खेन्पो गेशे थुप्तेन जिक्डोल गुम्बा व्यवस्थापन समितिको अध्यक्ष नियुक्त

मन्त्रीपरिषद् बैठकको बुधवारको निर्णय अनुसार बौद्ध दर्शन प्रवर्द्धन तथा गुम्बा विकास समितिको अध्यक्षमा खेन्पो गेशे थुप्तेन जिक्डोल (फूपू छेम्बे शेर्पा) नियुक्त भएका छन् । संस्कृति पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयको प्रस्तावमा मन्त्रीपरिषदले उनलाई पाँच वर्षका लागी अध्यक्षमा नियुक्त गरेको हो । खेन्पो जिक्डोल नेपाल बौद्ध महासंघका पूर्वअध्यक्ष हुन् । नेपालभरीको बौद्ध गुम्बाहरु तथा विहारहरुको संरक्षण, सम्वद्र्धन, तथा बौद्ध दर्शनको अध्ययन र विकास गर्नका लागी नेपाल सरकारले २०३६ सालमा उच्चस्तरीय गुम्बा तथा लामा व्यवस्था समितिको रुपमा स्थापना गरेको थियो । समय परिवर्तनसँगै सापेक्षरुपमा अझ व्यवस्थित र प्रभावकारी ढंगले बौद्ध धर्म र…

Read More

बज्रयान बौद्ध धर्म अनुसार पञ्च दान

पञ्चदान (वज्रयान बौद्ध प्रचलनमा दानपारमिता) विषय प्रवेश वज्रयान बौद्ध प्रचलनमा काय, वाक र चित्त शुद्धगर्न महत्वपूर्ण बौद्ध अभ्यास भनेको दशपारमिताको अभ्यासमा अभ्यष्त हुनु हो । जसलाई तथागत चर्या भन्ने गरिन्छ । नेपालमण्डलको बौद्ध तथागत चर्यामा, पञ्चदान काय, वाक र चित्तलाई शुद्धगर्ने अभ्यास रहेको छ । तथागत चर्यामा रहेका शाक्य, वज्राचार्यहरुले समेत स्वयम्भू भगवानलाई दीपंकर बुद्धको स्वरुपमा विराजमान गराएर बहाः, बही र स्वयम आफ्नो घरघरमा समेत दानशाला स्थापनागरी दान दिने प्रचलन प्रत्येक युगकोप्रारम्भमा, विविध समयमा हुने गरेको ऐतिहासिक प्रमाण पञ्चदानको समयमा वाचलन गरीने दानगाथाको २७ देखि २९ औं श्लोकमा यसरि उल्लेख…

Read More

चीन पुग्ने पहिलो नेपाली बौद्ध धर्मका विद्धान, इतिहासले बिर्सिएको एक पात्रः बुद्धभद्र

चिनियाँ बौद्ध धर्मसम्बन्धि जति ज्ञाता नेपाल आउने गर्छन्, उनीहरू प्रायःले बुद्धभद्रबारे चर्चा गर्ने गर्छन् । छैटौं शताब्दीमा चिनियाँ बौद्ध भिक्षुहरूको जीवनलाई समेटिएको एउटा पुस्तक तयार गरिएको थियो । त्यसको नाम थियो, गाओ सेङ चुआन । यसको अर्थ हुन्छ, प्रमुख बौद्ध भिक्षुहरूको जीवन । यसमा बुद्धभद्रको जीवनी पनि उल्लेख छ । चिनियाँहरू उनलाई आफ्नो भाषामा च्वेस्यान भन्दा रहेछन् । त्यसै पुस्तकमा बुद्धभद्रबारे भनिएको छ, उनी कपिलवस्तुमा जन्मेका हुन् । अझ उनी शाक्यवंशी राजा अमृतोदानका वंशज भनिएको छ । अमृतोदान गौत्तम बुद्धका नातेदार हुन् । पाँचौंं शताब्दीमा उनी चीन पुगेका थिए ।…

Read More

प्रदेश ५ को बजेटमा बृहत्तर लुम्बिनी पर्यटन प्रवर्द्धन कार्यक्रम

गौतम बुद्ध अन्तरराष्ट्रिय विमानस्थल सञ्चालनमा आएपछि बढ्ने पर्यटकलाई दृष्टिगत गरी बुद्ध परिपथका स्थानलाई समेटी बृहत्तर लुम्बिनी पर्यटन प्रवद्र्धन कार्यक्रम सञ्चालन गर्न रू दुई करोड ५० लाख बजेट विनियोजन गरिएको छ । प्रदेशका सबै जिल्लामा आन्तरिक पर्यटनलाई प्रवद्र्धन गर्न एक जिल्ला एक पर्यटन गन्तव्य कार्यक्रम सञ्चालन गर्न आवश्यक बजेटको व्यवस्था गरिएको छ । यस्तै प्रदेशका पुरातात्विक, ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण र व्यवस्थापनका लागि सञ्चालित प्रादेशिक संग्रहालयका लागि आवश्यक बजेटको व्यवस्था गरिएको छ । नेपाल सरकारबाट प्रदेश सरकारलाई प्राप्त हुने रकममा कमी आएको भएतापनि जनताको नजिकको सरकारलाई स्रोत साधन सम्पन्न बनाउन…

Read More

बज्रयान के हो ? बुद्ध के हाे ?

बज्रयान तिव्बतका आफ्ना निजी मौलिक धर्म होईन र यो कुनै लामाबवाद पनि होईन । यस कलियुगमा लोप, मोह र क्लेशले अति विक्षिप्त अन्धकारमा अर्थहीन कर्ममा रूमलिरहेका अति व्यस्त मनुष्य लगायत समस्त जगत प्राणिहरूलाई सर्वप्रकारम् जगतहिताय अर्थात् उपाय कौशल्य महाकरूणा र महाप्रज्ञाको व्यवहारिक र अति सरल माध्यमद्वारा चाँडो भन्दा चाँडो बुद्धत्व प्राप्त गर्ने मार्ग विशेषता भएको बुद्धको ज्ञान नै वज्रयान हो यसलाई गुह्ययान,तन्त्रयान र मन्त्रयान मार्ग पनि भनिन्छ । यो यान विशेष अति तिक्ष्ण बुद्धि वा ईन्द्रिय क्षमता भएको पुद्गल व्यक्तिहरूका लागि हो जो एकै जुनिमा बुद्ध प्राप्त गर्न सक्ने क्षमता…

Read More

कनकमुनि बुद्धको जन्मस्थल : शोभावती नगर

बसन्त महर्जन बौद्ध वाङमयमा कनकमुनि बुद्धको राम्रो वर्णन पाइन्छ । यसअनुुसार गौतम बुद्धअघि कश्यप बुद्ध, त्यसअघि क्रकुच्छन्द बुद्ध र उनीभन्दा अघि कनकमुनि बुुद्धको समय हो । उनी एउटा ब्राम्हण कुलमा जन्मेका थिए । पिता यज्ञदत्त र माता उत्तराको पुत्र उनी शोभावती नगरमा जन्मेका हुन् भन्ने उल्लेख सिंहली ग्रन्थहरुमा पनि पाइएको छ । कनकमुनि बुद्धको जन्मस्थलको पहिचान कनकमुनि बुद्धको जन्मस्थल शोभावती नगरको वर्तमान अवस्थिति जनाउने ऐतिहासिक प्रमाणको रुपमा अभिलेखसहित अशोकस्तम्भ रहेको छ । यो स्तम्भ वर्तमान नेपालको तराई क्षेत्रको कपिलवस्नु जिल्लाको सदरमुकाम तौलिहवादेखि ७–८ कि. मि. उत्तरमा पर्ने निग्लिहवा गाउँमा अहिले…

Read More

बुद्ध सम्बन्धि भ्रम

आनन्द पोखरेल भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले गत २७ सेप्टेम्बरमा अमेरिकाको न्युयोर्कमा सम्पन्न संयुक्त राष्ट्र संघको ७४ औं महासभामा सम्बोधन गर्दै भने, ‘हामी त्यो देशको बासिन्दा हौं, जसले संसारलाई युद्ध होइन, बुद्ध दियो ।’ सम्बोधनका क्रममा त्यत्तिकै भावनामा बहकिएर आएका वाणी थिएनन् ती । न झुक्किएर फुत्त निस्किएका वाक्य नै थिए । ती थिए, गौतम बुद्ध भारतमै जन्मेको सन्देश अन्तर्रा्ष्ट्रिय जगतमा प्रवाह गर्ने योजनाबद्ध अभिव्यक्ति । जसमा प्रयोग भयो– महासभाको मञ्च । मोदीबाट भएका यो घटना पहिलो होइन, यस अघि पनि उनले जापान र युरोपको मञ्च यसैगरी प्रयोग गरे । अहिले मोदीले राष्ट्र संघको महासभामा गौतम बुद्ध…

Read More

त्रिपिटक यसकारण लिपिबद्ध गरियो

गौतम बुद्धको महापरिनिर्वाण पछि शोकमग्न भिक्षुहरुसँग सुभद्र नामक एक भिक्षुले भने – “भिक्षुहरु, शोक नगर, रोदन नगर ! हामीहरुले महाश्रमणबाट छुटकारा पाएका छौं । उनी हुँदा जहिले पनि ‘यो गर, यो नगर’ भन्थे तर, अब हामी जे मन लाग्यो त्यही गर्न पाउने भएका र्छौं ।” सुभद्र भिक्षुको यो वचन सुनेर सबै भिक्षुहरु छक्क परे । बुद्धको महापरिनिर्वाणपछि सधर्मको नाश हुने डर भयो । भिक्षु सङ्घ र समाजका लागि बुद्धले दिएको शिक्षा लोप हुने डरले विभिन्न समयमा सङ्घमार्फत बुद्ध वचनलाई एकै ठाउँमा सङ्ग्रह गर्ने काम भयो । यो सङ्ग्रह नै त्रिपिटक…

Read More

सातौं संघनायक ज्ञानपूर्णिक महास्थविरको स्वास्थ्यमा क्रमिक सुधार

सातौं संघनायक पुज्यपाद अग्गमहापण्डित ज्ञानपूर्णिक महास्थविरको स्वास्थ्यमा क्रमिक सुधार हुँदै गएको छ । संघनायक पुज्यपाद ज्ञानपूर्णिक महास्थविरका शिष्य तथा लुम्बिनी विकास कोषका पुर्व उपाध्यक्ष भिक्षु निग्रोध महास्थविरका अनुसार संघनायक भन्तेको स्वास्थ्यमा क्रमिक सुधार हुनुका साथै अहिले उनले उहाँले ठोस खानेकुरा खान थाल्नु भएको साथै अहिले ह्वील चेयरमा बसेर केही बेर घुमफिर समेत गर्न थाल्नु भएको छ । मिर्गौलाको समस्याबाट पीडित ८१ वर्षीय भिक्षु अग्गमहापण्डितलाई उपचारका लागि पाँच साताअघि ललितपुरको धापाखेलस्थित सुमेरु अस्पतालमा भर्ना गरिएको थियो । डायलसिस गराउँदै आउनु भएका उहाँलाई केही समयपुर्व सघनकक्षमा राखिएको थियो । उहाँको स्वास्थ्यलाभको कामना…

Read More

मैत्रीको भावना

हामीले हाम्रो समाजमा शान्ति, सद्भाव र अमनचयन बनाइ राख्न धर्मको नियम पालन गर्नु जरुरी हुन्छ । धर्म भनेको कुनै असल गुण वा अरुको हित हुने गुण धारण गर्नु हो। यसै प्रसंगमा सनातन हिन्दु धर्म र बौद्ध धर्ममा यस्ता अनेकन गुणहरुको बारे वर्णन गरिएको भएता पनि यहाँ महायानी बौद्ध परम्परा अनुसार मैत्री र करुणाको भावना बारे चर्चा गरिनेछ । मैत्री र करुणाको परिभाषा  जसरी आफूलाई दुःख मन पर्दैन त्यसरी नै अरुलाई पनि कसरी दुःख मन पर्ला र ? यसैगरी जसरी आफू जहिले पनि सुख र आनन्दको खोजीमा हुन्छ भने अरु प्राणीहरु…

Read More