध…
Read Moreतनाव र चिन्ता व्यवस्थापनका लागि बौद्ध ज्ञान
तनाव र चिन्ता व्यवस्थापनका लागि बौद्ध ज्ञान: मनलाई शान्त पार्ने उपायहरू आजकालको व्यस्त जीवनशैलीमा तनाव र चिन्ता हाम्रो जीवनको अभिन्न अंग जस्तै बनेका छन्। कामको चाप, व्यक्तिगत सम्बन्धका उतारचढाव, भविष्यको अनिश्चितता – यी सबैले हाम्रो मनलाई बेचैन बनाउन सक्छन्। मनमा अशान्ति हुँदा हामी राम्ररी सुत्न सक्दैनौं, कुनै कुरामा ध्यान केन्द्रित गर्न गाह्रो हुन्छ र समग्रमा हाम्रो जीवनको गुणस्तर खस्किन्छ। यस्तो अवस्थामा धेरैले विभिन्न उपाय खोजिरहेका हुन्छन्। हजारौं वर्ष पुरानो बौद्ध दर्शनले तनाव र चिन्तासँग जुझ्नका लागि गहन अन्तर्दृष्टि र व्यावहारिक उपायहरू प्रदान गर्दछ। यो कुनै जादुई समाधान होइन, तर मनको…
Read Moreबौद्ध धर्ममा महिलाको भूमिका: विगत, वर्तमान र भविष्य
बौद्ध धर्ममा महिलाको भूमिका: विगत, वर्तमान र भविष्यको यात्रा बौद्ध धर्म, विश्वभर फैलिएको शान्ति र ज्ञानको मार्ग। हजारौं वर्षदेखि यस धर्मले करोडौं मानिसहरूलाई प्रेरणा दिइरहेको छ। तर यो आध्यात्मिक यात्रामा महिलाहरूको स्थान कस्तो छ? के उनीहरूले पनि पुरुष सरह अधिकार, अवसर र सम्मान पाएका छन्? विगतदेखि वर्तमानसम्म आइपुग्दा बौद्ध धर्ममा महिलाहरूको भूमिका एउटा रोचक र महत्वपूर्ण परिवर्तनको यात्रा हो। यस लेखमा हामी यही यात्राको अन्वेषण गर्नेछौं। विगत: बुद्धकालीन समय र भिक्षुणी संघको उदय बुद्धको समयमा भारतीय समाजमा महिलाहरूको अवस्था त्यति राम्रो थिएन। यस्तो अवस्थामा बुद्धले चार आर्य सत्य र आर्य…
Read Moreबौद्ध धर्म र अन्य धर्म: मुख्य भिन्नता
बौद्ध धर्म र अन्य धर्म: आध्यात्मिक यात्राका भिन्नता हाम्रो संसारमा अनेकौं धर्म र आस्था छन्। प्रत्येकले जीवन, ब्रह्माण्ड र दुःखबाट मुक्तिको बारेमा आ-आफ्नै दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्दछ। मानिसहरूले अक्सर बौद्ध धर्मलाई अन्य प्रमुख धर्महरूसँग तुलना गर्छन् र तिनीहरूबीचका मुख्य भिन्नताहरू के हुन् भनेर बुझ्न चाहन्छन्। के सबै धर्मको सार एउटै हो? वा तिनीहरू मौलिक रूपमा फरक छन्? यस ब्लग पोस्टमा, हामी बौद्ध धर्म र अन्य धेरै धर्महरू बीचका केही महत्त्वपूर्ण भिन्नताहरूको चर्चा गर्नेछौं, ताकि तपाईँले यी आध्यात्मिक मार्गहरूलाई अझ राम्रोसँग बुझ्न सक्नुहोस्। ईश्वरको अवधारणा: सृष्टिकर्ता वा कर्मको नियम? धेरै प्रमुख धर्महरू,…
Read Moreबौद्ध भिक्षु जीवन: वास्तवमा कस्तो हुन्छ?
बौद्ध भिक्षु जीवन: वास्तवमा कस्तो हुन्छ? बौद्ध भिक्षु र भिक्षुणीहरूलाई हामी अक्सर शान्त र फरक जीवन बिताइरहेको देख्छौं। उनीहरूको पहिरन, रहनसहन र जीवनशैलीले हामीमा एक प्रकारको जिज्ञासा जगाउँछ। के उनीहरूको जीवन केवल पूजापाठ र ध्यानमा मात्र सीमित हुन्छ? वा यसभन्दा गहिरो र फरक यथार्थ छ? आज हामी बौद्ध भिक्षु जीवनको वास्तविक पाटो केलाउने प्रयास गर्नेछौं, त्यो पनि बाहिरी आवरणभन्दा भित्र पसेर। धेरैलाई लाग्न सक्छ यो संसार छोडेर भागेको जीवन हो, तर वास्तविकता अलि फरक छ। बौद्ध भिक्षु जीवनको मूल उद्देश्य र त्याग भिक्षु जीवनमा प्रवेश गर्नु भनेको कुनै समस्याबाट भाग्नु…
Read Moreनिर्वाणको अर्थ: मुक्ति, शून्यता र आनन्द
निर्वाणको अर्थ: मुक्ति, शून्यता र आनन्द बौद्ध धर्मको नाम लिँदा धेरैको मनमा आउने एउटा महत्वपूर्ण शब्द हो – निर्वाण। यो शब्द सुन्दा हामीमध्ये धेरैलाई लाग्छ कि यो स्वर्ग जस्तो कुनै टाढाको ठाउँ होला वा मृत्युपछि प्राप्त हुने कुनै अलौकिक स्थिति। तर, निर्वाण यसभन्दा धेरै गहिरो र सूक्ष्म कुरा हो। यो कुनै भौगोलिक स्थान वा क्षणिक भावना होइन, बरु यो मनको एउटा अवस्था हो, जुन यसै जीवनमा पनि अनुभव गर्न सकिन्छ। आज हामी निर्वाणको वास्तविक अर्थ बुझ्ने प्रयास गर्नेछौं, यसका तीन मुख्य पाटोहरू – मुक्ति, शून्यता र आनन्दबारे चर्चा गर्दै। निर्वाण:…
Read Moreपुनर्जन्म बौद्ध धर्ममा: मृत्यु पछिको जीवन
मृत्युपछिको यात्रा: बौद्ध धर्ममा पुनर्जन्मको अर्थ र महत्व मानव जीवनमा सबैभन्दा रहस्यमय र गहन प्रश्नमध्ये एक हो: मृत्युपछि के हुन्छ? के यो सबैको अन्त्य हो, वा यो कुनै अर्को यात्राको सुरुवात हो? विभिन्न धर्म र संस्कृतिहरूमा यसका आ-आफ्नै धारणाहरू छन्। बौद्ध धर्मले पनि यस प्रश्नको उत्तर दिन्छ, तर यसको दृष्टिकोण अलि फरक छ, जसलाई पुनर्जन्म (Reincarnation) भनिन्छ। बौद्ध धर्मका अनुसार, मृत्यु जीवनको अन्त्य होइन, बरु एउटा अवस्थाबाट अर्को अवस्थामा संक्रमण मात्र हो। यो ब्लग पोस्टमा हामी बौद्ध धर्ममा पुनर्जन्मको अवधारणा, मृत्युपछिको जीवन कसरी निर्धारित हुन्छ, र यसको आध्यात्मिक महत्वबारे चर्चा…
Read Moreमध्यम मार्ग: अस्तव्यस्त संसारमा सन्तुलन
आजको द्रुत गतिको र प्रायः अस्तव्यस्त संसारमा हामीमध्ये धेरैले आफूलाई कहिलेकाहीँ हराएको वा अत्यधिक दबाबमा परेको महसुस गर्छौं। चारैतिरबाट आउने जानकारीको ओइरो, सामाजिक सञ्जालको निरन्तर बज बज र जीवनका अपेक्षाहरूले हामीलाई दौडधुपमा व्यस्त राख्छ। यस्तो अवस्थामा मन अशान्त हुनु र जीवनमा कुनै कुराको कमी भएको महसुस हुनु स्वाभाविक हो। हामी कहिले यो अतिमा पुग्छौं त कहिले त्यो अतिमा, तर केही कुरा मिल्दैन। यसै सन्दर्भमा, हजारौं वर्ष पुरानो एउटा अवधारणा आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ: मध्यम मार्ग। जीवनको भिडभाड र द्वन्द्वहरूका बीचमा सन्तुलन खोज्ने यो एक शक्तिशाली सूत्र हो। मध्यम मार्ग:…
Read Moreकर्म के हो? भ्रम र वास्तविकता
हामी अक्सर ‘कर्म’ शब्द सुन्छौं। कसैले भन्छ, ‘यो त उसको कर्मले पाएको हो,’ वा ‘राम्रो कर्म गर।’ कर्म शब्द हाम्रो संस्कृति र दैनिक जीवनमा यसरी घुलेको छ कि यसलाई लिएर विभिन्न किसिमका धारणाहरू बनेका छन्। तर कर्म वास्तवमा के हो? के यो भाग्य जस्तै पूर्वनिर्धारित हो जसबाट उम्कन सकिँदैन? वा हाम्रो कामको तत्काल प्रतिफल मात्र? यस पोस्टमा, हामी कर्मको वरिपरिका केही सामान्य भ्रमहरूलाई चिर्दै यसको वास्तविक अर्थ बुझ्ने प्रयास गर्नेछौं। कर्म बारेका सामान्य भ्रमहरू धेरैले कर्मलाई भाग्यसँग जोडेर हेर्छन्। उनीहरू सोच्छन् कि जे भइरहेको छ, त्यो सबै कर्मले पूर्वनिर्धारित हो…
Read More