वज्रपाणि साधना: शक्ति र संरक्षणको लागि ८ मिनेटको शक्तिशाली दैनिक अभ्यास बौद्ध धर्ममा बोधिसत्व वज्रपाणिलाई समस्त बुद्धहरूको असीम ‘शक्ति’ को मूर्त रूप मानिन्छ। जसरी अवलोकितेश्वर करुणाका प्रतीक हुन् र मञ्जुश्री प्रज्ञाका प्रतीक हुन्, त्यसरी नै वज्रपाणि आध्यात्मिक शक्तिका अधिपति हुन्। यदि तपाईं आफ्नो जीवनमा नकारात्मक ऊर्जा हटाउन, मानसिक दृढता बढाउन र आन्तरिक शान्ति प्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, वज्रपाणिको यो संक्षिप्त तर अत्यन्त प्रभावकारी साधना लाभदायक सिद्ध हुन सक्छ। यस लेखमा हामी वज्रपाणिको दैनिक साधना गर्ने शास्त्रीय विधि, मन्त्र र यसका लाभहरूबारे विस्तृत रूपमा चर्चा गर्नेछौं। १. शरण गमन र…
Read MoreCategory: लेख
गुम्बा विकास समितिको अध्यक्षमा ‘बोन’ धर्मगुरुको नियुक्ति : नेपाल बौद्ध महासंघको गम्भीर आपत्ति
गुम्बा विकास समितिको अध्यक्षमा ‘बोन’ धर्मगुरुको नियुक्ति : नेपाल बौद्ध महासंघको गम्भीर आपत्ति नेपाल सरकार, संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयअन्तर्गत रहेको ‘बौद्ध दर्शन प्रवद्र्धन तथा गुम्बा विकास समिति’ मा हालै गरिएको अध्यक्ष पदको नियुक्तिलाई लिएर विवाद सिर्जना भएको छ। नेपाल बौद्ध महासंघले एक प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै उक्त नियुक्तिप्रति गम्भीर ध्यानाकर्षण भएको जनाएको छ। महासंघले सरकारको यो निर्णय प्रचलित कानुन र बौद्ध समुदायको भावना विपरित रहेको भन्दै तत्काल सच्याउन माग गरेको छ। के हो विवादको मुख्य कारण ? वि.सं. २०३६ सालमा स्थापना भएको यस समितिको मूल उद्देश्य नेपालमा लुम्बिनीमा…
Read Moreबज्रयान बौद्ध धर्म: डाकिनी र हेरुकको अभ्यासमा प्रज्ञा र करुणा
बज्रयान बौद्ध धर्म: डाकिनी र हेरुकको अभ्यासमा प्रज्ञा र करुणा बज्रयानको दैनिक साधना र जीवनमा डाकिनी र डाक (हेरुक) को अभ्यासलाई अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। आउनुहोस्, यी ‘ज्ञानदीप्त गतिविधि’ का संवाहकहरूबारे चर्चा गरौं। बज्रयान बौद्ध धर्ममा दैनिक जीवन र साधनालाई ‘बुद्ध-कार्य’ वा गतिविधिसँग जोडेर हेरिन्छ, जुन डाकिनी र डाकहरूको मुख्य कार्यक्षेत्र हो। वास्तवमा, प्रज्ञा डाकिनी र डाकाको संक्षिप्त परिभाषा नै ‘ज्ञानदीप्त गतिविधि’ हो।यस ब्लगमा हामी डाकिनी र हेरुकहरूको महत्त्व, तिनीहरूको दार्शनिक भिन्नता र तपाईंको स्वभाव अनुसार कुन अभ्यास उपयुक्त हुन सक्छ भन्ने बारेमा गहिराइमा चर्चा गर्नेछौं। डाकिनी र हेरुक: के हो…
Read Moreदादर : बज्रयान परम्परामा दीर्घायु, प्रज्ञा र समृद्धिको महा-प्रतीक
दादर : बज्रयान परम्परामा दीर्घायु, प्रज्ञा र समृद्धिको महा-प्रतीक जीवन शक्ति (ला) र सौभाग्य आह्वान गर्ने पवित्र ‘इन्द्रेणी वाण’ को गूढ रहस्य बज्रयान बौद्ध परम्परामा, जब हामी कुनै पवित्र अनुष्ठान वा ‘छेवाङ’ (दीर्घायु सशक्तिकरण) मा सहभागी हुन्छौं, अक्सर आदरणीय रिन्पोछे वा लामाहरूको हातमा रंगीन रेशमी कपडाहरूले सजिएको एउटा विशेष वाण देख्छौं। यो साधारण वाण होइन; यो दादर (མདའ་དར་) वा छेदार (ཚེ་དར་) हो। शाब्दिक अर्थमा, ‘दा’ भन्नाले वाण र ‘दर’ भन्नाले रेशमी ध्वजा लाई जनाउँछ। त्यसैले यसलाई ‘रेशमी वाण’ पनि भनिन्छ। यो हाम्रो जीवन शक्ति , आयु र सौभाग्यको रक्षा गर्ने…
Read Moreधर्मका सूर्य: डिल्गो ख्यान्तसे रिन्पोछेको अलौकिक जीवन
धर्मका सूर्य: डिल्गो ख्यान्तसे रिन्पोछेको अलौकिक जीवन करुणा, प्रज्ञा र बोधिचित्तका साक्षात् प्रतिरूप एक महासिद्धको गाथा डिल्गो ख्यान्तसे रिन्पोछे (१९१०–१९९१) २०औँ शताब्दीका सबैभन्दा तेजस्वी र सिद्ध बौद्ध गुरुहरूमध्ये एक हुनुहुन्थ्यो। उहाँलाई ‘वज्रधर’ (आध्यात्मिक गुरु) को साक्षात् प्रतिरूप मानिन्छ, जसमा अगाध करुणा र गम्भीर प्रज्ञाको सागर समाहित थियो। प्राचीन न्यिङ्मा परम्पराका मूनिर्देशक र सबै बौद्ध सम्प्रदायलाई समान दृष्टिले हेर्ने ‘रिमे’ (असाम्प्रदायिक) अभियानका मुख्य प्रवर्द्धकका रूपमा उहाँले बुद्ध शासनको संरक्षणमा आफ्नो सम्पूर्ण जीवन अर्पण गर्नुभयो। १. जन्म र अवतारी पहिचान रिन्पोछेको जन्म सन् १९१० मा पूर्वी तिब्बतको ‘खाम’ प्रदेशअन्तर्गत पर्ने ‘देनमा’ उपत्यकामा…
Read Moreमनको बोझ हटाउने अचूक उपाय: ३५ बुद्ध र त्रि-स्कन्ध सूत्रको रहस्य
मनको बोझ हटाउने अचूक उपाय: ३५ बुद्ध र त्रि-स्कन्ध सूत्रको रहस्य के तपाईंले कहिल्यै महसुस गर्नुभएको छ– कहिलेकाहीँ कुनै कारणविनै मन भारी हुन्छ? वा विगतमा भएका साना-ठूला गल्तीहरू सम्झेर मनमा ग्लानी (पछुतो) भइरहन्छ? हामी सबै मानिस हौं, र जीवनको यात्रामा जानेर वा नजानेर हामीबाट गल्तीहरू हुन्छन्। कसैलाई कठोर वचन बोल्यौं होला, कसैको चित्त दुखा्यौं होला वा लोभ र क्रोधमा आएर कुनै अनुचित काम गर्यौं होला। बौद्ध दर्शनमा यसलाई “अकुशल कर्म” भनिन्छ। यदि यी कर्महरूको भारी समयमै बिसाएनौं भने यसले हाम्रो आध्यात्मिक यात्रा मात्र होइन, दैनिक जीवनको शान्ति पनि खोस्छ। तर…
Read Moreक्याब्जे ज्याड्रल साङ्गे दोर्जे रिन्पोछे: करुणा र त्यागको जीवन्त प्रतीक
क्याब्जे ज्याड्रल साङ्गे दोर्जे रिन्पोछे: करुणा र त्यागको जीवन्त प्रतीक बौद्ध जगतमा ‘ज्याड्रल’ शब्दको गहिरो र विशिष्ट अर्थ हुन्छ— जसले संसारका सबै मोह, प्रपञ्च र अनावश्यक क्रियाकलापलाई त्यागेर एकान्तमा कठोर साधना गर्दछ। क्याब्जे ज्याड्रल साङ्गे दोर्जे रिन्पोछे (१९१३–२०१५) आधुनिक समयका त्यस्ता एक अद्वितीय महासिद्ध हुनुहुन्थ्यो, जसले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन पद, प्रतिष्ठा र भौतिक सम्पत्तिभन्दा टाढा रहेर विशुद्ध धर्म साधना र प्राणी हितमा समर्पित गर्नुभयो। उहाँलाई २०औँ र २१औँ शताब्दीका सबैभन्दा महान् र सम्मानित ‘जोग्चेन’ (महासन्धि) गुरुहरूमध्ये एक मानिन्छ। जन्म र अलौकिक बाल्यकाल क्याब्जे ज्याड्रल रिन्पोछेको जन्म सन् १९१३ (तिब्बती पात्रो…
Read Moreगुरु रिन्पोछेका २५ महान् शिष्यहरू: विस्तृत परिचय र अलौकिक सिद्धिहरू
गुरु रिन्पोछेका २५ महान् शिष्यहरू: आध्यात्मिक सिद्धि र बुद्धत्वको विरासत बौद्ध धर्मको इतिहासमा, विशेष गरी हिमाली तथा तिब्बती बौद्ध परम्परामा, महागुरु पदमसम्भव (गुरु रिन्पोछे) को आगमन एक युगान्तकारी घटना थियो। उहाँका प्रभावकारी शिक्षाहरूलाई आत्मसात् गर्दै एकै जीवनकालमा सर्वोच्च आध्यात्मिक सिद्धि प्राप्त गर्ने उहाँका २५ मुख्य शिष्यहरू, जसलाई तिब्बती भाषामा ‘जेबाङ न्येर-ङ्गा’ भनिन्छ, उहाँहरूको भूमिका निकै महत्त्वपूर्ण छ। यी महान् साधकहरूले केवल ध्यान र साधना मात्र गरेनन्, बरु धर्मको रक्षा, अनुवाद र प्रचार-प्रसारमा पनि आफ्नो जीवन समर्पित गरे। को हुन् ती २५ महान् सिद्धहरू? यहाँ ती २५ महान् शिष्यहरूको शुद्ध नाम,…
Read Moreशून्यता : महायान दर्शनको हृदय
शून्यता : महायान दर्शनको हृदय हामी अक्सर संसारलाई एक ठोस, निश्चित र स्थायी वस्तुको रूपमा हेर्छौं। हाम्रो घर, हाम्रो शरीर, हाम्रा विचारहरू – यी सबैलाई हामी “म” वा “मेरो” भनी दृढताका साथ समातेर राख्छौं। तर के वास्तविकता यस्तै छ त? महायान बौद्ध दर्शनको केन्द्रबिन्दुमा रहेको एक गहिरो अवधारणा छ जसले हाम्रो यो बुझाइलाई चुनौती दिन्छ: शून्यता। यो कुनै रित्तोपन वा अभाव होइन; बरु यो स्वतन्त्र, स्थायी र अखण्ड ‘स्वभाव’ को अनुपस्थितिलाई बुझाउने एक गहन सत्य हो। यदि हामीले यसलाई सही रूपमा बुझ्न सक्यौं भने, संसारप्रतिको हाम्रो दृष्टिकोणमा क्रान्तिकारी परिवर्तन आउन…
Read Moreहरित तारा साधना: छोग्याल रिन्पोछेको शक्तिशाली सूत्र
छोग्याल रिन्पोछेको डोल्मा ध्यान: तारा देवीको शक्तिशाली सूत्र जसले भित्री शान्ति र शक्ति जगाउँछ! तारा देवी (डोल्मा) को ध्यान साधना एउटा अत्यन्त शक्तिशाली आध्यात्मिक अभ्यास हो, जसले साधकको भित्री शान्ति र प्रज्ञा (ज्ञान) लाई जागृत गराउँछ। श्रद्धेय छोग्याल रिन्पोछेद्वारा सिकाइएको यो गहन विधिले हामीलाई वर्तमान क्षणमा परमार्थ सत्य र बुद्धत्वको बोध गराउन मद्दत गर्दछ। यस आलेखमा हामी तन्त्रयान परम्परामा आधारित यस शक्तिशाली ध्यान विधिको चरणबद्ध प्रक्रिया र यसका गुह्य अर्थहरूका बारेमा चर्चा गर्नेछौं, जसले तपाईँको जीवनमा आमूल परिवर्तन ल्याउन सक्छ! १. चित्त-बोध र देवता योगको आरम्भ: तपाईँ स्वयं तारा देवी…
Read More