बौद्ध धर्म धार्मिक आस्था मात्र नभई मानव जीवनलाई अनुशासित, शान्त र सकारात्मक बनाउने अभ्यासका रूपमा पनि चिनिन्छ । पछिल्ला वर्षहरूमा ध्यान, करुणा र नैतिक जीवनशैलीमा आधारित बौद्ध अभ्यासप्रति विभिन्न उमेर समूहका मानिसहरूको आकर्षण बढ्दै गएको छ । विशेषज्ञहरूका अनुसार बौद्ध धर्मको नियमित अभ्यासले मानसिक तनाव कम गर्न, आत्मसंयम बढाउन तथा जीवनप्रति सकारात्मक दृष्टिकोण विकास गर्न मद्दत पु¥याउँछ । विशेष गरी ध्यान (मेडिटेशन) ले मनलाई एकाग्र बनाउने, चिन्ता र तनाव घटाउने तथा भावनात्मक सन्तुलन कायम राख्ने काम गर्छ । बौद्ध धर्मले अहिंसा, करुणा, मैत्री र सहिष्णुताको शिक्षा दिन्छ । यी अभ्यासले…
Read MoreCategory: विविध
अक्षोभ्य बुद्ध : अटल ज्ञान र करुणाका प्रतीक
बौद्ध धर्ममा पञ्चबुद्धमध्ये एक मानिने अक्षोभ्य बुद्धलाई अचल मन, गहिरो ज्ञान र शान्त चेतनाको प्रतीकका रूपमा सम्मान गरिन्छ । संस्कृत शब्द “अक्षोभ्य” को अर्थ “जसलाई विचलित गर्न सकिँदैन” भन्ने हुन्छ । बौद्ध परम्पराअनुसार उहाँले क्रोध, द्वेष र अशान्तिलाई ज्ञान र करुणामा रूपान्तरण गर्ने शक्तिको प्रतिनिधित्व गर्नुहुन्छ । धार्मिक ग्रन्थहरूमा उल्लेख भएअनुसार अक्षोभ्य बुद्धलाई पूर्व दिशाका अधिष्ठाता बुद्ध मानिन्छ । उहाँको वर्ण प्रायः नीलो रंगमा चित्रण गरिन्छ । जसले आकाशजस्तै विशालता र निर्मल चेतनालाई जनाउँछ । मूर्ति तथा थाङ्का चित्रहरूमा उहाँलाई भूमिस्पर्श मुद्रा (हातले पृथ्वी छोएको आसन) मा देखाइन्छ । यो…
Read Moreवैरोचन बुद्धः ज्ञान र प्रकाशका प्रतीक
वैरोचन बुद्ध (महावैरोचन) महायान तथा वज्रयान बौद्ध परम्पराका अत्यन्त महत्वपूर्ण बुद्ध मानिन्छन् । उहाँलाई पञ्च बुद्धमध्ये केन्द्रमा रहने बुद्धका रूपमा चित्रण गरिन्छ र सम्पूर्ण ज्ञान तथा सत्यको प्रतीक मानिन्छ । संस्कृत शब्द “वैरोचन” को अर्थ “प्रकाश फैलाउने” वा “उज्यालो पार्ने” हुन्छ । बौद्ध दर्शनमा वैरोचन बुद्धलाई ब्रह्माण्डव्यापी ज्ञानको स्रोत तथा धर्मको मूल स्वरूपका रूपमा सम्मान गरिन्छ । नेपाल, चीन, जापान तथा अन्य महायानी देशहरूमा वैरोचन बुद्धको विशेष पूजा गरिन्छ । विशेष गरी वज्रयान परम्परामा उहाँलाई पञ्च ध्यानी बुद्धहरूको केन्द्रबिन्दु मानिन्छ । मण्डलामा वैरोचन बुद्ध मध्यभागमा विराजमान हुन्छन् भने अन्य चार…
Read Moreबौद्ध छ्याग तथा परिक्रमा कार्यक्रम सफलतापूर्वक सम्पन्न (फोटो फिचर)
हिमाली बौद्धमार्गीहरुको पवित्र सागा दावाको शुभ अवसरमा रेपा नेपालले असार १ गते सोमवार काठमाडौँको बौद्ध स्तूप परिसरमा विशेष बौद्ध छ्याग तथा परिक्रमा कार्यक्रम सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको छ । कार्यक्रमको सुरुवात सहभागीहरू ठूलो घन्टीनिर भेला भई सरणागमन, साष्टाङ्ग दण्डवत् (छ्याग) र बौद्ध स्तुपको कोरा गरिएको थियो । त्यसपछि पुनः सबै सहभागि एकत्रित भई वज्रसत्त्व तथा सिंहमञ्जुश्री मन्त्रको सामूहिक जप गरिएको थियो । कार्यक्रमको मुख्य आकर्षण श्रद्धेय चोग्याल रिन्पोछे रहनु भएको थियो । उहाँको गरिमामय उपस्थितिमा बौद्ध स्तूपको परिक्रमा सम्पन्न गरिएको हो । कार्यक्रममा दीप प्रज्वलन, पुण्य समर्पण प्रार्थना, गुरु दर्शन तथा…
Read Moreअलोकासहित भिक्षु पन्याकर नेपालमा, शान्तिको सन्देश बोकेर लुम्बिनी र काठमाडौंमा पदयात्रा
विश्व शान्तिको सन्देश फैलाउने उद्देश्यले अमेरिकामा १०८ दिन लगाएर ३ हजार ७ सय किलोमिटर पदयात्रा गरेका भियतनामी बौद्ध भिक्षु पन्याकर नेतृत्वको टोली यतिबेला नेपालमा छ । ‘वाक फर पिस’ नाम दिइएको अभियानअन्तर्गत १८ जना भिक्षु तथा उपासक–उपासिकाको टोलीले बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीदेखि काठमाडौंसम्म विभिन्न बौद्ध सम्पदास्थलको भ्रमण गरिरहेको छ । टोलीले आइतवार लुम्बिनीस्थित अखण्ड शान्ति द्वीपबाट मायादेवी मन्दिरसम्म शान्ति पदयात्रा गर्दै पूजा–आराधना गरेको थियो । त्यसपछि काठमाडौं आइपुगेको टोलीले सोमबार बौद्धनाथ, स्वयम्भूनाथ, चारुमती विहार तथा ऐतिहासिक आनन्दकुटी विहारको अवलोकन गरेको छ । यो टोलीले राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलसँग समेत भेटवार्ता गरेको छ…
Read Moreकाठमाडौँ बौद्ध स्तूप परिसरमा एक लाख दीप प्रज्वलन तथा प्रणिधान सम्पन्न
काठमाडौँ । बौद्ध स्तूप परिसरमा हिजो आइतवार साँझ एक भव्य एवं आध्यात्मिक वातावरणबीच १,००,००० (एक लाख) दीप प्रज्वलन धार्मिक अनुष्ठान सम्पन्न गरिएको छ । हिमाली बौद्ध शिक्षा तथा सम्भोटा लिपि प्रशिक्षण केन्द्रको आयोजनामा सम्पन्न उक्त कार्यक्रममा “सबै प्राणीहरूको हित, शान्ति र कल्याण” का लागि विशेष प्रार्थना तथा प्रणिधान गरिएको थियो । कार्यक्रम साँझ ५ः०० बजेदेखि ८ः०० बजेसम्म सञ्चालन भएको थियो । सो कार्यक्रममा हजारौँ श्रद्धालु भक्तजनहरूको उपस्थिति रहेको आयोजकले जानकारी दिएको छ । स्तूप परिसरलाई दीपहरूको उज्यालोले झिलिमिली बनाउँदै सम्पूर्ण वातावरण आध्यात्मिक ऊर्जा र श्रद्धाले भरिएको देखिन्थ्यो । कार्यक्रममा केन्द्रका…
Read Moreवसुबन्धु : बौद्ध दर्शनलाई नयाँ दिशा दिने प्रभावशाली आचार्य
वसुबन्धु चौथो–पाँचौं शताब्दीका एक महान भारतीय बौद्ध दार्शनिक, भिक्षु र तर्कशास्त्री थिए । उनी बौद्ध दर्शनको इतिहासमा अत्यन्त प्रभावशाली नाम मानिन्छन् । सुरुमा उनी सर्वास्तिवाद परम्परामा प्रशिक्षित थिए र बौद्ध अभिधर्म दर्शनमा गहिरो अध्ययन गरे । उनले लेखेको प्रसिद्ध ग्रन्थ अभिधर्मकोश बौद्ध दर्शनको आधारभूत ग्रन्थहरूमध्ये एक मानिन्छ । यसले बौद्ध सिद्धान्तलाई व्यवस्थित रूपमा व्याख्या गरेको छ। वसुबन्धुको जीवनमा ठूलो परिवर्तन तब आयो जब उनका दाजु असङ्गले उनलाई महायान बौद्ध धर्मतर्फ आकर्षित गरे । त्यसपछि वसुबन्धु योगाचार दर्शनका प्रमुख आचार्य बने । यो दर्शनलाई “चित्तमात्र” वा “विज्ञानमात्र” सिद्धान्त पनि भनिन्छ ।…
Read Moreआचार्य असंगको योगदान आज पनि बौद्ध धर्म र दर्शनमा महत्वपूर्ण
बौद्ध दर्शनका महान आचार्य असंगको योगदान आज पनि विश्वभरका बौद्ध अध्येता तथा अनुयायीहरूका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेको छ । चौथो शताब्दीका प्रसिद्ध बौद्ध गुरु असंग महायान बौद्ध धर्मअन्तर्गत विकसित योगाचार दर्शनका प्रमुख प्रवर्तकका रूपमा परिचित हुनुहुन्छ । इतिहासकारहरूका अनुसार असंगको जन्म प्राचीन गान्धार क्षेत्रमा भएको मानिन्छ । उहाँले प्रारम्भिक जीवनदेखि नै बौद्ध शिक्षाको अध्ययन र साधनामा आफूलाई समर्पित गर्नुभएको थियो । गहिरो ध्यान तथा आध्यात्मिक अभ्यासपछि उहाँले बौद्ध दर्शनलाई नयाँ ढंगले व्याख्या गर्दै योगाचार परम्पराको विकास गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नुभयो । आचार्य असंगले चेतना, मन र अनुभूतिका विषयमा विशेष अध्ययन…
Read More‘मणि साधना’ पुस्तक विमोचन
काठमाडौं, जेठ २९ — अनुवादक तथा लेखक रत्न मङ्गलद्वारा नेपाली भाषामा अनूदित ‘मणि साधना’ पुस्तक आज एनबिटिभी ( NB Tv) को प्राङ्गणमा विमोचन गरिएको छ । विमोचन कार्यक्रममा बौद्ध अनुवादक तथा विद्वान छिरिङ रावल, रेपा साधक जीवराज गुरुङ लगायत धर्मप्रेमीहरूको उपस्थिति रहेको थियो । ‘मणि साधना’ परम्पराअनुसार महासिद्ध थाङ्तोङ ग्याल्पोका शिष्य ङारी छुल्ठिम शायोलाई स्वयं आर्य अवलोकितेश्वरबाट प्राप्त भएको गूढ निधि धर्म (तेर्मा) मानिन्छ । पछि महान् आचार्य ज्याम्याङ खेन्चे वाङ्पोले समेत यस साधनालाई पुनः प्राप्त गर्नुभएको परम्परागत विवरण पाइन्छ । रत्न मङ्गल (तेन्जी शेर्पा) लेखक, अनुवादक तथा बौद्ध धर्मका…
Read Moreसाक्य परम्पराः हिमाली बौद्ध धर्मको प्राचीन ज्ञान अभ्यास
हिमाली बौद्ध धर्मका प्रमुख चार परम्परामध्ये एक मानिने क्बपथब परम्पराले आफ्नो विशिष्ट दार्शनिक अध्ययन, ध्यान साधना र गुरु–शिष्य परम्पराका कारण विशेष स्थान ओगटेको छ। यसको स्थापना ११औँ शताब्दीमा कोन कोनचोक ग्याल्पोद्वारा गरिएको मानिन्छ। “साक्य” शब्दको अर्थ “फुस्रो माटो” हो, जुन तिब्बतमा स्थापित पहिलो साक्य गुम्बा रहेको स्थानको माटोको रङसँग सम्बन्धित छ । साक्य परम्परा विशेष रूपमा बुद्धका शिक्षाको अध्ययन, तर्कशास्त्र, ध्यान र तान्त्रिक साधनाको सन्तुलित अभ्यासका लागि परिचित छ । यस परम्परामा आध्यात्मिक शिक्षालाई पुस्तान्तरण गर्ने कार्य गुरु–शिष्य सम्बन्धमार्फत गरिन्छ । साक्य परम्पराको प्रमुख शिक्षामध्ये “लाम्द्रे” अर्थात् “मार्ग र फल”…
Read More