Tag: Buddha

निर्वाण: दुःखको अन्त्य र परम शान्तिको मार्ग हामी सबै जीवनमा शान्ति र आनन्दको खोजीमा छौँ। कहिलेकाहीँ लाग्छ, यो दौड कहिल्यै सकिँदैन र दुःखका चक्रहरूबाट उम्कन सकिँदैन। यही मानव चाहना र दुःखको गहिरो बुझाइलाई सम्बोधन गर्ने बौद्ध धर्मको एक केन्द्रीय अवधारणा हो – निर्वाण। तर निर्वाण वास्तवमा के हो? के यो कुनै स्वर्ग हो, वा मृत्युपछिको अवस्था? आज हामी बौद्ध मुक्तिको यो गहिरो अवधारणालाई केलाउनेछौँ, यसका भ्रमहरू चिर्दै र यसको वास्तविक अर्थ पत्ता लगाउनेछौँ। निर्वाण के होइन? गलत धारणाहरूको खण्डन धेरै मानिसहरूमा निर्वाणबारे विभिन्न गलत धारणाहरू छन्। यी धारणाहरूले यसको वास्तविक…

सम्राट अशोक: क्रूरताबाट करुणाको यात्रा इतिहासका पानाहरू पल्टाउँदा यस्ता केही पात्रहरू भेटिन्छन् जसको जीवन आफैंमा एउटा महाकाव्यजस्तो लाग्छ। सम्राट अशोक तिनैमध्येका एक हुन्। उनको नाम सुन्नेबित्तिकै कतिपयले ‘चण्डाशोक’ भनी सम्झन्छन्, जो साम्राज्य विस्तारका लागि निर्ममतापूर्वक युद्ध लड्थे, भने कतिपयले ‘धर्माशोक’ भनी चिन्छन्, जसले बौद्ध धर्मको प्रचार-प्रसार र मानवताका लागि आफ्नो जीवन समर्पण गरे। एउटै व्यक्ति कसरी यति फरक दुई भूमिकामा देखिन सक्छ? एक रक्तपिपासु राजादेखि करुणाका प्रतिमूर्तिको उनको अविश्वसनीय यात्राले हामीलाई मानिसको हृदयमा हुने परिवर्तनको गहिरो पाठ सिकाउँछ। आउनुहोस्, अशोकको जीवनको यो अद्भुत रूपान्तरणलाई नजिकबाट नियालौं। १. रक्तपिपासु सम्राट: साम्राज्यको…

त्रिकाय: बुद्धत्वका तीन आयामहरूको रहस्यमय यात्रा तपाईंले काठमाडौंको स्वयम्भू जाने बाटोमा रहेको ‘बुद्ध पार्क’ का ती तीन विशाल मूर्तिहरू पक्कै देख्नुभएको होला, होइन त? सायद तपाईंले त्यहाँ उभिएर तस्बिर वा सेल्फी पनि खिच्नुभएको होला। तर, के तपाईंलाई ती मूर्तिहरू वास्तवमा को हुन् र तिनको अर्थ के हो भन्ने थाहा छ? धेरैलाई लाग्छ ती तीनैजना शाक्यमुनि बुद्ध हुन्। तर गहिराइमा हेर्दा कुरा अलि फरक छ। त्यहाँ बीचमा अमिताभ बुद्ध (जो अनन्त प्रकाशको प्रतीक हुनुहुन्छ), दायाँपट्टि गुरु रिन्पोछे (बौद्ध धर्मका दोस्रो बुद्ध मानिने पद्मसम्भव) र बायाँपट्टि अवलोकितेश्वर (करुणाका प्रतीक चेन्ज्रेसिग) विराजमान हुनुहुन्छ।…

के हामीले देखेको संसार साच्चै हो त? बौद्ध दर्शनको दुई सत्य बारे सरल चर्चा हामी बिहान उठ्छौं, चिया खान्छौं, अफिस वा काममा जान्छौं, साथीभाइ भेट्छौं र बेलुका सुत्छौं। हामीलाई लाग्छ— “यही नै जीवन हो, यही नै सत्य हो।” तर, बौद्ध दर्शनले हामीलाई एकछिन रोकिएर सोध्न लगाउँछ: “के तपाईंले जे देखिरहनुभएको छ, त्यो वास्तवमै त्यस्तै छ त?” गौतम बुद्धका शिक्षाहरूलाई पछि विद्वानहरूले एकदमै सरल तरिकाले बुझाउन एउटा गजबको सिद्धान्त अघि सारे, जसलाई ‘द्विसत्य’ (दुई सत्य) भनिन्छ। नडराउनुहोस्, यो कुनै गाह्रो कुरा होइन। यसको सार यति हो कि संसारलाई हेर्ने दुईवटा तरिका…

सुमेरु पर्वत: बौद्ध ब्रह्माण्डको रहस्यमय केन्द्र र मुक्तिको मार्ग हामीले देखेको संसार कति विशाल छ? के पृथ्वी नै सबैथोक हो? बौद्ध दर्शनले भन्छ— “अहँ, हामी त केवल एउटा सानो टापुमा छौं।” बौद्ध ब्रह्माण्ड विज्ञान अनुसार, हाम्रो अस्तित्वको केन्द्रमा एउटा यस्तो पर्वत छ जुन सामान्य आँखाले देख्न सकिँदैन, तर जसले सम्पूर्ण विश्वलाई सन्तुलनमा राखेको छ। त्यो हो— सुमेरु पर्वत। जसरी पाङ्ग्राको बीचमा ‘धुरा’ हुन्छ, यो पर्वत ब्रह्माण्डको ठीक बीचमा अवस्थित छ। यसलाई ‘विश्वको धुरी’ पनि भनिन्छ। आउनुहोस्, यस लेखमा हामी सुमेरु पर्वतको भौतिक संरचना, यसको वरिपरिको भूगोल र यसले दिने गहिरो…