बुद्ध धर्मका तीन धार: थेरवाद, महायान र वज्रयान – भिन्नता र समानताको खोजी बुद्ध धर्म भन्नासाथ हाम्रो मनमा शान्त बुद्ध मूर्ति, ध्यान गरिरहेका भिक्षु र करुणाको भावना आउँछ। तर, के तपाईलाई थाहा छ बुद्ध धर्म कुनै एक मात्र शैलीमा अभ्यास गरिँदैन? बुद्धका शिक्षालाई पछ्याउने तरिका र दर्शनमा आधारित भएर यसका मुख्य तीन धारहरू छन्: थेरवाद, महायान र वज्रयान। यी तीनै धारको अन्तिम लक्ष्य दुःखबाट मुक्ति र ज्ञान प्राप्ति भए पनि, तिनीहरूका मार्ग, अभ्यास र दर्शनमा केही महत्त्वपूर्ण भिन्नताहरू छन्। आज हामी यिनै तीन महत्त्वपूर्ण धारबारे गहिराइमा बुझ्ने प्रयास गर्नेछौं, जसले…
Read MoreTag: celebration
Routine of Nepal Banda र सम्पदाको गलत पहिचान
शब्दको भ्रम: काँक्रेविहार र स्वयम्भूको पहिचानमाथि सामाजिक सञ्जालको अन्याय सामाजिक सञ्जाल आज सूचनाको महासागर बनेको छ, जहाँ Routine of Nepal Banda ‘रुटिन अफ नेपाल बन्द’ जस्ता लोकप्रिय पेजहरूले हाम्रा सम्पदाहरूलाई लाखौंसम्म पुर्याउँछन्। हालै उनीहरूले सुर्खेतको भव्य संरचनालाई “ऐतिहासिक काँक्रेविहार मन्दिर” र काठमाडौंको स्वयम्भूलाई “Swayambhunath temple” भनेर प्रस्तुत गरे। तस्बिरहरू सुन्दर थिए, तर ती तस्बिरसँग जोडिएका शब्दहरूले हाम्रो इतिहासको एउटा महत्वपूर्ण पाटोलाई ओझेलमा पारिरहेका थिए। यो केवल सामान्य गल्ती होइन। यो हाम्रो सम्पदाको मौलिक पहिचानलाई क्रमशः मेटाउने र एउटै धार्मिक दृष्टिकोणबाट मात्र व्याख्या गर्ने एउटा खतरनाक प्रक्रियाको हिस्सा हो। आज हामी…
Read Moreस्त्री ऊर्जा: वज्रयानमा डाकिनीहरूको भूमिका
वज्रयानको शक्ति: डाकिनीहरूको रहस्य र स्त्री ऊर्जाको जागरण अधिकांश आध्यात्मिक परम्पराहरूमा पुरुष देवता र गुरुहरूको प्रभुत्व देखिन्छ। तर बौद्ध धर्मको एक गहिरो र शक्तिशाली शाखा, वज्रयानमा, स्त्री ऊर्जाको एक जीवन्त र उग्र स्वरूपलाई पूजा गरिन्छ, जसलाई डाकिनी भनिन्छ। यी केवल देवीहरू होइनन्; उनीहरू प्रज्ञा (wisdom) र करुणा (compassion) का साक्षात् स्वरूप हुन्। उनीहरू साधकलाई मार्गदर्शन गर्ने, भ्रमहरूलाई तोड्ने र मुक्तिको लागि प्रेरित गर्ने एक अदृश्य तर शक्तिशाली ऊर्जा हुन्। तर के स्त्री ऊर्जा केवल कोमलताको प्रतीक मात्र हो? वा यसमा हाम्रा बन्धनहरू तोडेर हामीलाई मुक्तितर्फ डोऱ्याउने उग्र शक्ति पनि निहित…
Read Moreविपश्यनादेखि देवता योगसम्म: बौद्ध ध्यानको एक तुलनात्मक अध्ययन
बौद्ध ध्यानका विविध मार्गहरू: विपश्यना, जाजेन, र अन्य साधनाहरू ध्यानका विविध मार्गहरू: बौद्ध साधनाको गहिरो यात्रा मनुष्यको जीवनमा शान्ति र आत्म-ज्ञानको खोजी सधैँ चलिरहने यात्रा हो। यस यात्रामा बौद्ध धर्मले ध्यानका अनगिन्ती मार्गहरू प्रदान गरेको छ। थेरवादको अन्तर्दृष्टि, जेनको सहजता, र वज्रयानको रूपान्तरणकारी शक्ति—प्रत्येकको आफ्नै सुन्दरता र विधि छ। आज हामी बौद्ध धर्मका प्रमुख शाखाहरूका केही महत्त्वपूर्ण ध्यान विधिहरूको तुलनात्मक अध्ययनमा डुबुल्की मार्नेछौं। I. थेरवाद बौद्ध धर्म: शुद्धि र प्रज्ञाको मार्ग थेरवाद, जसलाई ‘ज्येष्ठहरूको मार्ग’ पनि भनिन्छ, बौद्ध धर्मको सबैभन्दा पुरानो शाखा मानिन्छ। यसमा मनको शुद्धि र यथार्थको ज्ञानमा विशेष…
Read Moreवज्रयान अभ्यासमा मन्त्रले चेतनामा कस्तो प्रभाव पार्छ?
मन्त्र: वज्रयान अभ्यासमा चेतना रूपान्तरणको महासाधन नमस्ते आध्यात्मिक जिज्ञासुहरू! आज हामी एउटा यस्तो गहिरो विषयमा कुरा गर्दैछौँ जसले हाम्रो चेतनाका आयामहरूलाई खोली त्यसलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउन सक्छ। त्यो हो मन्त्र। विशेषगरी, वज्रयान बुद्ध धर्मको अभ्यासमा मन्त्रको भूमिका कस्तो हुन्छ र यसले कसरी हाम्रो चेतनालाई आमूल परिवर्तन गर्न सक्छ भन्नेबारे आज हामी चर्चा गर्नेछौँ। केही सरल ध्वनिहरूले हाम्रो मन र अस्तित्वको गहिराइमा कसरी यति ठूलो प्रभाव पार्न सक्छन्? आउनुहोस्, यस रहस्यमय यात्रामा सँगै अघि बढौँ। मन्त्र के हो र यसले कसरी काम गर्छ? मन्त्रलाई सामान्यतया शब्द वा ध्वनिहरूको शृंखलाको रूपमा बुझिन्छ,…
Read Moreविरूपा: सूर्यलाई रोक्ने र नियति बदल्ने महासिद्धको अद्भुत गाथा
हाम्रो इतिहास र अध्यात्मका पानाहरूमा यस्ता केही नामहरू अंकित छन्, जसका कथाहरू सुन्दा विश्वास गर्न पनि कठिन लाग्छ। यिनै असाधारण व्यक्तित्वहरूमध्ये एक हुन् महासिद्ध विरूपा, जसले आफ्ना अलौकिक शक्ति र गहिरो प्रज्ञाले संसारलाई चकित पारे। उनी केवल एक पौराणिक पात्र होइनन्, बरु एक यस्ता गुरु हुन् जसले मानव चेतनाको असीमित सम्भावनालाई उजागर गरे। आउनुहोस्, आज हामी यसै अद्भुत महासिद्धको जीवनयात्रा र उहाँका चमत्कारहरूमा डुबुल्की मारौं, जसले तपाईंलाई सोच्न बाध्य पार्नेछ कि सम्भावना र असम्भावनाको सीमा आखिर के हो! प्रारम्भिक जीवन र सन्यासी यात्रा: परम्पराको बन्धनबाट मुक्ति महासिद्ध विरूपाको कथा उनको…
Read Moreअतियोग (Dzogchen): मनको वास्तविक प्रकृति चिन्ने सोझो बाटो
अतियोग (Dzogchen): मनको वास्तविक प्रकृति चिन्ने सोझो बाटो के तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ, हाम्रो मनको वास्तविक प्रकृति के हो? के यो केवल विचार र भावनाहरूको एक जटिल जाल मात्र हो, वा यसभन्दा गहिरो केही छ? तिब्बती बौद्ध धर्मको सबैभन्दा गहिरो र गहन शिक्षाका रूपमा चिनिने अतियोग (Dzogchen) ले यस प्रश्नको सोझो र प्रत्यक्ष उत्तर दिन्छ। यसले हामीलाई हाम्रो मनको अन्तर्निहित शुद्धता र पूर्णतालाई चिन्न र त्यसमा स्थित रहन सिकाउँछ। यो कुनै नयाँ कुरा सिर्जना गर्ने वा प्राप्त गर्ने बारे होइन, बरु पहिलेदेखि नै विद्यमान सत्यलाई पहिचान गर्ने र स्वीकार गर्ने…
Read Moreबोधिसत्वको प्रतिज्ञा: संसारको सबैभन्दा साहसी वाचा
बोधिसत्वको प्रतिज्ञा: संसारको सबैभन्दा साहसी वाचा जब मैले पहिलो पटक बोधिसत्वको प्रतिज्ञाबारे सुनेँ, मलाई लाग्यो कि यो कुनै दन्त्यकथाको कुरा हो। आफ्नै मोक्षलाई पछि सारेर अरू सबै प्राणीहरूको कल्याणका लागि काम गर्ने वाचा? यो सुन्दा नै अविश्मरणीय र लगभग असम्भव लाग्छ। तर, यही नै बुद्ध धर्मको एक गहिरो र सबैभन्दा शक्तिशाली सिद्धान्त हो – एउटा यस्तो वाचा जसले करुणा र त्यागको चरम सीमालाई प्रतिनिधित्व गर्छ। आज हामी यही असाधारण प्रतिज्ञाको गहिराइमा डुबुल्की मार्नेछौं, जुन वास्तवमै संसारको सबैभन्दा साहसी वाचा हो। बोधिसत्वको प्रतिज्ञा के हो? साधारणतया भन्नुपर्दा, बोधिसत्वको प्रतिज्ञा भनेको आफ्नो…
Read Moreक्रोधित देवताहरू: तिब्बती बौद्ध धर्मका ‘राक्षस’हरूको रहस्य
राक्षस कि रक्षक? तिब्बती बौद्ध धर्मका क्रोधित देवताहरूको रहस्य तिब्बती बौद्ध गुम्बा वा थान्का चित्रहरूमा देखिने ‘क्रोधित’ र ‘भयानक’ आकृतिहरूले जोकोहीलाई एकपटक सोच्न बाध्य बनाउँछ। डरलाग्दो अनुहार, हातमा घातक हतियार र शरीरभरि आगोको ज्वालाले घेरिएका यी देवताहरूलाई देख्दा मनमा प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हो, “यी देवता हुन् कि राक्षस?” धेरैको मनमा यी भयानक रूपहरूप्रति डर र जिज्ञासा एकसाथ जाग्छ। तर, जब हामी तिब्बती बौद्ध धर्मको गहिराइमा पुग्छौं, तब थाहा हुन्छ कि यी आकृतिहरू राक्षस नभई ‘ज्ञान’ र ‘करुणा’का शक्तिशाली अभिव्यक्ति हुन्।आउनुहोस्, आज यिनै ‘क्रोधित देवताहरू’को रहस्यलाई बुझौं, जसले हाम्रो अज्ञानतालाई हटाएर…
Read Moreतिब्बती मृत्यु ग्रन्थ: मृत्युपछिको जीवनको लागि एक मार्गदर्शक
मृत्युपछिको यात्राको रहस्य: बार्दो थोडोलको दृष्टिमा हामीमध्ये धेरैलाई मृत्युको नाम सुन्दा पनि मनमा एक किसिमको डर र अनिश्चितता छाउँछ। यो जीवनको अन्त्य हो, सबै कुराको समाप्ति हो भन्ने हाम्रो सामान्य बुझाइ छ। तर, के मृत्यु साँच्चै अन्त्य हो, वा यो कुनै अर्को यात्राको सुरुवात हो? तिब्बती बौद्ध धर्मको ‘मृत्युपछिको जीवनको मार्गदर्शक’, जसलाई ‘बार्दो थोडोल’ वा ‘तिब्बती मृत्यु ग्रन्थ’ भनिन्छ, यसले मृत्युलाई एउटा गहिरो र अर्थपूर्ण संक्रमणकालीन अवस्थाको रूपमा हेर्छ। यो ग्रन्थले मृत्युलाई अन्धकारमय अन्त्य नभई, मुक्ति प्राप्त गर्ने वा अनुकूल पुनर्जन्म प्राप्त गर्ने एउटा विशाल अवसरको रूपमा प्रस्तुत गर्दछ। आज,…
Read More