Tag: Exlcusive

नेवार बौद्ध धर्मको संसार: विहारदेखि पौवा चित्रकलासम्म

rinpoche

काठमाडौं उपत्यका: नेवार बौद्ध धर्मको गहिरो छाप र जीवनशैली काठमाडौं उपत्यका, मन्दिर र मठहरुको शहर, आफ्नो अनुपम संस्कृति र इतिहासका लागि विश्वभर परिचित छ। यहाँको जीवनशैली, कला, वास्तुकला र चाडपर्वमा विभिन्न संस्कृति र धर्मको संगम देखिन्छ। यसमध्ये, नेवार बौद्ध धर्मको प्रभाव विशेष गरी गहिरो र व्यापक छ। यो धर्म केवल पूजापाठ र अनुष्ठानमा सीमित छैन, बरु यहाँको समाजको धुकधुकी बनेको छ। यस ब्लग पोस्टमा, हामी काठमाडौं उपत्यकामा नेवार बौद्ध धर्मले पारेको बहुआयामिक प्रभावबारे चर्चा गर्नेछौं, जसले यहाँको परिचयलाई आकार दिएको छ र यहाँको जीवनशैलीलाई विशेष बनाएको छ। नेवार बौद्ध धर्मको…

Read More

ध्यान गर्ने मात्र होइन, समाज बदल्ने पनि हो! व्यवहारिक बौद्ध धर्मको शक्ति

rinpoche

व्यवहारिक बौद्ध धर्म: केवल ध्यान मात्र होइन, समाजसेवाको मार्ग पनि बौद्ध धर्म भन्ने बित्तिकै धेरैले ध्यान, शान्ति, गुम्बा वा भिक्षुहरूलाई सम्झन्छन्। यो सत्य हो, तर बौद्ध धर्म यसभन्दा धेरै फराकिलो छ। यसको मूल शिक्षा जीवनलाई **व्यवहारिक रूपमा** बाँच्ने कला सिकाउनु हो। आजको जटिल र द्रुत परिवर्तनशील विश्वमा, जहाँ सामाजिक, वातावरणीय र राजनीतिक चुनौतीहरू व्याप्त छन्, बौद्ध धर्मको व्यवहारिक अभ्यास कसरी आधुनिक सामाजिक सक्रियता सँग जोडिन्छ? के यी दुई कुरा फरक फरक बाटो हुन्, वा एकअर्काका पूरक? यस ब्लग पोस्टमा हामी यही विषयमाथि चर्चा गर्नेछौं। व्यवहारिक बौद्ध धर्म के हो? व्यवहारिक…

Read More

बत्ती, पानी र तोर्मा: बौद्ध अनुष्ठानका गहिरा रहस्यहरू

rinpoche

बौद्ध अनुष्ठानमा बत्ती, पानी र तोर्मा: यी भेटीहरूको गहिरो अर्थ बौद्ध पूजा वा अनुष्ठानहरूमा हामी प्रायः केही विशेष चीजहरू देख्छौं: बत्ती बालेको, पानीका कचौराहरू लहरै राखिएको, र तोर्मा (पिठोबाट बनेका विशेष आकार) चढाएको। यी चीजहरू सामान्य देखिए पनि यिनको गहिरो अर्थ र महत्व छ। यी भेटीहरू केवल एउटा परम्परा मात्र होइनन्, बरु हाम्रो आध्यात्मिक यात्राका लागि महत्वपूर्ण प्रतीक हुन्। धेरैजसो मानिसहरूले यी वस्तुहरू किन प्रयोग गरिन्छन् भन्ने कुरामा ध्यान नदिएका हुन सक्छन्, तर यिनको पछाडि गहन दर्शन लुकेको छ। आज हामी बौद्ध अनुष्ठानमा बत्ती, पानी र तोर्माको कार्य र यिनको…

Read More

तनावग्रस्त युगमा बुद्धको बाटो: नेपाली समाजका लागि किन महत्वपूर्ण?

rinpoche

आजको नेपालमा बौद्ध दर्शनको उज्यालो: किन यो अझै सान्दर्भिक छ? सगरमाथाको देश र गौतम बुद्धको जन्मभूमि नेपाल, आफ्नो समृद्ध संस्कृति र आध्यात्मिकताका लागि विश्वभरि चिनिन्छ। तर, आजको २१औं शताब्दीको व्यस्त जीवनशैली, विश्वव्यापीकरणको प्रभाव र द्रुत सामाजिक परिवर्तनको दौडान, के हजारौं वर्ष पुरानो बौद्ध दर्शन अझै पनि हाम्रो लागि सान्दर्भिक छ? के यसका शिक्षाले आधुनिक नेपालका चुनौतीहरूको सामना गर्न मद्दत गर्न सक्छ? यस ब्लग पोष्टमा हामी यही प्रश्नको खोजी गर्नेछौं। दार्शनिक सान्दर्भिकता: मनको शान्तिका लागि आजको संसारमा, जहाँ तनाव, चिन्ता र मानसिक अशान्ति व्याप्त छ, बौद्ध दर्शनले मनको शान्तिका लागि बहुमूल्य…

Read More

बौद्ध तान्त्रिक अनुष्ठानमा प्रयोग हुने प्रमुख वस्तुहरू – वज्रकिला (फुर्बा) र कपालपात्र(कपाला)

rinpoche

वज्रयानका रहस्यमय सामग्रीहरू: वज्रकिला र कपालपात्रको गहिरो अर्थ वज्रयान बुद्ध धर्मका केही अनुष्ठानिक सामग्रीहरू देख्दा धेरैलाई अचम्म वा अलि डर पनि लाग्न सक्छ। विशेषगरी वज्रकिला (तीन धार भएको खंजर) र कपालपात्र(मानव खप्परबाट बनेको भाँडो) जस्ता वस्तुहरूले बाहिरी रूपमा केही क्रुर वा रहस्यमय छाप छोड्न सक्छन्। तर, वज्रयानमा प्रयोग गरिने यस्ता सामग्रीहरू केवल बाहिरी प्रदर्शनका लागि नभएर गहिरो प्रतीकवाद र मनोवैज्ञानिक तथा आध्यात्मिक रूपान्तरणका लागि शक्तिशाली माध्यमहरू हुन्। यो ब्लग पोस्टमा हामी यिनै दुई महत्वपूर्ण सामग्री – वज्रकिला र कपालपात्रको भूमिका र यिनको वास्तविक अर्थ केलाउने प्रयास गर्नेछौं, जुन बाहिरी रुप भन्दा…

Read More

हिमालयन बौद्ध धर्ममा पुनर्जन्मको अवधारणाको खोजी

rinpoche

हिमालयन बौद्ध धर्ममा पुनर्जन्मको अवधारणाको खोजी हिमालयको शान्त काखमा, जहाँ अध्यात्म र प्रकृति एकाकार हुन्छन्, बौद्ध धर्मको गहिरो दर्शनले जीवनलाई हेर्ने एक अनौठो दृष्टिकोण प्रदान गर्दछ। यस दर्शनको एउटा केन्द्रीय र धेरैले चासो लिने अवधारणा हो – पुनर्जन्म। यो केवल मृत्युपछिको जीवनको कल्पना मात्र होइन, बरु कर्म, चेतना र अस्तित्वको निरन्तरतासँग जोडिएको एक जटिल चक्र हो। हामीमध्ये धेरैका लागि यो अवधारणा रहस्यमय लाग्न सक्छ। आउनुहोस्, हिमालयन बौद्ध धर्ममा पुनर्जन्मको यस गहिरो अवधारणाको खोजी गरौं। पुनर्जन्मको आधारभूत अवधारणा हिमालयन बौद्ध धर्ममा पुनर्जन्मलाई प्रायः ‘पुनर्भवा’ (Punarbhava) भनिन्छ, जसको अर्थ ‘पुनः अस्तित्वमा आउनु’…

Read More

मध्यमार्ग: बुद्धले पत्ता लगाएको सन्तुलनको मार्ग, जुन आजको जीवनमा अझै उपयोगी छ

rinpoche

मध्यमार्ग: बुद्धले पत्ता लगाएको सन्तुलनको मार्ग, जुन आजको जीवनमा अझै उपयोगी छ कहिलेकाहीँ जीवन कस्तो अचम्म लाग्छ, होइन र? एउटा सानो निर्णय, एउटा सानो अस्वीकारले हाम्रो जीवनको बाटो नै परिवर्तन गरिदिन्छ। बुद्धको जीवन पनि त्यस्तै थियो। चरम त्यागको अनुभवले उनलाई मध्यमार्गको खोजमा डोर्‍यायो। आज हामी यसै विषयमा छलफल गर्नेछौं – कसरी बुद्धले चरमलाई अस्वीकार गरे र यसले उनको दर्शनलाई कस्तो रूप दियो। यो विषय केवल इतिहास मात्र नभएर हाम्रो दैनिक जीवनमा पनि उपयोगी छ। आउनुहोस्, यो यात्रामा सँगै लागौं! बुद्धको प्रारम्भिक जीवन र चरम त्यागको अनुभव बुद्ध, अर्थात् सिद्धार्थ गौतम,…

Read More

मल्ल वंशको समयमा बौद्ध कलाको स्वर्ण युग

rinpoche

मल्लकाल: बौद्ध कलाको स्वर्णिम युग हामी सबैलाई थाहा छ, नेपालको इतिहास कति धेरै गौरवशाली छ। विशेष गरी मल्ल वंशको शासनकालमा कला, साहित्य र संस्कृतिको विकासले शिखर चुमेको थियो। आज हामी मल्लकालमा बौद्ध कलाको विकास कसरी भयो र यसको महत्व के छ भन्ने बारेमा छलफल गर्नेछौं। के तपाईं जान्न चाहनुहुन्छ मल्लकालमा बौद्ध कला कसरी फस्टायो? आउनुहोस्, यो रोचक यात्रामा हामीसँगै लागौं! मल्लकालमा बौद्ध धर्मको प्रभाव मल्लकालमा बौद्ध धर्म नेपालको अभिन्न अंग बनेको थियो। बौद्ध धर्मले समाजको हरेक पक्षलाई प्रभावित पारेको थियो, कलादेखि वास्तुकलासम्म। राजनीतिक संरक्षण: मल्ल राजाहरूले बौद्ध धर्मलाई खुलेर समर्थन…

Read More

नेपालमा बौद्ध धर्मको ह्रास र ईसाई धर्मको उदय

rinpoche

नेपालमा बौद्ध धर्मको ह्रास र ईसाई धर्मको उदय: एक विश्लेषण नेपाल, सिद्धार्थ गौतम बुद्धको जन्मभूमि, हजारौं वर्षदेखि बौद्ध धर्मको उद्गमस्थल र महत्वपूर्ण केन्द्र रहिआएको छ। यहाँको हावा, पानी र माटोमा बौद्ध शिक्षा र संस्कृति गहिरो गरी बसेको छ। विशेषगरी हिमाली तथा पहाडी क्षेत्रका धेरै समुदायका लागि बौद्ध धर्म जीवन पद्धतिको अभिन्न अंग हो। गुम्बाहरू, चैत्यहरू, मानेहरू र परम्परागत रीतिरिवाजहरूले हाम्रो विशिष्ट पहिचान झल्काउँछन्। यद्यपि, पछिल्लो समयमा केही बौद्धमार्गी नेपालीहरू अन्य धर्मतर्फ आकर्षित भइरहेको देखिन्छ। यो एउटा संवेदनशील विषय हो र यसले हाम्रो सामाजिक-सांस्कृतिक तानाबाना माथि प्रश्न उठाएको छ। कसैको व्यक्तिगत…

Read More

प्रार्थनाले के हुन्छ ?

rinpoche

भगवानको जीवनकालमा एक व्यक्ति भगवान कहाँ आएर रुँदै विलौना गर्दै भन्न लाग्यो –  भगवान! हिजो मेरा बृद्ध पिताको मृत्यु भयो। म हजुर भन्ते कहाँ एउटा प्रार्थना लिएर आएको छु। भगवान् मेरा पिताजीप्रति केहि दया राखेर कुनै उपकार गरिदिनु हवस् हजुर…… यी साना-तिना पण्ड-पुजारीहरुले यहाँ कुनै कर्मकाण्ड गर्दछन् तुरुन्त वहाँ स्वर्गको ढोका खोलिन्छ, स्वर्ग मा प्रवेश मिल्छ अरे। यदि हजुर जस्ता महापुरुषले नै कुनै कर्मकाण्ड गरिदिएमा स्वर्गको प्रवेश मात्र नभैकन लामो समयसम्मको निवास मिल्ने थियो। त्यसैले मेरा मृत्यु पिताजीको लागि, केही न केही अवस्य गरिदिनु होस् भगवान्…….. भनेर विलौनाका साथ साथै विन्ती…

Read More