तेस्रो कर्मपा राङज्युङ दोर्जेद्वारा रचित महामुद्रा प्रणिधानमाथि परमपूज्य साङ्गे ञ्येन्पा रिन्पोछेको व्याख्या नेपालीमा उपलब्ध; तेन्जी शेर्पा (रत्न मङ्गल) द्वारा अनुवादित ग्रन्थको पहिलो संस्करण एक हजार प्रति प्रकाशित।
काठमाडौँ। बौद्ध दर्शनको महामुद्रा साधना तथा मध्यमकको परशून्यता दृष्टिकोणसम्बन्धी महत्त्वपूर्ण ग्रन्थको नेपाली अनुवाद‘महामुद्रा प्रणिधान : नीतार्थ धातुको सङ्गीत’ नामक पुस्तक प्रकाशित भएको छ।
तेस्रो कर्मपा राङज्युङ दोर्जेद्वारा रचित महामुद्रा प्रणिधानमा आधारित परमपूज्य क्याब्जे साङ्गे ञ्येन्पा रिन्पोछेको व्याख्यालाई बौद्ध अध्येता तथा अनुवादक तेन्जी शेर्पा (रत्न मङ्गल) ले भोट भाषाबाट नेपालीमा अनुवाद गरेका हुन्।
‘नीतार्थ धातुको सङ्गीत नामक परशून्य दर्शनमा आधारित महामुद्रा प्रणिधानको व्याख्या’ उपशीर्षक रहेको यो पुस्तकले महामुद्राको दार्शनिक आधार, साधनाको महत्त्व तथा परमसत्यको अनुभूतिसँग सम्बन्धित विषयहरूलाई नेपाली पाठकसमक्ष प्रस्तुत गरेको छ।
सन् २०२६ मा प्रकाशित पुस्तकको पहिलो संस्करण एक हजार प्रतिमा छापिएको छ। नेपाली भाषामा बौद्ध दर्शनका गहन ग्रन्थहरूको अनुवाद र अध्ययनलाई विस्तार गर्ने दृष्टिले यो प्रकाशनलाई महत्त्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा लिन सकिन्छ।
महामुद्रा प्रणिधान र परशून्य दर्शन
पुस्तकको मूल आधार तेस्रो कर्मपा राङज्युङ दोर्जेको प्रसिद्ध महामुद्रा प्रणिधान हो। कर्मा काग्यु परम्परामा विशेष महत्त्व राख्ने यस प्रणिधानमा चित्तको वास्तविक स्वरूप, ध्यान, प्रज्ञा, करुणा र परमसत्यको अनुभूतिसँग सम्बन्धित विषयहरू समेटिएका छन्।
‘महामुद्रा’ बौद्ध दर्शन तथा साधना परम्परामा चित्त र यथार्थको वास्तविक स्वरूपलाई प्रत्यक्ष अनुभूत गर्ने मार्गसँग सम्बन्धित छ। यसमा दार्शनिक चिन्तनसँगै ध्यान र अनुभूतिजन्य प्रज्ञालाई विशेष महत्त्व दिइन्छ।
यस पुस्तकमा परमपूज्य साङ्गे ञ्येन्पा रिन्पोछेले महामुद्रा प्रणिधानको व्याख्या मध्यमकको परशून्यतावादी दृष्टिकोणसँग सम्बन्धित गरी प्रस्तुत गर्नुभएको छ। परशून्य दर्शनले परमसत्यको व्याख्यामा संवृतिस्तरका आगन्तुक आवरण तथा परतन्त्र कल्पनाबाट शून्यता र परमसत्यका अविनाशी गुणहरूको भेदलाई विशेष महत्त्व दिन्छ।
यसरी प्रस्तुत व्याख्याले पाठकहरूलाई महामुद्रा प्रणिधानका पद्यहरूको अर्थ बुझ्न मात्र नभई तिनमा निहित दर्शन र साधनाबीचको सम्बन्धबारे अध्ययन गर्ने अवसर पनि प्रदान गर्दछ।
साङ्गे ञ्येन्पा रिन्पोछेको व्याख्या
पुस्तकमा उल्लेख भएअनुसार परमपूज्य साङ्गे ञ्येन्पा रिन्पोछेले महामुद्रा प्रणिधानको मौखिक व्याख्या गर्नुभएको थियो। प्रस्तुत ग्रन्थ उहाँले दिनुभएको दोस्रो मौखिक व्याख्याका आधारमा तयार गरिएको हो।
रिन्पोछेले उक्त व्याख्यालाई स्वयं लिपिबद्ध गर्नुभएको र नवसाधकहरूको हित होस् भन्ने अभिप्रायसहित सन् २००७ जनवरी २६ मा लेखन सम्पन्न गर्नुभएको कुरा पुस्तकमा उल्लेख छ।
यस ग्रन्थमार्फत महामुद्राको गहन दार्शनिक पक्षलाई अध्ययन तथा साधनाको दृष्टिले बुझ्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
पुस्तकमा समावेश रिन्पोछेको शुभकामना सन्देशमा नेपाली अनुवादप्रति प्रसन्नता व्यक्त गर्दै अनुवादकको अनुवादको प्रशंसा गरिएको छ। उहाँले ग्रन्थको अनुवादबाट नेपालीभाषी पाठकवर्ग लाभान्वित हुने विश्वास व्यक्त गर्नुभएको छ।
तेन्जी शेर्पा (रत्न मङ्गल) को अनुवाद
यस ग्रन्थका अनुवादक तेन्जी शेर्पा बौद्ध अध्ययन, लेखन, अनुवाद तथा धर्मशिक्षणमा संलग्न छन्। रत्न मङ्गल नामले समेत परिचित उनी सङ्खुवासभा जिल्लाको सिलिचोङ गाउँपालिका–२, रामितेका हुन्।
उनले बाल्यकालदेखि नै बौद्ध दर्शन, शास्त्र तथा साधनाको अध्ययन गर्दै आएका छन्। उनले परमपूज्य फाक्क्षोक रिन्पोछेबाट शरणगमन शील ग्रहण गरी ध्यान तथा साधना विधिहरू प्राप्त गरेका हुन् भने विभिन्न बौद्ध आचार्यहरूबाट शास्त्रीय शिक्षा तथा साधनासम्बन्धी मार्गदर्शन प्राप्त गरेका छन्।
उनका अनूदित तथा प्रकाशित कृतिहरूमा ‘अनात्मादेखि परमात्मासम्म?’, ‘उपवास विधि’, ‘मनोकामना सिद्धि पूजा’, ‘पूर्ण मुक्तिको मार्ग’ तथा ‘मणि साधना’ लगायतका ग्रन्थ रहेका छन्।
पुस्तकको अनुवादकीय विवरणअनुसार उनले परमपूज्य साङ्गे ञ्येन्पा रिन्पोछेबाट महामुद्रा प्रणिधानको आगम तथा आशीर्वाद प्राप्त गरी सम्पूर्ण प्राणीहरूको हितार्थ उक्त ग्रन्थलाई नेपालीमा अनुवाद गरेका हुन्।
उनले विक्रम संवत् २०८२ भदौ २ गते, कृष्णपक्षको दशमीका दिन काठमाडौँस्थित बौद्ध स्तूपनजिकै आफ्नो निवासमा अनुवाद सम्पन्न गरेको उल्लेख गरेका छन्।
प्रकाशन तथा पुस्तक विवरण
पुस्तकको सम्पादन कर्मा वाङ्छुक शेर्पा र बद्रीप्रसाद ढकालले गरेका छन्। टाइपिङको कार्य रिलमु शेर्पा तथा लेआउट र डिजाइन जिग्मे वाङ्छुक र रिल्मु शेर्पाले गरेका हुन्।
पुस्तकको प्रकाशन भेन्छेन सुङराव ग्युन्पेल खाङले गरेको हो। सन् २०२६ मा प्रकाशित पहिलो संस्करणको अन्तर्राष्ट्रिय मानक पुस्तक सङ्ख्या (ISBN) ९७८९९०५९८०२०४ रहेको छ।
पुस्तक कहाँ पाइन्छ?
महामुद्रा साधना, कर्मा काग्यु परम्परा तथा मध्यमक दर्शनको अध्ययन गर्न इच्छुक पाठकहरूले पुस्तक प्राप्त गर्न निम्न स्थानहरूमा सम्पर्क गर्न सक्नेछन्।
१. स्वयंभू भेन्क्षेन पुस्तकालय
सम्पर्क : ९८०३३४१५३२
२. फर्पिङ भेन्क्षेन शेडा पुस्तकालय
सम्पर्क : ९८१८४०७१५४
बौद्ध दर्शनसम्बन्धी मूल ग्रन्थ तथा तिनका प्रामाणिक व्याख्याहरू नेपाली भाषामा उपलब्ध हुँदै जानुले शास्त्रीय अध्ययनमा नेपालीभाषी पाठकहरूको पहुँच विस्तार गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। यस दृष्टिले ‘महामुद्रा प्रणिधान : नीतार्थ धातुको सङ्गीत’ को प्रकाशन बौद्ध दर्शनको अध्ययन तथा ज्ञानपरम्पराको प्रसारमा थप योगदानका रूपमा आएको छ।
