सुमेरु पर्वत: बौद्ध ब्रह्माण्डको रहस्यमय केन्द्र र मुक्तिको मार्ग हामीले देखेको संसार कति विशाल छ? के पृथ्वी नै सबैथोक हो? बौद्ध दर्शनले भन्छ— “अहँ, हामी त केवल एउटा सानो टापुमा छौं।” बौद्ध ब्रह्माण्ड विज्ञान अनुसार, हाम्रो अस्तित्वको केन्द्रमा एउटा यस्तो पर्वत छ जुन सामान्य आँखाले देख्न सकिँदैन, तर जसले सम्पूर्ण विश्वलाई सन्तुलनमा राखेको छ। त्यो हो— सुमेरु पर्वत। जसरी पाङ्ग्राको बीचमा ‘धुरा’ हुन्छ, यो पर्वत ब्रह्माण्डको ठीक बीचमा अवस्थित छ। यसलाई ‘विश्वको धुरी’ पनि भनिन्छ। आउनुहोस्, यस लेखमा हामी सुमेरु पर्वतको भौतिक संरचना, यसको वरिपरिको भूगोल र यसले दिने गहिरो…
Read MoreTag: Nepal
मनको यात्रा: शमथ ध्यानका ९ चरण र प्राचीन रहस्य
मनको यात्रा: शमथ ध्यानका ९ चरण र प्राचीन थाङ्काको पूर्ण व्याख्या मनको यात्रा: शमथ ध्यानका ९ चरण र प्राचीन रहस्य अशान्त मनबाट पूर्ण समाधिसम्मको यात्रा देखाउने बौद्ध ‘शमथ’ मार्गचित्रको विस्तृत व्याख्या हाम्रो मन आकाशजस्तै विशाल छ, तर बादलजस्तै विचारहरूले यसलाई सधैं ढाकिरहेको हुन्छ। के तपाईंले कहिल्यै महसुस गर्नुभएको छ—ध्यान गर्न बस्दा मन झन् धेरै भागदौड गर्छ? यो केवल तपाईंको समस्या होइन। यो मानव मनको स्वभाव हो। शताब्दीयौं अघि, बौद्ध विद्वानहरूले मनको यो अस्थिरतालाई बुझेर त्यसलाई वशमा ल्याउने वैज्ञानिक विधि विकास गरे, जसलाई ‘शमथ’ (शान्त वा स्थिर हुनु) भनिन्छ। माथि देखाइएको…
Read Moreनन्दको गृहत्याग: मोहबाट मुक्तिको कथा
मोहको बन्धनदेखि निर्वाणको शान्तिसम्म: बुद्धका भाइ नन्दको अविस्मरणीय गृहत्याग हाम्रो जीवन मोहको अदृश्य धागोले बेरिएको छ। धन, पद, सम्बन्ध र सुखको चाहनाले हामीलाई यति बलियोसँग बाँधेको हुन्छ कि कहिलेकाहीँ मुक्ति असम्भव लाग्छ। हामी सबै क्षणिक सुखको पछि दौडिरहेका हुन्छौं, तर त्यसको अन्त्यमा सधैं अतृप्ति र दुःख नै हात लाग्छ। यही मोहको बन्धन तोडेर परम शान्तिको मार्ग देखाउनुहुने महामानव हुनुहुन्थ्यो, गौतम बुद्ध। बुद्धका अनगिन्ती शिक्षाप्रद कथाहरूमध्ये एउटा यस्तो मार्मिक कथा छ, जसले हामीलाई आसक्तिको स्वरूप र त्यसबाट मुक्तिको मार्ग स्पष्ट रूपमा देखाउँछ—यो कथा हो, बुद्धका आफ्नै भाइ नन्दको गृहत्याग। यो कथाले…
Read Moreवज्रयानको गोप्य शिक्षा: बुद्धत्वको द्रुत मार्गको रहस्य
वज्रयानको गोप्य शिक्षा: बुद्धत्वको द्रुत मार्गको रहस्य परिचय: रहस्यको पर्दा पछाडि बौद्ध धर्म ज्ञान र करुणाको एक विशाल सागर हो, जसले अनगिन्ती मानिसहरूलाई शान्तिको मार्ग देखाएको छ। यस सागरका विभिन्न धारहरूमध्ये वज्रयान, अर्थात् “हीराको गाडी,” एक यस्तो रहस्यमय र शक्तिशाली मार्ग हो, जसले साधकलाई बुद्धत्वको शिखरमा द्रुत गतिमा पुऱ्याउने प्रतिज्ञा गर्दछ। ‘तान्त्रिक बौद्ध धर्म’ को रूपमा पनि चिनिने यो मार्ग आफ्नो ‘गोप्य शिक्षा’ का कारण विशेष रूपले चर्चित छ। तर, यो ‘गोप्यता’ को अर्थ के हो? के यो ज्ञानलाई सर्वसाधारणबाट लुकाउने षड्यन्त्र हो? वा यो त्यस्तो शक्तिशाली ज्ञान हो, जसलाई…
Read Moreथाङ्का: वज्रयान शिक्षाको जीवन्त पुस्तक
थाङ्का: वज्रयान शिक्षाको जीवन्त पुस्तक थाङ्का (Thangka) नाम सुन्दा धेरैलाई लाग्न सक्छ यो सामान्य चित्रकला हो, तर वज्रयान बौद्ध धर्ममा यसको अर्थ र महत्व निकै गहिरो छ। यो केवल एउटा चित्र होइन, बरु आध्यात्मिक ज्ञानको एउटा जीवन्त पुस्तक हो, जसमा बुद्धका शिक्षाहरूलाई रङ्गमय र प्रतीकात्मक रूपमा उतारिएको हुन्छ। जटिल दार्शनिक अवधारणाहरूलाई सहजै बुझ्न र अभ्यासमा ल्याउन थाङ्काले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। आज, हामी यसै अनुपम कला र यसको गहन शैक्षिक महत्वबारे कुरा गर्नेछौं। थाङ्का: केवल चित्रकला होइन, एक आध्यात्मिक यात्रा थाङ्का परम्परागत तिब्बती बौद्ध धर्ममा बनाइने एक प्रकारको रोल चित्रकला हो।…
Read Moreवज्रयान बौद्ध धर्ममा शून्यता: अर्थ, महत्व र व्यावहारिक अभ्यास।
वज्रयान बौद्ध धर्ममा शून्यता: अर्थ, महत्व र व्यावहारिक अभ्यास। हामीमध्ये धेरैले ‘शून्यता’ शब्द सुन्दा अनौठो महसुस गर्छौं। कतिलाई त यसले ‘केही नहुनु’ वा ‘रिक्तता’ जस्तो नकारात्मक अर्थ दिन्छ। केही वर्षअघि म पनि शून्यतालाई एक प्रकारको अस्तित्वको अभाव वा खाली ठाउँ ठान्थें। तर, वज्रयान बौद्ध धर्मको गहिराइमा पुग्दा थाहा भयो, शून्यताको अवधारणा यसभन्दा धेरै माथि, गहन र जीवन-रूपान्तरणकारी छ। यो केवल एउटा दर्शन होइन, बरु यो सत्यको अन्तिम प्रकृतिलाई बुझ्ने त्यो कुञ्जी हो, जसले हामीलाई दुःखको जडबाटै मुक्ति दिलाउन मद्दत गर्छ। आज हामी वज्रयान परम्परामा शून्यताको वास्तविक अर्थ के हो, यसलाई…
Read Moreतथागतगर्भ के हो? आफ्नो भित्री बुद्ध-प्रकृतिलाई चिन्नुहोस्
तथागतगर्भ के हो? आफ्नो भित्री बुद्ध-प्रकृतिलाई चिन्नुहोस् महायान बौद्ध धर्मको सबैभन्दा प्रेरणादायी शिक्षाको अन्वेषण के हामीले कहिल्यै सोचेका छौं कि हामीभित्र शान्ति, प्रेम र ज्ञानको असीमित स्रोत लुकेको छ? के हामी सबैमा बुद्ध बन्ने क्षमता हुन्छ? महायान बौद्ध धर्मका केही महत्त्वपूर्ण ग्रन्थहरू, जसलाई तथागतगर्भ सूत्रहरू भनिन्छ, यिनै प्रश्नहरूको गहिरो र सकारात्मक जवाफ दिन्छन्। यी सूत्रहरूले हामी प्रत्येक प्राणीमा बुद्ध-प्रकृति (Buddha-Nature) वा तथागतगर्भ (Tathāgatagarbha) निहित रहेको कुराको गहन शिक्षा दिन्छन्। यो कुनै बाहिरबाट प्राप्त गरिने कुरा होइन, बरु हाम्रो आफ्नै अस्तित्वको अभिन्न, मौलिक अंग हो। आउनुहोस्, यो रहस्यमय र प्रेरणादायी शिक्षामा…
Read Moreसिद्ध शुद्ध वज्रयान गुरु चिन्ने ५ महत्वपूर्ण लक्षण | एक साधकको गाइड
सिद्ध शुद्ध वज्रयान गुरु चिन्ने ५ महत्वपूर्ण लक्षण | एक साधकको गाइड वज्रयान बौद्ध धर्म, जसलाई गुह्ययान वा तान्त्रिक बौद्ध धर्म पनि भनिन्छ, बुद्धत्व प्राप्तिको सबैभन्दा द्रुत र शक्तिशाली मार्गहरूमध्ये एक हो। तर यो मार्ग जति शक्तिशाली छ, त्यति नै जोखिमपूर्ण पनि छ यदि सही मार्गदर्शन भएन भने। यस मार्गमा, गुरु केवल एक शिक्षक मात्र होइनन्, उहाँ मार्ग, विधि र प्रेरणाको साक्षात् स्रोत हुनुहुन्छ। गुरु बिना वज्रयानको यात्रा अन्धकारमा दियो बिना हिँड्नु जस्तै हो। तर आज धर्मको बजारमा, जहाँ अनेकौं व्यक्तिले आफूलाई ‘गुरु’ वा ‘रिन्पोछे’ भनी प्रस्तुत गर्छन्, एक निष्ठावान…
Read Moreल्हाबब् दुईछेन: बुद्धको पुनरागमन र १० करोड गुणा पुण्य कमाउने दिन
ल्हाबब् दुईछेन: तुषित लोकबाट बुद्धको पुनरागमन र करोडौं गुणा पुण्यको रहस्य ल्हाबब् दुईछेन: तुषित देवलोकबाट बुद्धको पुनरागमन र करोडौं गुणा पुण्यको रहस्य के तपाईंलाई थाहा छ, बौद्ध धर्ममा यस्ता केही विशेष दिनहरू छन् जसमा गरिएको सानोभन्दा सानो पुण्य कर्मको फल पनि करोडौं गुणा बढेर आउँछ? यस्तै एक महान र पवित्र दिन हो ल्हाबाद दुछेन (ལྷ་བབས་དུས་ཆེན་)। यो दिन बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि अत्यन्तै महत्वपूर्ण छ, किनकि यही दिन भगवान् बुद्ध देवताहरूको लोकबाट पृथ्वीमा धर्मको प्रकाश छर्न फिर्ता आउनुभएको थियो। ल्हाबाद दुछेन तिब्बती भाषाको शब्द हो, जसको अर्थ हुन्छ, “देवलोकबाट अवतरण भएको महान्…
Read Moreतनाव व्यवस्थापन: मानसिक शान्तिको रहस्य खोल्ने अनलाइन कोर्स | Venerable Chogyal Rinpoche
तनावबाट स्थायी शान्तितर्फ: छोग्याल रिन्पोछेको यो अनलाइन कोर्सले तपाईंको जीवन बदल्न सक्छ के तनावको भारीले तपाईंलाई थिचिराखेको छ? स्थायी मानसिक शान्तिको रहस्य खोल्ने समय आएको छ! हाम्रो दौडधुपले भरिएको जीवनमा, तनाव एक नचाहँदा नचाहँदैको साथी बनेको छ। कामको बोझ, भविष्यको अनिश्चितता, र सम्बन्धका उतारचढावले हामीलाई भित्रभित्रै खोक्रो र निराश बनाइरहेको हुन्छ। हामीलाई लाग्छ, “जीवन यस्तै हो,” र यसलाई सहेर बस्नुको विकल्प छैन। तर, एकछिन सोच्नुहोस् त… के होला यदि तनावसँग लड्ने होइन, तर त्यसलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिने कुनै गोप्य कला भए? हामी तपाईंलाई एउटा यस्तो रूपान्तरणकारी यात्रामा आमन्त्रण गर्दछौं, जहाँ…
Read More