बुद्ध भगवान् हुन्? बौद्ध विश्वास बुझौं

बुद्ध भगवान् हुन्? बौद्ध विश्वासबारे गहन चिन्तन मैले धेरै पटक साथीभाइ र परिचितहरूबाट एउटा सामान्य प्रश्न सुन्ने गरेको छु: “के बुद्ध भगवान् हुन्?” यो प्रश्न विशेषगरी गैर-बौद्ध धर्मालम्बीहरूमाझ निकै प्रचलित छ। कतिपयले बुद्धलाई हिन्दु धर्मका विभिन्न देवताहरूजस्तै एक भगवान्का रूपमा पूजा गरेको देख्दा र हिन्दु परम्परामा उहाँलाई विष्णुको अवतार मानिने हुँदा यो भ्रम अझ बढेको हुन सक्छ। तर, सत्य के हो त? के बौद्ध धर्मले बुद्धलाई ईश्वरको रूपमा मान्छ? आज हामी यसै प्रश्नको गहिराइमा जानेछौँ र बौद्ध धर्मका आधारभूत विश्वासहरूलाई सरल रूपमा बुझ्ने प्रयास गर्नेछौँ। बुद्ध को हुन्: एक व्यक्ति…

Read More

मनको भारी बिसाउने जेन सूत्र

हाम्रो मन एउटा अद्भुत बगैँचा हो, तर कहिलेकाहीँ हामी यसलाई पुराना झारपात र सुकेका पातहरूले भरिन दिन्छौँ। विगतका गुनासा, रिस, पछुतो र चिन्ताहरू—यी यस्ता अदृश्य भारी हुन् जसलाई हामी दिनरात बोकेर हिँड्छौँ, र जसले हाम्रो वर्तमानको सुन्दरतालाई ओझेलमा पार्छ। यदि तपाईंलाई पनि आफ्नो मनमा यस्तै भारीले थिचिरहेको महसुस हुन्छ भने, आज म तपाईंलाई सयौँ वर्ष पुरानो एउटा वास्तविक जेन कथा सुनाउँदैछु। यो कथा दुई भिक्षु, तान्जान र एकिदोको हो। यो सरल कथामा मनको भारी बिसाउने र जीवनलाई हल्का बनाएर जिउने गहिरो सूत्र लुकेको छ। दुई भिक्षु र हिलो बाटोको कथा…

Read More

बौद्ध धर्म र वातावरण संरक्षण: दिगो जीवनको बाटो

बौद्ध धर्म र वातावरण संरक्षण: दिगो जीवनको शान्त मार्ग पर्यावरण संकट हाम्रो समयको सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको छ। जलवायु परिवर्तन, प्रदूषण र प्राकृतिक स्रोतहरूको अन्धाधुन्ध विनाशले हामीलाई सोच्न बाध्य बनाएको छ कि हाम्रो जीवनशैली कहाँ गलत भइरहेको छ। प्रायः हामी यी समस्याहरूको समाधान प्राविधिक उपायहरूमा मात्रै खोज्छौं, तर के हुन्छ यदि उत्तर हाम्रा पुराना धार्मिक र दार्शनिक परम्पराहरूमा लुकेको छ भने? विशेषगरी, बुद्ध धर्मले वातावरण संरक्षण र दिगो जीवनका लागि एक गहिरो र व्यावहारिक दृष्टिकोण प्रदान गर्दछ। यो केवल एक धर्म मात्र नभएर, प्रकृतिको सम्मान र सबै जीवहरूसँग सद्भावमा बाँच्न…

Read More

विशाखा: एक आदर्श उपासिका

विशाखा: एक आदर्श उपासिका – हामीले सिक्न सक्ने प्रेरणादायी पाठहरू हाम्रो समाजमा, आदर्श व्यक्तित्वहरूको खोज सधैं रहन्छ। विशेष गरी, प्राचीन इतिहासमा पनि यस्ता केही चरित्रहरू छन् जसको जीवनशैली, त्याग र समर्पणले आज पनि हामीलाई गहिरो प्रेरणा दिन्छ। बुद्धकालीन एक यस्तै महान् नारी हुन् विशाखा। उनलाई बुद्धका प्रमुख महिला अनुयायीहरूमध्ये एक र आदर्श उपासिकाको रूपमा चिनिन्छ। उनको जीवन एउटा यस्तो दर्पण हो, जसले हामीलाई गृहस्थ जीवनमा रहेर पनि कसरी आध्यात्मिक उन्नतिको शिखर चुम्न सकिन्छ भन्ने कुरा स्पष्ट पार्छ। आज हामी विशाखाको जीवनका केही पाटोहरूलाई नियाल्नेछौं र उहाँबाट सिक्न सकिने महत्त्वपूर्ण पाठहरूको…

Read More

अनात्मा (स्व-शून्यता) को अर्थ: के तपाईं आफैँलाई चिन्छु भनेर ठान्नुहुन्छ?

म को हुँ? अनात्मा (स्व-शून्यता) को गहिराइमा एक यात्रा के तपाईंलाई लाग्छ, तपाईं आफैँलाई राम्ररी चिन्नुहुन्छ? तपाईंले आफ्नो नाम, आफ्नो शरीर, आफ्ना विचारहरू र भावनाहरूलाई ‘म’ भनेर सम्बोधन गर्नुभएको होला। तर के यो ‘म’ साँच्चै स्थायी छ? के तपाईं हिजोको ‘म’ र आजको ‘म’ उस्तै हुनुहुन्छ? पूर्वीय दर्शन, विशेषगरी बौद्ध धर्ममा, ‘अनात्मा’ वा ‘स्व-शून्यता’ को एउटा गहन अवधारणा छ जसले हाम्रो यस ‘म’ को बुझाइमाथि प्रश्न खडा गर्छ। यो कुनै निराशावादी विचार नभई, दुःखबाट मुक्ति पाउन र जीवनलाई गहिरोसँग बुझ्नको लागि एउटा शक्तिशाली औजार हो। आउनुहोस्, यसै बारेमा केही कुरा…

Read More

नेपाली बौद्ध धर्म र नवग्रहको सम्बन्ध: एक संक्षिप्त परिचय

नमस्ते! आज हामी नेपाली बौद्ध परम्परामा महत्वपूर्ण मानिने नवग्रहको बारेमा कुरा गर्नेछौं। धेरैलाई लाग्न सक्छ, ग्रहहरूको पूजा त ज्योतिष र हिन्दू धर्ममा हुन्छ, बौद्ध धर्ममा यसको के काम? यो जिज्ञासा एकदमै स्वाभाविक हो। वास्तवमा, नेपाली वज्रयानी बौद्ध धर्ममा नवग्रहको विशेष स्थान छ, तर यसलाई हेर्ने दृष्टिकोण अलि फरक छ। एकपटक म काठमाडौंको एउटा बहालमा गएको थिएँ। त्यहाँ एकजना वज्राचार्य गुरुले नवग्रह मण्डलको पूजा गर्दै हुनुहुन्थ्यो। मैले सोधेँ, “गुरु, के हामी बौद्धहरू पनि ग्रहको पूजा गर्छौं?” उहाँले मुस्कुराउँदै भन्नुभयो, “हामी ग्रहलाई शरणमा लिँदैनौं, तर हाम्रो आध्यात्मिक यात्रामा बाधा नआओस् भनेर उनीहरूलाई…

Read More

बौद्ध धर्म र सामाजिक न्याय: करुणाको व्यवहारिक रूप

बौद्ध धर्म र सामाजिक न्याय: करुणाको व्यवहारिक रूप बौद्ध धर्म भन्ने बित्तिकै धेरैको मनमा शान्त, ध्यानमग्न भिक्षु वा व्यक्तिगत निर्वाणको खोजीमा लागेका व्यक्तिको तस्बिर आउँछ। तर के बौद्ध धर्म साँच्चै यति मात्र हो? के यो केवल व्यक्तिगत मुक्ति र आध्यात्मिक अभ्यासमा सीमित छ? गहिरिएर हेर्दा, बौद्ध धर्मले समाजमा व्याप्त अन्याय, असमानता र दुःखलाई सम्बोधन गर्न सक्ने शक्तिशाली र व्यावहारिक दृष्टिकोण प्रदान गर्दछ। यो ब्लग पोस्टमा हामी बौद्ध धर्मका मूल सिद्धान्तहरू कसरी सामाजिक न्यायका लागि एक प्रेरणादायी शक्ति बन्न सक्छन् र कसरी करुणा केवल भावना नभई एक सक्रिय व्यवहारिक कार्य हो…

Read More

आधुनिक जीवनका लागि चार आर्य सत्यको सरल व्याख्या

आधुनिक जीवनको तनावमा ‘चार आर्य सत्य’ को ज्योति: कसरी खुशी खोज्ने? आजको यस भागदौडको जीवनमा हामी सबै कतै न कतै दौडिरहेका छौं। चाहे त्यो करियरको लागि होस्, सामाजिक सञ्जालको ‘लाइक’ र ‘शेयर’ को होडबाजी होस्, वा राम्रो भौतिक सुखसुविधाको खोजी। तर, यति धेरै दौडधूप गर्दा पनि हामीमध्ये धेरैले भित्री शान्ति र स्थायी खुशी पाउन सकेका छैनौं। यसै सन्दर्भमा, करिब २,५०० वर्षअघि भगवान बुद्धले सिकाउनुभएको चार आर्य सत्य आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छन्। यी सत्यहरूले हामीलाई दुःखको प्रकृति, यसको कारण, यसलाई कसरी अन्त्य गर्न सकिन्छ र त्यसको मार्ग के हो भनेर…

Read More

देवदत्तको षड्यन्त्र र बुद्धको करुणा

लोभ, घृणा र अथाह करुणा: देवदत्तको षड्यन्त्र र बुद्धको शान्ति जीवनमा कहिलेकाहीँ हामीले यस्ता कथाहरू सुन्न पाउँछौँ, जसले मनमा गहिरो छाप छोड्छन्। यी कथाहरूले मानव स्वभावका विभिन्न पाटालाई उजागर गर्छन् – लोभ, ईर्ष्या, घृणा र त्यसको ठीक विपरीत, अथाह करुणा र क्षमा। आज हामी यस्तै एक महत्त्वपूर्ण कथाको बारेमा चर्चा गर्दैछौँ, जहाँ बुद्धका आफ्नै भाइ देवदत्तको षड्यन्त्र र त्यसलाई बुद्धले दर्शाएको अकल्पनीय करुणाको बीचको द्वन्द्व चित्रण गरिएको छ। यो कथा केवल एक ऐतिहासिक घटना मात्र होइन, बरु यसले आज पनि हाम्रो जीवनमा नकारात्मक भावनाहरूलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने र कठिन परिस्थितिमा…

Read More

के बौद्ध धर्मले मूर्तिपूजा सिकाउँछ? बुद्ध मूर्तिहरूको रहस्य

के बौद्ध धर्मले मूर्तिपूजा सिकाउँछ? बुद्ध मूर्तिहरूको रहस्य बौद्ध धर्मका बारेमा एउटा सामान्य गलत धारणा छ कि यो मूर्तिपूजासँग सम्बन्धित छ। मन्दिर वा गुम्बा जाँदा बुद्धका सुन्दर मूर्तिहरू देख्दा कतिपयलाई यो प्रश्न स्वाभाविक लाग्न सक्छ: के बौद्धहरू मूर्तिपूजक हुन् त? के बुद्ध धर्मले वास्तवमै मूर्तिपूजा सिकाउँछ? यस प्रश्नको जवाफ जति सरल लाग्छ, त्यो भन्दा गहिरो र अर्थपूर्ण छ। आज हामी यही रहस्य खोतल्ने प्रयास गर्नेछौँ र बुद्ध मूर्तिहरूको पछाडिको वास्तविक अर्थ बुझ्नेछौँ। बौद्ध धर्ममा मूर्तिहरूको भूमिका: के यो पूजा हो? अधिकांश मानिसहरूले मूर्तिपूजा भन्नाले कुनै अदृश्य शक्तिको मूर्तिको माध्यमबाट आराधना…

Read More