एक महिनासम्म नुन र तामसी भोजन परित्याग गरेर बौद्ध स्तुप र चैत्य परिक्रमा गरी मनाइने गुँलापर्व सुरु भएको छ । काठमाडौँ महानगरपालिकाका प्रवक्ता ईश्वरमानसिंह डङ्गोलका अनुसार सो पर्व सुरु भए पनि स्वयम्भूमा बाजागाजासहित संस्थागत रूपमा आउन प्रतिबन्ध गरिएको छ । कोरोना सङ्क्रमण फैलिन सक्ने भन्दै सरकारले तोेकेको स्वास्थ्य मापदण्ड पालना गरेर मात्र स्वयम्भू परिक्रमा गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ । स्वास्थ्य मापदण्ड पालना गर्ने अनुशासित भक्तजनलाई स्वयम्भू महाचैत्य परिक्रमाका लागि प्रवेश अनुमति दिइएको बताइएको छ । काठमाडौँ उपत्यकामा रहेका चैत्य बहाः बहीमा पनि स्थानीयले भीडभाड हुन नदिन आवश्यक व्यवस्थापन गरिरहेको ओमबहालस्थित…
Read MoreAuthor: rinpoche
बौद्ध सभ्यता र सिन्धु उपत्यका
रघु परियार सिन्धु घाँटी सभ्यताको व्यवस्थित खोजी तथा अनुसन्धानको काम हुँदा भारतीय पुरातत्व विभागका महानिर्देशक थिए– जोन मार्सल। मोहनजोदडोको एल एरियामा अवस्थित सभा भवनको बनावटलाई लिएर उनले बौद्ध चैत्यजस्तो बताएका थिए। जुन चैत्य जहाँ बौद्ध भिक्षुहरू लामो पंक्ति बनाएर ध्यान गर्दछन्। सिन्धुघाँटी सभ्यताका हडप्पा तथा मोहनजोदडो नगरलाई हेर्दा त्यहाँ बसोबासको क्षेत्र तथा धार्मिक क्षेत्र छुट्टाछुट्टै अवस्थित रहेको पाउँछौं। कपिलवस्तुको बनावटलाई हेर्ने हो भने पनि हामी यस्तै पाउन सक्छौं। बुद्धको घर गनवरिया क्षेत्रमा थियो भने पिपरहवामा धार्मिक क्षेत्र। जस्लाई पुरातत्वविद्हरूले स्तूपक्षेत्र बताएका थिए। सिन्धु घाँटी सभ्यताबाट प्राप्त पीपलको पातको चिन्ह र…
Read Moreकीर्तिपुरको अनौठो बौद्ध चैत्य
काठमाडौं । कीर्तिपुरको पुरानो बस्ती मच्छेगाउँ । मत्छेनारायण लगायतका धार्मिक स्थलहरू रहेको यस ठाउँमा गाईपालक गोपालीहरूको प्रचिनकालदेखि बसोबास रहँदै आएको छ । यहाँ नेपालको अन्य ठाउँमा नभएको बौद्ध चैत्यसमेत छ । चैत्यभित्र अर्को चैत्य रहनु नै यसको मुख्य विशेषता हो । गोपालीहरूको पुर्ख्यौली थलो मच्छेगाउँ, जहाँ प्राचिनकालदेखि विभिन्न समुदायको बसोबास रहँदै आएको छ । हाल यहाँ विशेष गरी गोपाली, मानन्धर र ज्यापु लगायतका समुदाय बस्ने गर्दछन् । नरहरिपुर र मीनतीर्थ पनि भनिने यहाँ मत्च्छेनारायणको प्रसिद्ध धार्मिक स्थल छ । यही परिसरमा एउटा अनौठो बौद्ध चैत्यसमेत रहेको छ । मानन्धर दिदी–बहिनीले…
Read Moreबागलुङमा ५ महिनामै पूनःनिर्माण भयो गुम्बा
पुनःनिर्माण थालेको बौद्व गुम्बा पाँच महिनामै सम्पन्न गरिएको छ । भूकम्पले क्षति पुर्याएको बागलुङ नगरपालिका–११ रायडाँडास्थित शान्ति बौद्ध बिहार गुम्बा पुनःनिर्माण प्रारम्भ गरेको पाँच महिनामै सकिएको राष्ट्रिय पुनःनिर्माण प्राधिकरण जिल्ला आयोजना कार्यालयले जनाएको छ । विसं २०७२ को भूकम्पले क्षति पु¥याएको उक्त बौद्ध गुम्बाको पाँच वर्षपछि राष्ट्रिय पुनःनिर्माण प्राधिकरणले पुनःनिर्माण गर्न शुरु गरेको थियो । रायडाँडाको हलहलेस्थित रहेको गुम्बाको पुनःनिर्माण प्राधिकरण र शान्ति बौद्व बिहारको साझेदारीमा पुनःनिर्माण गरिएको हो । विसं २०६२ मा स्थापना गरिएको उक्त गुम्बा २०७० मा विधिवत दर्ता भएर सञ्चालनमा आए पनि २०७२ को भूकम्पले क्षति पुर्याएको…
Read Moreडोल्पाका गुम्बाहरुमा मूर्ति चोरीबारे पुरातत्वलाई ध्यानाकर्षण
सरोकारवालाहरुले डोल्पाको गुम्वाहरुमा भइरहेको मूर्ति चोरी र गुम्वाहरुको संरक्षण सम्बन्धनका लागि पुरातत्व बिभागको ध्यानाकर्षण गराएका छन् । डोल्पाको याङजेर गुम्वाबाट २८ थान मूर्ति चोरी भइ फेला परेको १४ बर्ष पूरा भएको अवसरमा पुरातत्व विभागमा सरोकारवालाहरुले नेपालको ऐतिहासिक सम्पदाको संरक्षणमा गम्भीर हुन ध्यानाकर्षण गराएका हुन् । कार्यक्रममा सरोकारवालाहरुले मूर्ति तस्करमाथि आवश्यक छानविन गरि दोषीलाई कारवाही गर्नुपर्ने, उपल्लो डोल्पाको साविकका सल्दाङ, धो–फोक्सन्डो, भिजेर तिन्जे, छार्का र मुकोटमाा स्थायी चौकीको व्यवस्था गर्नुपर्ने माग राखेका थिए । माथिल्लो डोल्पामा शैक्षिक, स्वास्थ्य तथा यातायात लगाएतका बिभिन्न बिकासका पूर्वाधारहरुमा पछाडि पारिएकाले धेरै आपराधिक क्रियाकलाप बढ्न थालेको…
Read Moreश्रीलंकामा मारिएका ३१ बौद्ध भिक्षुसम्बन्धी मुद्दामा छानविन सुरु
श्रीलंकाको उच्च न्यायालयले सन् १९८७ मा लिबरेशन टाइगर्स अफ तमिल (लिट्टे) द्वारा हत्या गरिएका बौद्ध भिक्षुहरुको विषयमा जाँच सुरु गरेको छ । लिट्टेद्वारा त्यतिबेला बसमा हमला गर्दा ३१ जनाको हत्या भएको थियो । मंगलवार देखि सुरु भएको जाँच प्रक्रियामा श्रीलंकाका महान्यायाधिवक्ताका अधिवक्ताले न्यायालयमा दिएको जानकारी अनुसार उक्त घटनामा बाँचेका भिक्षु अनदौलपोथा बुद्धसाराले घटनाको बारेमा जाँचबुझ गर्न माग गरेका हुन् । अल्पसंख्यक तमिल पृथकतावादीलले पूर्वी र उत्तरी प्रान्तमा छुट्टै देशको माग गर्दै पूर्वी अम्परा जिल्लाको अर्नाथलावामा २ जुन, १९८७ मा आक्रमण गरेका थिए । बसमा ३३ भिक्षु र ३ सर्वसाधारण सवार…
Read Moreबौद्ध स्तुपा पार्क नमोबुद्धको आकर्षण बन्दै
काभ्रेपलाञ्चोकको नमोबुद्ध नगरपालिका– ८ बरबोटमा निर्माण गरिएको बौद्ध स्तूपा पार्कले यस क्षेत्रकै आकर्षण बढाएको छ। सङ्घीय सरकार, बागमती प्रदेश, नगरपालिका र स्थानीयवासीको सहयोगमा करिब रु ७६ लाखको लागतमा धार्मिक प्रवर्द्धन तथा आन्तरिक एवं वाह्य पर्यटकको आकर्षण केन्द्र बनाउने उद्देश्यले पार्क निर्माण गरिएको हो ।पार्कमा बनाइएका वज्रपाणी बुद्ध, गुरु रिन्पोछेका आकर्षक मूर्तिहरुले यहाँ पुग्ने जोकोहीको मन जित्ने गरेको छ ।
Read Moreबौद्ध धर्मका केही आधारभुत जानकारी
बुद्ध धर्म एक अनिश्वरवादी धर्म हो। ऐतिहासिक रुपमा यो धर्म शाक्यमुनि बुद्ध (गौतम बुद्ध) र उनका अनुयायीहरुका शिक्षामा आधारित धर्म हो। बुद्ध धर्मको परम्परामा भने गौतम बुद्धलाई वर्तमान कल्पको चौथो सम्यक सम्बुद्धको रूपमा मानिन्छ । उनी छैंटौं देखि पाँचौं शताब्दी ईसा पूर्व सम्म जीवित थिए । उनी बितेको अर्को पाँच शताब्दीहरूमा बौद्ध धर्म सारा भारतीय उपमहाद्वीपमा फैलियो, र अर्को दुई हजार बर्षहरूमा मध्य, पूर्वी र दक्षिण-पूर्वी जम्बू महाद्वीपमा पनि फैलिन गयो । आज, बौद्ध धर्ममा तीन मुख्य संघ छन्: थेरवाद, महायान र वज्रयान। बौद्ध धर्मलाई पैंतीस करोड भन्दा अधिक मानिसहरू मान्दछन् र यो दुनियाको चौथो सबैभन्दा…
Read Moreशाक्यमुनि बुद्ध र अन्य बुद्ध सम्बन्धित यी प्राचीन स्थानहरु
पुरातात्विक एवं धार्मिक महत्वको प्रसिद्ध लुम्बिनी ग्राम भगवान शाक्यमुनि गौतमबुद्धको जन्मस्थलको रुपमा संसारभर परिचित छ । बुद्धको जन्मस्थल मायादेवी मन्दिर र बुद्धले २९ वर्ष बिताएको तिलौराकोट दरबारको भग्नावशेष हेर्न हजारौँ संख्यामा स्वदेशी तथा विदेशी बुद्ध धर्मका अनुयायी तथा अन्य हिन्दू लुम्बिनी पुग्छन् । तर, नजिकको तीर्थ हेला भने झैं शाक्यमुनि बुद्धजत्तिकै महत्वका अन्य दुई बुद्ध (क्रकुछन्द र कनकमुनि) को जन्मस्थलको चर्चा र महिमा अझैसम्म ओझेलमा परेको छ । लुम्बिनी र यस आसपासमा बुद्धको जन्मस्थल मायादेवी मन्दिर बाहेक अन्य थुप्रै स्थान रहेका छन् । ती मध्ये केही यसप्रकार छन् । ओझेलमा…
Read Moreकाठमाडौँ उपत्यकाकै महत्वपुर्ण बौद्ध सम्पदा हिरण्यवर्ण महाविर पूनःनिर्माण कार्य सुरु
हिरण्यवर्ण महाविहार पुनर्निर्माण सुरु गरिएको छ। पुनर्निर्माण कार्य सुरु गर्नुपूर्व क्षमा माग्ने रीतिअनुसार ललितपुरका स्थानीय समुदायले हिरण्यवर्ण महाविहार तथा दिगि छेँमा क्षमापूजा गरेका छन्। उक्त महाविहार भारत सरकारको सहयोगमा पुनर्निर्माण हुन लागेको हो। क्षमापूजामा काठमाडौंस्थित भारतीय राजदूतावास, केन्द्रीय आयोजना कार्यान्वयन इकाइ तथा नेपाल सरकारका अधिकारीहरू सहभागी भएका थिए। उक्त महाविहार १८.१ करोडमा पुनर्निर्माण हुन लागेको हो। सुनौलो मन्दिरको रूपमा परिचित हिरण्यवर्ण महाविहार युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत ललितपुरस्थित पाटन दरबार क्षेत्रको स्मारक क्षेत्रमा अवस्थित छ। यो मन्दिर पाटनका बौद्ध मन्दिर विहारहरूमध्ये सबैभन्दा महत्वपूर्ण विहार हो। भूकम्पले क्षति पुर्याएका नेपालका २८…
Read More