प्रसिद्ध बौद्ध धर्मगुरु छोकी निमा रिन्पोछेको नेतृत्वमा सात दिनसम्म बुद्धवचन पाठ, विश्वभरका बौद्ध साधकलाई अनलाइनबाट पनि सहभागी हुने अवसर
१५ कार्तिक,लुम्बिनी: बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनीमा आजदेखि दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय बुद्धवचन पाठ कार्यक्रम सुरु हुने तालिका छ । प्रसिद्ध बौद्ध धर्मगुरु छोकी निमा रिन्पोछेको नेतृत्वमा आयोजित कार्यक्रममा विश्वका विभिन्न देशका बौद्ध भिक्षु, भिक्षुणी, विद्वान तथा साधकहरूले बुद्धका उपदेश सामूहिक रूपमा वाचन गर्नेछन् ।
लुम्बिनीस्थित पाल थुब्तेन शेद्रुब लिङ अर्थात् ‘थाउजेन्ड गोल्डेन बुद्ध टेम्पल’मा आयोजना भएको उक्त कार्यक्रम ७ दिन सम्म सञ्चालन हुनेछ । कार्यक्रममा पाली, संस्कृत, तिब्बती, चिनियाँ, भियतनामी र अङ्ग्रेजीलगायत विभिन्न भाषामा बुद्धवचन पाठ गरिनेछ । विभिन्न बौद्ध परम्पराका अनुयायीहरूलाई एउटै आध्यात्मिक अभ्यासमा जोड्ने उद्देश्यले कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो ।
आयोजकका अनुसार बुद्धका शिक्षाको संरक्षण, अध्ययन र प्रसार गर्नुका साथै विश्वशान्ति, करुणा र सम्पूर्ण प्राणीको कल्याणका लागि सामूहिक प्रार्थना गर्नु कार्यक्रमको प्रमुख उद्देश्य हो ।
विभिन्न परम्पराका बौद्ध साधक एकै ठाउँमा
बौद्ध धर्मको विकाससँगै विभिन्न भूगोल र संस्कृतिमा थेरवाद, महायान तथा वज्रयानजस्ता परम्पराहरू विकसित भएका छन् । यी परम्पराहरूका आफ्नै धार्मिक अभ्यास, ग्रन्थ तथा भाषिक विशेषता छन् । तर बुद्धका मूल शिक्षाहरू, विशेषगरी दुःखको बोध, त्यसका कारणहरूको पहिचान, करुणा, प्रज्ञा र मुक्तिको मार्गको खोजीले विभिन्न बौद्ध परम्परालाई जोड्ने काम गरेका छन् ।
लुम्बिनीमा आयोजना हुने अन्तर्राष्ट्रिय बुद्धवचन पाठले यिनै परम्पराका अनुयायीहरूलाई एकै ठाउँमा भेला गराएर बुद्धका उपदेश वाचन गर्ने अवसर प्रदान गर्नेछ । आयोजकहरूले बुद्धवचनलाई कुनै एउटा भाषा वा परम्परामा सीमित नराखी विश्वका विभिन्न समुदायसम्म पुर्याउनुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिएका छन् ।
बुद्धका उपदेशको विशाल सङ्ग्रह वाचन गरिने
कार्यक्रममा तिब्बती बौद्ध ग्रन्थ ‘काङ्ग्युर’मा सङ्गृहीत बुद्धवचनहरूको समेत वाचन गरिनेछ ।काङ्ग्युर तिब्बती बौद्ध परम्परामा बुद्धका उपदेशहरूको प्रमुख ग्रन्थसङ्ग्रह हो । यसमा विभिन्न सूत्र तथा तन्त्रसम्बन्धी ग्रन्थहरू समावेश छन् ।
कार्यक्रममा अङ्ग्रेजी भाषामा बुद्धवचन वाचन गर्न अन्तर्राष्ट्रिय गैरनाफामूलक संस्था ‘८४००० स् ट्रान्सलेटिङ द वर्ड्स अफ द बुद्ध’ले अनुवाद गरेका ग्रन्थहरू प्रयोग गरिनेछन् ।
यस संस्थाले तिब्बती बौद्ध ग्रन्थहरूलाई आधुनिक अङ्ग्रेजी भाषामा अनुवाद गरी विश्वभरका पाठकका लागि निःशुल्क उपलब्ध गराउँदै आएको छ । संस्थाले अनुवाद गरेका करिब २५ हजार पृष्ठका सामग्री कार्यक्रमका लागि उपलब्ध रहेको आयोजकले जनाएको छ । बुद्धका शिक्षाहरूलाई आधुनिक भाषामा उपलब्ध गराउने यस्ता प्रयासले बौद्ध दर्शनको अध्ययन र अनुसन्धानमा पनि योगदान पुर्याइरहेका छन् ।
ल्हाबाब दुछेन पर्वको अवसर
यो अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रम तिब्बती बौद्ध परम्पराको महत्त्वपूर्ण पर्व ‘ल्हाबाब दुछेन’को अवसर पारेर आयोजना गरिएको हो । बौद्ध परम्परागत मान्यताअनुसार बुद्धले देवताहरूको लोकमा आफ्नी मातासहित देवगणलाई धर्मोपदेश दिएपछि पुनः पृथ्वीमा अवतरण गरेको घटनाको स्मरणमा यो पर्व मनाइन्छ ।
तिब्बती बौद्ध पात्रोअनुसार नवौँ महिनाको २२औँ दिनमा पर्ने ल्हाबाब दुछेनलाई बौद्ध धर्मका चार प्रमुख पवित्र पर्वमध्ये एक मानिन्छ । यस अवसरमा बुद्धवचन पाठ, ध्यान, प्रार्थना, दान तथा अन्य पुण्यकर्मलाई विशेष महत्त्व दिने गरिन्छ ।
लुम्बिनीमा आयोजना गरिएको कार्यक्रमले बुद्धको जन्मस्थललाई विभिन्न बौद्ध परम्पराको सामूहिक साधना र आध्यात्मिक संवादको केन्द्रका रूपमा प्रस्तुत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
छोकी निमा रिन्पोछेको नेतृत्व
कार्यक्रमको नेतृत्व गर्ने छोकी निमा रिन्पोछे अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा परिचित बौद्ध धर्मगुरु हुन् । सन् १९५१ मा तिब्बतमा जन्मिएका रिन्पोछेले भारतमा बौद्ध दर्शन तथा साधनाको अध्ययन गरेका थिए । पछि नेपाल आएका उनी काठमाडौंको बौद्धस्थित का–निङ शेद्रुब लिङ विहारसँग आबद्ध भए ।
उनी सन् १९७६ देखि उक्त विहारका मठाधीशका रूपमा कार्यरत छन् ।
रिन्पोछेले बौद्ध दर्शन, ध्यान र आध्यात्मिक साधनाको अध्ययन तथा प्रसारका लागि विभिन्न देशमा केन्द्रहरू स्थापना गर्न योगदान दिएका छन् । उनकै पहलमा स्थापित रङ्जुङ येशे इन्स्टिच्युट काठमाडौं विश्वविद्यालयसँग आबद्ध छ । यसले बौद्ध दर्शन, हिमाली भाषा तथा संस्कृतिसम्बन्धी उच्च शिक्षा प्रदान गर्दै आएको छ । रिन्पोछेले बौद्ध दर्शनको अध्ययनलाई ध्यान र दैनिक जीवनको अभ्याससँग जोड्नुपर्नेमा जोड दिँदै आएका छन् ।
घरमै बसेर बुद्धवचन पाठ गर्न सकिने
कार्यक्रमको अर्को विशेषता विश्वभरका इच्छुक व्यक्तिहरूलाई अनलाइन माध्यमबाट पनि सहभागी हुने अवसर प्रदान गर्नु हो । लुम्बिनीमा प्रत्यक्ष उपस्थित हुन नसक्ने व्यक्तिहरूले फेसबुक, युट्युब र जुममार्फत बुद्धवचन वाचन कार्यक्रममा सहभागिता जनाउन सक्नेछन् ।
आयोजकका अनुसार स्वतन्त्र रूपमा बुद्धवचन वाचन गर्न चाहने व्यक्तिहरूले पूर्वदर्ता गर्नुपर्ने छैन । उनीहरूले ‘८४००० रिडिङ रुम’बाट आफूले चाहेका बुद्धका सूत्र छनोट गरी वाचन गर्न सक्नेछन् । यसरी आधुनिक डिजिटल प्रविधिको प्रयोगमार्फत बुद्धका शिक्षाहरूलाई विश्वव्यापी रूपमा साझा गर्ने प्रयास गरिएको छ ।
सात दिनसम्म दैनिक पाठ र धर्मप्रवचन
आयोजकले सार्वजनिक गरेको तालिकाअनुसार प्रत्येक दिन बिहान ८ देखि ९:३० बजेसम्म बुद्धवचन पाठ हुनेछ । त्यसपछि बिहान १० देखि ११ बजेसम्म दोस्रो वाचन सत्र सञ्चालन हुनेछ ।
दिउँसो १:३० देखि ३:३० बजेसम्म अर्को पाठ सत्र राखिएको छ भने अपराह्न ४ देखि ५ बजेसम्म बौद्ध दर्शनसम्बन्धी प्रवचन तथा शिक्षण कार्यक्रम सञ्चालन हुनेछ ।
बुद्धवचन पाठसँगै छोकी निमा रिन्पोछेको ४६औँ वार्षिक शरदकालीन धर्मशिक्षा कार्यक्रम पनि आयोजना गरिएको छ । यसको पहिलो चरण नोभेम्बर १ देखि ७ र दोस्रो चरण नोभेम्बर ८ देखि १० सम्म सञ्चालन हुने तालिका छ । त्यसपछि नोभेम्बर ११ देखि १३ सम्म तारा साधनासम्बन्धी अभिषेक तथा शिक्षण कार्यक्रम र नोभेम्बर १५ देखि २१ सम्म विशेष ध्यान साधना कार्यक्रम तय गरिएको छ ।
बुद्धको जन्मभूमिबाट विश्वशान्तिको सन्देश
लुम्बिनी विश्वभरका बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको प्रमुख तीर्थस्थल हो । सिद्धार्थ गौतमको जन्म यहीँ भएको ऐतिहासिक र पुरातात्त्विक प्रमाणका आधारमा लुम्बिनीलाई युनेस्कोले विश्वसम्पदा सूचीमा समावेश गरेको छ । बुद्धले प्रतिपादन गरेका चार आर्यसत्य, आर्य अष्टाङ्गिक मार्ग, प्रतीत्यसमुत्पाद, करुणा र अहिंसाका शिक्षाहरू आज पनि विश्वभर अध्ययन र अभ्यास गरिन्छन् ।
बुद्धवचन पाठको परम्पराले यी शिक्षाहरूलाई पुस्तौँसम्म मौखिक तथा लिखित रूपमा संरक्षण गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ । बुद्धको महापरिनिर्वाणपछि उनका शिक्षाहरूलाई सङ्कलन र संरक्षण गर्ने उद्देश्यले बौद्ध सङ्गीतिहरू आयोजना गरिएको बौद्ध इतिहासमा उल्लेख छ ।
समयक्रममा विभिन्न भाषामा अनुवाद भएका बुद्धका उपदेशहरू आज विश्वका अनेकौँ देशमा अध्ययन गरिन्छन् । लुम्बिनीमा सात दिनसम्म आयोजना हुने अन्तर्राष्ट्रिय बुद्धवचन पाठले त्यही ऐतिहासिक परम्परालाई निरन्तरता दिँदै बुद्धका शिक्षाहरूलाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्याउने प्रयास गर्नेछ ।
आयोजकले यस कार्यक्रमलाई सम्पूर्ण प्राणीको सुख, शान्ति र कल्याणप्रति समर्पित गरेको जनाएको छ ।
