गुरु रिन्पोछेका २५ महान् शिष्यहरू: आध्यात्मिक सिद्धि र बुद्धत्वको विरासत बौद्ध धर्मको इतिहासमा, विशेष गरी हिमाली तथा तिब्बती बौद्ध परम्परामा, महागुरु पदमसम्भव (गुरु रिन्पोछे) को आगमन एक युगान्तकारी घटना थियो। उहाँका प्रभावकारी शिक्षाहरूलाई आत्मसात् गर्दै एकै जीवनकालमा सर्वोच्च आध्यात्मिक सिद्धि प्राप्त गर्ने उहाँका २५ मुख्य शिष्यहरू, जसलाई तिब्बती भाषामा ‘जेबाङ न्येर-ङ्गा’ भनिन्छ, उहाँहरूको भूमिका निकै महत्त्वपूर्ण छ। यी महान् साधकहरूले केवल ध्यान र साधना मात्र गरेनन्, बरु धर्मको रक्षा, अनुवाद र प्रचार-प्रसारमा पनि आफ्नो जीवन समर्पित गरे। को हुन् ती २५ महान् सिद्धहरू? यहाँ ती २५ महान् शिष्यहरूको शुद्ध नाम,…
Read MoreTag: Nepal
शून्यता : महायान दर्शनको हृदय
शून्यता : महायान दर्शनको हृदय हामी अक्सर संसारलाई एक ठोस, निश्चित र स्थायी वस्तुको रूपमा हेर्छौं। हाम्रो घर, हाम्रो शरीर, हाम्रा विचारहरू – यी सबैलाई हामी “म” वा “मेरो” भनी दृढताका साथ समातेर राख्छौं। तर के वास्तविकता यस्तै छ त? महायान बौद्ध दर्शनको केन्द्रबिन्दुमा रहेको एक गहिरो अवधारणा छ जसले हाम्रो यो बुझाइलाई चुनौती दिन्छ: शून्यता। यो कुनै रित्तोपन वा अभाव होइन; बरु यो स्वतन्त्र, स्थायी र अखण्ड ‘स्वभाव’ को अनुपस्थितिलाई बुझाउने एक गहन सत्य हो। यदि हामीले यसलाई सही रूपमा बुझ्न सक्यौं भने, संसारप्रतिको हाम्रो दृष्टिकोणमा क्रान्तिकारी परिवर्तन आउन…
Read Moreहरित तारा साधना: छोग्याल रिन्पोछेको शक्तिशाली सूत्र
छोग्याल रिन्पोछेको डोल्मा ध्यान: तारा देवीको शक्तिशाली सूत्र जसले भित्री शान्ति र शक्ति जगाउँछ! तारा देवी (डोल्मा) को ध्यान साधना एउटा अत्यन्त शक्तिशाली आध्यात्मिक अभ्यास हो, जसले साधकको भित्री शान्ति र प्रज्ञा (ज्ञान) लाई जागृत गराउँछ। श्रद्धेय छोग्याल रिन्पोछेद्वारा सिकाइएको यो गहन विधिले हामीलाई वर्तमान क्षणमा परमार्थ सत्य र बुद्धत्वको बोध गराउन मद्दत गर्दछ। यस आलेखमा हामी तन्त्रयान परम्परामा आधारित यस शक्तिशाली ध्यान विधिको चरणबद्ध प्रक्रिया र यसका गुह्य अर्थहरूका बारेमा चर्चा गर्नेछौं, जसले तपाईँको जीवनमा आमूल परिवर्तन ल्याउन सक्छ! १. चित्त-बोध र देवता योगको आरम्भ: तपाईँ स्वयं तारा देवी…
Read Moreबौद्ध धर्मका पवित्र चाडपर्वहरू: वैशाख, लोसार, ओबोन र अन्य उत्सवहरू
बौद्ध धर्मका पवित्र चाडपर्वहरू: वैशाख, लोसार, ओबोन र अन्य उत्सवहरू हाम्रो जीवनलाई रंगाउने र संस्कृतिलाई जीवन्त बनाउने माध्यम नै हाम्रा चाडपर्वहरू हुन्। शान्ति र करुणाको मुहान मानिने बौद्ध धर्म पनि यस्ता जीवन्त उत्सवहरूले भरिपूर्ण छ। यी पर्वहरूले अनुयायीहरूलाई आध्यात्मिक मार्गमा हिँड्न प्रेरणा दिन्छन् र एकअर्कासँग जोडिने अवसर प्रदान गर्दछन्। यी चाडपर्वहरू केवल बाहिरी उत्सव मात्र नभई गहिरो अर्थ बोकेका हुन्छन्, जसले बुद्धको शिक्षालाई स्मरण गराउँदै जीवनको क्षणभंगुरता र करुणाको महत्व बुझाउँछन्। आउनुहोस्, बौद्ध धर्मका केही प्रमुख चाडपर्वहरू र तिनका आध्यात्मिक महत्वबारे विस्तृत रूपमा चर्चा गरौं। वैशाख पूर्णिमा: बुद्धत्वको त्रिसंयोग वैशाख…
Read Moreअलोका: २,३०० माइलको ‘शान्ति पदयात्रा’ मा निस्किएको चारखुट्टे ‘शान्तिदूत’
अलोका: २,३०० माइलको ‘शान्ति पदयात्रा‘ मा निस्किएको चारखुट्टे ‘शान्तिदूत’ संसार कोलाहलमा व्यस्त छ, तर अमेरिकाको राजमार्गमा एउटा अनौठो दृश्य देखिन्छ। गेरु वस्त्रधारी भिक्षुहरूको पछि-पछि एउटा कुकुर शान्त भावमा पाइला चालिरहेको छ। यो कथा हो— अलोका र उसको ऐतिहासिक शान्ति पदयात्राको। अहिले अमेरिकामा भइरहेको यो यात्राले लाखौँ मानिसलाई ‘मैत्री’ र करुणाको पाठ पढाइरहेको छ। यो कुनै राजनीतिक प्रदर्शन होइन, यो त ‘विश्व शान्ति पदयात्रा’ हो, जसको केन्द्रबिन्दुमा छन्— बौद्ध भिक्षुहरू र उनीहरूको प्रिय साथी अलोका। १. संकल्प: टेक्सस देखि वासिङ्टन डी.सी. सम्मको शान्ति पदयात्रा टेक्ससको फोर्ट वर्थबाट सुरु भएको यो महायात्राको…
Read Moreसाम्ये गुम्बाको महाकाल गोनखाङ: किंवदन्ती र रहस्यको एक यात्रा ।
साम्ये गुम्बाको महाकाल गोनखाङ: किंवदन्ती र रहस्यको एक यात्रा हिमालयको काखमा अवस्थित साम्ये गुम्बा, तिब्बतको बौद्ध धर्मको इतिहास र आध्यात्मिकताको एक पवित्र उद्गम स्थल हो। यस गुम्बाको कुना-कुनामा लुकेका अनगिन्ती कथाहरू र किंवदन्तीहरूमध्ये, महाकाल संरक्षक कक्ष (गोनखाङ) ले एक विशिष्ट स्थान ओगटेको छ। यो कक्ष केवल काठ र माटोले बनेको संरचना मात्र होइन, बरु यसमा गहन आध्यात्मिक अर्थ र संरक्षक ‘धर्मपाल’ को शक्तिको विश्वास निहित छ। यस गुम्बाको यात्रा गर्ने जो कोही पनि यसको रहस्यमय वातावरण र महाकालसँग जोडिएका कथाहरूले सम्मोहित हुन्छन्। आज हामी यसै पवित्र कक्षका रहस्यहरू र त्यसलाई…
Read Moreपाँच ध्यान बुद्ध: ब्रह्माण्डको प्रतिनिधित्व र हाम्रो मानसिक अवस्था
बौद्ध धर्ममा पाँच ध्यान बुद्धहरूको रहस्यमय महत्त्व बौद्ध धर्म, जसको जरा हिमालको गहिराइ र वज्रयान परम्परामा गाडिएको छ, केवल कर्मकाण्ड र अनुष्ठानको सङ्गालो मात्र होइन; यो चेतनाको गहिरो यात्रा हो। यस यात्रामा, हामीलाई मार्गनिर्देशन गर्ने अनेकौं प्रतीक र अवधारणाहरू छन्, जसमध्ये पाँच ध्यान बुद्ध (पञ्च तथागत) को अवधारणाले विशेष स्थान ओगटेको छ। यी बुद्धहरू केवल ऐतिहासिक व्यक्तित्व मात्र नभई हाम्रो मानसिक र आध्यात्मिक विकासका लागि मार्गदर्शक सिद्धान्तहरू हुन्। आज, हामी यी पाँच बुद्धहरूको रहस्यमय महत्त्व र तिनले हाम्रो जीवनमा ल्याउने रूपान्तरण बुझ्नको लागि एक आध्यात्मिक यात्रामा निस्कनेछौं। पाँच ध्यान बुद्ध:…
Read Moreनेपालको सामाजिक र सांस्कृतिक पहिचानमा बौद्ध धर्मको अद्वितीय भूमिका
नेपालको सामाजिक र सांस्कृतिक पहिचानमा बौद्ध धर्मको अद्वितीय भूमिका हिमाल र पहाडको सुन्दर संगम रहेको नेपाल, केवल भौगोलिक रूपमा मात्र नभई सांस्कृतिक र धार्मिक विविधताले पनि भरिपूर्ण राष्ट्र हो। यस विविधताको एक अभिन्न र महत्त्वपूर्ण अङ्ग हो—बौद्ध धर्म। शान्तिका अग्रदूत गौतम बुद्धको जन्मस्थलका रूपमा विश्वभर चिनिने नेपालको सामाजिक र सांस्कृतिक रूपरेखालाई बौद्ध दर्शनले गहिरो प्रभाव पारेको छ। इतिहासदेखि वर्तमानसम्म, कलादेखि जीवनशैलीसम्म, बौद्ध धर्मले नेपाली माटोमा कस्तो छाप छोडेको छ? आउनुहोस्, यस लेखमा चर्चा गरौं। १. शान्ति, सहिष्णुता र अहिंसाको प्रेरणा स्रोत बौद्ध धर्मको सार नै प्रज्ञा (ज्ञान), शील (नैतिकता) र…
Read Moreबौद्ध धर्मावलम्बीका लागि ‘संघ’ को महत्व: एक गहिरो विश्लेषण
बौद्ध धर्मावलम्बीका लागि ‘संघ’ को महत्व: एक गहिरो विश्लेषण बौद्ध धर्ममा त्रिरत्न (बुद्ध, धर्म र संघ) मध्येको एक महत्वपूर्ण रत्न ‘संघ’ ले कसरी हाम्रो आध्यात्मिक र सामाजिक जीवनलाई मार्गदर्शन गर्छ? आउनुहोस्, चर्चा गरौं। बौद्ध मार्गमा व्यक्तिगत साधनाको जति महत्व छ, सामुदायिक जीवन र पारस्परिक सहयोगको स्थान पनि उत्तिकै उच्च छ। हामी प्रायः एकान्तमा ध्यान गर्छौं, प्रज्ञाको खोजीमा लाग्छौं, तर जब हामी ‘संघ’ शब्द सुन्छौं, यसले केवल भिक्षु-भिक्षुणीको समूहलाई मात्र इङ्गित गर्दैन। महायान र वज्रयान परम्परामा, र विशेष गरी गृहस्थ जीवनमा, यो बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको एक विस्तृत, समृद्ध र सहयोगी समूह हो।…
Read Moreवज्रयान बौद्ध ब्रह्माण्डशास्त्र: गहिरो दार्शनिक आधारहरूको अन्वेषण
वज्रयान बौद्ध ब्रह्माण्डशास्त्र: गहिरो दार्शनिक आधारहरूको अन्वेषण हामी जीवनको विशालतामा कहिलेकाहीँ अल्मलिन्छौं। यो ब्रह्माण्ड कसरी बन्यो? हामी को हौं? यी प्रश्नहरूले युगौंदेखि मानव चेतनालाई डोहोर्याएको छ। बौद्ध धर्म, विशेष गरी यसको वज्रयान परम्परा, यी गहिरा प्रश्नहरूको अनौठो र शक्तिशाली उत्तरहरू प्रदान गर्दछ। यस लेखमा, हामी वज्रयान बौद्ध ब्रह्माण्डशास्त्रको आधारभूत दार्शनिक सिद्धान्तहरूमाथि प्रकाश पार्नेछौं, जसले हामीलाई वास्तविकताको प्रकृति र हाम्रो स्थानको बारेमा नयाँ दृष्टिकोण प्रदान गर्दछ। शुन्यता: “केही नहुनु” होइन, “अन्तरसम्बन्ध” हो वज्रयान बौद्ध धर्मको ब्रह्माण्डशास्त्रको मुटुमा शुन्यताको अवधारणा छ। यो सामान्य बुझाइको ‘शून्य’ वा नास्तिकता होइन। यसको अर्थ ‘निःस्वभावता’ वा…
Read More