Tag: Buddhism

हिमालयको रहस्य: बौद्ध धर्म कसरी बोन र झाँक्री परम्परासँग मिलेर अनुपम बन्यो?

rinpoche

हिमालयको रहस्य: बौद्ध धर्म कसरी बोन र झाँक्री परम्परासँग मिलेर अनुपम बन्यो? के तपाईंले कहिल्यै डाँडाहरूमा फर्फराइरहेका पञ्चरङ्गी प्रार्थना झण्डाहरू हेरेर वा गुम्बाबाट आएको गहिरो मन्त्रोच्चारण सुनेर सोच्नुभएको छ, “नेपालको हिमाली भेग (जस्तै: मुस्ताङ, डोल्पो, सोलुखुम्बु) र तिब्बतमा अभ्यास गरिने बौद्ध धर्म किन यति रहस्यमय र मौलिक छ?” यसको जवाफ बुद्धका उपदेशहरूमा मात्र होइन, बरु हिमालयको प्राचीन माटोमा हजारौं वर्षदेखि गढेर बसेका दुई शक्तिशाली परम्पराहरूमा लुकेको छ: बोन र झाँक्री।जब बौद्ध धर्म यस पवित्र भूमिमा आइपुग्यो, यसले यहाँ पहिलेदेखि चलिआएका विश्वासहरूलाई मेटाएन। बरु, एक कुशल कलाकारले जस्तै, ती जीवन्त स्थानीय…

Read More

अंगुलिमालको परिवर्तन: बुद्धले कसरी एक हत्यारालाई करुणाले वशमा पारे

rinpoche

एक हत्यारा सन्त कसरी बन्यो? बुद्ध र अंगुलिमालको अविश्वसनीय कथा के कुनै व्यक्ति यति धेरै खराब हुन सक्छ कि उसलाई बदल्नै नसकियोस्? के क्रूरताको अँध्यारोलाई करुणाको एक किरणले साँच्चै मेटाउन सक्छ? मानव इतिहासमा यस्ता कथाहरू छन् जसले हाम्रो विश्वासको सीमालाई नै चुनौती दिन्छन्। आज हामी यस्तै एउटा कथामा डुब्नेछौं—एक यस्तो हत्याराको कथा, जसको घाँटीमा मानव औंलाहरूको माला हुन्थ्यो, तर जसको हृदय स्वयम् बुद्धको करुणाले पग्लियो। यो कथा हो अंगुलिमालको, जसको रूपान्तरणले हामीलाई सिकाउँछ कि घृणाको आगोलाई प्रेम र करुणाको जलले मात्र निभाउन सकिन्छ, र कुनै पनि आत्मा मुक्तिको पहुँचभन्दा बाहिर…

Read More

बोधिसत्त्वको मार्ग: महायानदेखि वज्रयानसम्मको गहिरो यात्रा

rinpoche

बोधिसत्त्वको अनुपम यात्रा: वज्रयानमा करुणा र प्रज्ञाको जीवन्त स्वरूप बौद्ध धर्मको विशाल आकाशमा ‘बोधिसत्त्व’ एक ध्रुवतारा जस्तै हुन्— जसले सम्पूर्ण प्राणीलाई दुःखको सागरबाट पार लगाउन आफ्नो मुक्तिको समेत प्रवाह नगरी निरन्तर प्रकाश छरिरहन्छन्। यो केवल एक पदवी होइन, यो त असीम करुणा र प्रज्ञाले भरिएको एक महान् संकल्पको मार्ग हो। महायान परम्पराको मुटु नै बोधिसत्त्वको यही आदर्श हो। तर, जब हामी ज्ञानको यो यात्रामा अझ गहिरिँदै वज्रयानको रहस्यमय संसारमा प्रवेश गर्छौं, बोधिसत्त्वको भूमिकाले एक नयाँ र शक्तिशाली आयाम लिन्छ। यस लेखमा, हामी वज्रयानमा बोधिसत्त्वको यो विशिष्ट भूमिकालाई केलाउने छौं, जहाँ…

Read More

बौद्ध धर्मका तीन प्रमुख मार्ग: थेरवाद, महायान र वज्रयानको सरल परिचय

rinpoche

बौद्ध धर्मका तीन प्रमुख मार्ग: थेरवाद, महायान र वज्रयानको सरल परिचय बौद्ध धर्म भन्ने बित्तिकै धेरैको मनमा शान्त बुद्धको प्रतिमा र ध्यानको छवि आउँछ। तर के तपाईंलाई थाहा छ, बुद्धका शिक्षालाई पछ्याउने तरिकाहरू पनि विविध छन्? बौद्ध धर्म कुनै एकै सूत्रमा बाँधिएको धर्म नभएर यसभित्र विभिन्न परम्परा र अभ्यासका शाखाहरू छन्। यिनैमध्ये प्रमुख तीन मार्गहरू हुन्: थेरवाद, महायान र वज्रयान। यी प्रत्येक मार्गले बुद्धका आधारभूत शिक्षालाई आफ्नै तरिकाले बुझ्छ, अभ्यास गर्छ र व्याख्या गर्छ। आज हामी यिनै तीन मार्गहरूलाई नजिकबाट चिन्ने प्रयास गर्नेछौं, ताकि तपाईंले आफूलाई कुन मार्गले बढी आकर्षित…

Read More

समथ र विपश्यना: बौद्ध ध्यानका दुई मार्ग

rinpoche

समथ र विपश्यना: बौद्ध ध्यानका दुई मार्ग मनको शान्ति (समथ) र यथार्थको प्रज्ञा (विपश्यना) को यात्रामा तपाईंको मार्गदर्शक आजको भागदौडले भरिएको संसारमा, मनको शान्ति र भित्री आनन्दको खोजी एक साझा चाहना बनेको छ। यस खोजीमा ध्यान एक शक्तिशाली उपकरणको रूपमा स्थापित भएको छ। विशेष गरी बौद्ध परम्परामा, ध्यानका दुई मुख्य मार्गहरूले हामीलाई यो यात्रामा डोऱ्याउँछन्: समथ र विपश्यना। यी दुई फरक अभ्यासजस्ता देखिए पनि, यिनीहरूको अन्तिम लक्ष्य एउटै हो – दुःखको अन्त्य र प्रज्ञाको विकास। आउनुहोस्, यिनै दुई ध्यान विधिहरूलाई नजिकबाट नियालौं। १. समथ ध्यान: शान्त तलाउमा मनलाई स्थिर पार्ने…

Read More

पश्चातापको अग्निदेखि ज्ञानको शिखरसम्म: बुद्धि तामाङले मञ्चमा उतार्दैछन् ‘मिलारेपा’

rinpoche

पश्चातापको अग्निदेखि ज्ञानको शिखरसम्म: बुद्धि तामाङले मञ्चमा उतार्दैछन् ‘मिलारेपा’ काठमाडौंको बौद्धिक र कलात्मक रङ्गमञ्चमा एक यस्तो कथा जीवन्त हुँदैछ, जसले मानवीय भावनाको हरेक तहलाई छुन्छ— बदला, पश्चाताप, समर्पण र अन्ततः ज्ञानोदय। मण्डला थिएटर नेपालले आफ्नो नवीनतम प्रस्तुति, ‘नाटक मिलारेपा’ मार्फत तिब्बती बौद्ध परम्पराका महान् योगीको असाधारण जीवनगाथालाई मञ्चमा ल्याउँदैछ। यो प्रस्तुतिलाई अझ विशेष बनाउँदैछन् नेपाली चलचित्र र रङ्गमञ्चका प्रिय कलाकार बुद्धि तामाङ, जसले उमेश तामाङसँगको सह-निर्देशनमा यस गहन कथालाई आफ्नो निर्देशकीय आँखाबाट प्रस्तुत गर्दैछन्। को हुन् महायोगी मिलारेपा? मिलारेपाको कथा कुनै साधारण कथा होइन। यो बदलाको भावनाले जलेको एक सामान्य…

Read More

गुम्बामा बन्दुक खोज्नेहरू, बुद्धको शान्ति कहिले खोज्ने?

rinpoche

गुम्बाको सत्य: भ्रम, यथार्थ र हाम्रो सामाजिक सद्भाव काठमाडौंका हरिया डाँडाहरूमा शान्तिको प्रतीक बनेर उभिएका गुम्बाहरू, जहाँबाट मन्त्रको ध्वनि र शान्तिको सन्देश फैलिन्छ। हावामा फरफराइरहेका लुङ्दार (प्रार्थना-ध्वजा) र भित्रबाट आउने ध्यानमग्न ध्वनिले गुम्बाहरू हाम्रो व्यस्त संसारमा शान्तिका पवित्र स्थल हुन् भन्ने आभास दिन्छ। तर, हालैका दिनहरूमा केही अँध्यारो र खतरनाक हल्लाहरूले यी पवित्र स्थानहरूको छवि धमिल्याउने प्रयास गरिरहेका छन्। यी हल्लाहरूले गुम्बाहरूलाई गोप्य, विभेदकारी र डरलाग्दो स्थानका रूपमा चित्रण गर्छन्। आज, हामी यी भ्रमका पर्दाहरू च्यातेर सत्यको उज्यालोमा गुम्बाभित्रको वास्तविकता के हो, त्यो प्रस्ट पार्नेछौं। भ्रम १: “गुम्बाभित्र अरू धर्मावलम्बीलाई…

Read More

बुद्धका वचनहरूको रहस्य: त्रिपिटकदेखि तन्त्रसम्मको पूर्ण गाइड

rinpoche

बुद्धका वचनहरूको रहस्य: त्रिपिटकदेखि तन्त्रसम्मको पूर्ण गाइड बौद्ध धर्म, केवल एक धर्म होइन, यो करिब २६०० वर्षदेखि मानवतालाई मार्गदर्शन गरिरहेको एक गहिरो जीवन-दर्शन हो। यसको मुटुमा छन्—सिद्धार्थ गौतम बुद्धका कालजयी वचनहरू। तर ती वचनहरू कहाँ संग्रहित छन्? के ती एउटै किताबमा सीमित छन्? सुरुमा मलाई पनि यो विशाल ज्ञानको सागर देखेर कहाँबाट सुरु गर्ने भन्ने अलमल थियो। तर जब मैले खोतल्दै गएँ, मैले थाहा पाएँ—बुद्धका शिक्षाहरू एउटै नदी होइनन्, बरु विभिन्न मार्ग हुँदै बग्ने विशाल नदी प्रणाली हुन्। आज हामी त्यही ज्ञानको यात्रामा निस्कँदैछौँ—थेरवादको पालि क्याननको आधारशिलादेखि, महायानको करुणाले भरिएको…

Read More

महामुद्रा: मनको गहिराइमा शून्यता र स्पष्टताको खोजी

rinpoche

महामुद्रा: मनको गहिराइमा शून्यता र स्पष्टताको खोजी यो कुनै जटिल दार्शनिक अवधारणा मात्र होइन, बरु प्रत्यक्ष अनुभवमा आधारित यस्तो अभ्यास हो जसले हामीलाई शून्यता (Emptiness) र स्पष्टता (Clarity) को अविभाज्य मिलन देखाउँदै मनको असीमित सम्भावनाहरू खोल्छ। आउनुहोस्, यस महामुद्राको सार र यसको महत्वबारे गहिराइमा चर्चा गरौं। महामुद्रा के हो? ‘महान् छाप’ को रहस्य महामुद्रा, जसलाई अंग्रेजीमा ‘The Great Seal’ पनि भनिन्छ, को मुख्य लक्ष्य हाम्रो मनको वास्तविक, निर्मल र अपरिवर्तनीय स्वरूपलाई प्रत्यक्ष अनुभव गर्नु हो। यसलाई ‘महान् छाप’ किन भनिएको हो भने, यसले सबै घटनाहरू (सुख, दुःख, विचार, भावना) मनको…

Read More

वज्रयान र शाकाहार: करुणाको मार्गमा तपाईंको भोजनको भूमिका

rinpoche

वज्रयान र शाकाहार: करुणाको मार्गमा तपाईंको भोजनको भूमिका वज्रयान बौद्ध धर्म, जसलाई बुद्धत्वको तीव्र मार्ग पनि भनिन्छ, गहिरो दर्शन र शक्तिशाली अभ्यासहरूको लागि परिचित छ। तर जब हामी बोधिसत्वको मार्गमा हिँड्दै सबै प्राणीको हितको लागि संकल्प गर्छौं, एउटा अत्यन्तै व्यावहारिक प्रश्न हाम्रो अगाडि आउँछ: हाम्रो भोजनको थालमा के छ? के वज्रयान अभ्यासमा शाकाहार अनिवार्य छ, वा यो केवल एक व्यक्तिगत रोजाइ हो? यो प्रश्न खानाको बारेमा मात्र होइन। यो हाम्रो अभ्यासको मुटुमा रहेको करुणा र अहिंसाको सिद्धान्तलाई हामीले आफ्नो दैनिक जीवनमा कसरी उतार्छौं भन्नेबारे हो। के हामीले गर्ने भोजनको छनोटले…

Read More