बौद्ध मार्गमा ‘यान’ र यसका विविध शाखाहरू

बौद्ध मार्गमा ‘यान’ र यसका विविध शाखाहरू बौद्ध धर्म र दर्शनको गहिरो अध्ययन गर्दा हामीले बारम्बार सुन्ने एउटा महत्त्वपूर्ण शब्द हो– ‘यान’। सामान्य अर्थमा यान भन्नाले एउटा वाहन वा सवारी साधनलाई बुझिन्छ। जसरी एउटा डुङ्गाले मानिसलाई नदीको एक किनारबाट अर्को किनारसम्म पुर्‍याउँछ, त्यसरी नै बौद्ध धर्ममा ‘यान’ ले मानिसलाई संसार रूपी दुःख र अज्ञानताको सागरबाट तारेर निर्वाणको सुरक्षित किनारसम्म पुर्‍याउने काम गर्छ। भगवान बुद्धले मानिसहरूको मानसिक क्षमता, बुझ्ने शक्ति र उनीहरूको रुचि अनुसार फरक–फरक उपदेश दिनुभएको थियो। बुद्धको यही ‘उपाय-कौशल’ (सिपालु विधि) लाई नै विभिन्न यानका रूपमा वर्गीकरण गरिएको हो।…

Read More

बौद्ध दर्शनमा सुमेरु पर्वत: एक आध्यात्मिक र रोमाञ्चक यात्रा

सुमेरु पर्वत: बौद्ध ब्रह्माण्डको रहस्यमय केन्द्र र मुक्तिको मार्ग हामीले देखेको संसार कति विशाल छ? के पृथ्वी नै सबैथोक हो? बौद्ध दर्शनले भन्छ— “अहँ, हामी त केवल एउटा सानो टापुमा छौं।” बौद्ध ब्रह्माण्ड विज्ञान अनुसार, हाम्रो अस्तित्वको केन्द्रमा एउटा यस्तो पर्वत छ जुन सामान्य आँखाले देख्न सकिँदैन, तर जसले सम्पूर्ण विश्वलाई सन्तुलनमा राखेको छ। त्यो हो— सुमेरु पर्वत। जसरी पाङ्ग्राको बीचमा ‘धुरा’ हुन्छ, यो पर्वत ब्रह्माण्डको ठीक बीचमा अवस्थित छ। यसलाई ‘विश्वको धुरी’ पनि भनिन्छ। आउनुहोस्, यस लेखमा हामी सुमेरु पर्वतको भौतिक संरचना, यसको वरिपरिको भूगोल र यसले दिने गहिरो…

Read More